Không gian văn hóa nền tảng cho kinh tế bản địa
Ngay từ sáng sớm, dòng người trong trang phục truyền thống của đồng bào Dao đổ về khu vực lễ hội, tạo nên một không gian đa sắc màu. Âm thanh rộn ràng của ngày hội không chỉ là sự cộng hưởng của sinh hoạt văn hóa cộng đồng, mà còn là “chất liệu mềm” góp phần hình thành sản phẩm du lịch đặc trưng.
Với hơn 95% dân số là người Dao, Cao Bồ hiện có gần 1.000 ha chè Shan tuyết, trong đó nhiều diện tích là chè cổ thụ hàng chục đến hàng trăm năm tuổi. Đây không chỉ là nguồn sinh kế, mà còn là “tài sản sinh thái – văn hóa” có giá trị cao nếu được khai thác theo hướng bền vững.
Theo lãnh đạo địa phương, lễ hội “Miền chè di sản” được tổ chức không chỉ nhằm tôn vinh sản vật đặc trưng, mà còn là cầu nối để quảng bá thương hiệu chè Shan tuyết Cao Bồ, thu hút doanh nghiệp, từng bước hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến và tiêu thụ gắn với du lịch.
Điểm nhấn nổi bật của lễ hội chính là không gian trình diễn nghề sao chè thủ công một “công đoạn lõi” quyết định chất lượng sản phẩm. Bên những bếp lửa đỏ hồng, các nghệ nhân sử dụng nồi gang truyền thống, điều tiết nhiệt bằng kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm. Không có cảm biến, không có máy móc tự động, toàn bộ quá trình phụ thuộc vào “bàn tay và cảm nhận”.
Từng mẻ chè Shan tuyết tươi được đưa vào nồi, đảo đều liên tục. Nhịp tay, độ lửa, thời gian tất cả được kiểm soát bằng kinh nghiệm. Chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể làm biến đổi hương vị sản phẩm.
Nghệ nhân Tráng Văn Nhụi chia sẻ: sao chè không đơn thuần là kỹ thuật mà là sự kết hợp giữa cảm nhận nhiệt, độ ẩm và độ “chín” của lá. Đó là lý do vì sao chè Shan tuyết thủ công vẫn giữ được hương thơm thanh khiết, vị đậm nhưng không gắt điều mà sản xuất công nghiệp khó thay thế hoàn toàn.
Chính quy trình thủ công này đã tạo nên giá trị gia tăng cho sản phẩm, phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện đại: ưu tiên sản phẩm tự nhiên, truy xuất nguồn gốc rõ ràng, gắn với câu chuyện văn hóa.
Từ trải nghiệm du lịch đến cơ hội thị trường
Không chỉ dừng ở sản xuất, lễ hội còn mở ra không gian trải nghiệm cho du khách. Việc trực tiếp quan sát, thậm chí tham gia vào quy trình sao chè giúp nâng cao giá trị cảm xúc của sản phẩm yếu tố quan trọng trong phát triển du lịch nông nghiệp.
Du khách Vũ Thị Hoa cho biết, việc tận mắt chứng kiến quy trình sao chè mang lại trải nghiệm hoàn toàn khác so với chỉ thưởng thức sản phẩm. Đây chính là điểm chạm để chuyển đổi từ “người tiêu dùng” sang “khách hàng trung thành”.
Bên cạnh đó, các hoạt động trò chơi dân gian như kéo co, đẩy gậy… góp phần hoàn thiện “hệ sinh thái lễ hội”, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu của du khách một chỉ số quan trọng trong phát triển kinh tế du lịch.
Ông Nguyễn Văn Dương, Chủ tịch UBND xã Cao Bồ, tỉnh Tuyên Quang nhấn mạnh: “Lễ hội ‘Miền chè di sản’ không chỉ là dịp tôn vinh cây chè Shan tuyết sản vật đặc trưng, niềm tự hào của Cao Bồ, mà còn góp phần gìn giữ và lan tỏa nghề sao chè thủ công truyền thống đã gắn bó với người dân qua nhiều thế hệ.
Từ góc nhìn phát triển, chè Shan tuyết Cao Bồ đang hội tụ nhiều yếu tố để trở thành sản phẩm chủ lực theo hướng kinh tế xanh: Tài nguyên bản địa độc đáo: chè cổ thụ, sinh trưởng tự nhiên. Quy trình sản xuất thân thiện môi trường: chủ yếu thủ công, ít tác động cơ giới. Giá trị văn hóa cao: gắn với cộng đồng người Dao. Tiềm năng du lịch trải nghiệm: dễ tích hợp vào sản phẩm du lịch sinh thái.
Vấn đề đặt ra hiện nay là chuẩn hóa quy trình, xây dựng thương hiệu, mở rộng kênh phân phối và tăng cường liên kết với doanh nghiệp để nâng cao giá trị chuỗi. Lễ hội “Miền chè di sản” vì thế không chỉ là một sự kiện văn hóa thường niên, mà còn là “điểm kích hoạt” cho quá trình tái định vị sản phẩm chè Shan tuyết trong bức tranh kinh tế địa phương.
Từ những bếp lửa sao chè âm ỉ nơi vùng cao, một hướng đi đang dần rõ nét: giữ gìn di sản không chỉ để bảo tồn, mà còn để phát triển theo cách bền vững, có giá trị gia tăng và phù hợp với xu thế kinh tế xanh hiện nay./.
