Theo Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 (điều chỉnh tại Nghị quyết 252/2025/QH15), cùng với Quyết định 1519/QĐ-TTg và Nghị quyết 289/NQ-HĐND, Cần Thơ được xác định là cực tăng trưởng, giữ vai trò đô thị hạt nhân, động lực thúc đẩy phát triển toàn vùng.
Trên nền tảng đó, không gian đô thị đang được tổ chức lại theo hướng đa cực, linh hoạt và có tính liên kết cao. Khu vực trung tâm hiện hữu được định hướng là hạt nhân phát triển, tập trung các chức năng hành chính, thương mại và dịch vụ chất lượng cao. Bao quanh là các vành đai phát triển mới, nơi hình thành các khu đô thị vệ tinh, khu công nghiệp, trung tâm logistics và vùng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao.
Đáng chú ý, sau quá trình điều chỉnh không gian và tích hợp các khu vực Hậu Giang và Sóc Trăng trước đây, cấu trúc phát triển của thành phố không còn giới hạn trong địa giới hành chính truyền thống mà đã mở rộng thành một không gian kinh tế liên hoàn. Phía Tây và Nam được định hướng trở thành hành lang công nghiệp – nông nghiệp công nghệ cao; phía Đông vươn ra biển với vai trò cửa ngõ logistics, kinh tế biển và năng lượng tái tạo. Cách tiếp cận này không chỉ mở rộng dư địa phát triển mà còn tạo nền tảng để thành phố chuyển từ “trung tâm vùng” sang “đầu tàu dẫn dắt”.
Hạ tầng chiến lược – kích hoạt động lực tăng trưởng mới
Trong cấu trúc phát triển mới, hạ tầng giao thông giữ vai trò “đòn bẩy” mở rộng không gian kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh đô thị. Việc đưa vào khai thác các tuyến cao tốc như Trung Lương – Mỹ Thuận – Cần Thơ đã tạo bước chuyển rõ nét trong kết nối giữa Cần Thơ với TP. Hồ Chí Minh và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, giúp rút ngắn thời gian di chuyển, giảm chi phí logistics và gia tăng khả năng thu hút đầu tư.
Tuyến cao tốc Cần Thơ – Cà Mau khi hoàn thiện sẽ tiếp tục mở rộng trục phát triển xuống khu vực cực Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là nông sản, thủy sản ra thị trường lớn và xuất khẩu. Khi kết nối đồng bộ với tuyến Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng, mạng lưới giao thông sẽ hình thành hệ trục liên kết ngang – dọc hoàn chỉnh, tạo điều kiện cho các khu công nghiệp, vùng sản xuất và hệ thống cảng biển phát triển đồng bộ.
Bên cạnh đó, hệ thống giao thông nội ô cũng đang được nâng cấp theo hướng hiện đại với việc mở rộng các trục chính, phát triển các tuyến vành đai và tăng cường kết nối giữa khu vực trung tâm với các khu đô thị mới, góp phần giảm áp lực giao thông, nâng cao năng lực vận hành và tạo dư địa phát triển đô thị đa cực.
Đô thị xanh – trục phát triển xuyên suốt và tất yếu
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh mẽ đến Đồng bằng sông Cửu Long, với các hiện tượng ngập úng, triều cường, sụt lún và áp lực gia tăng dân số đô thị, việc lựa chọn phát triển đô thị xanh – thông minh trở thành yêu cầu mang tính tất yếu đối với Cần Thơ.
Thành phố đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp theo hướng tích hợp, từ phát triển giao thông công cộng, khuyến khích giao thông xanh, sử dụng năng lượng tái tạo, đến gia tăng không gian xanh và mặt nước. Các mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) được thúc đẩy gắn với các đầu mối hạ tầng chiến lược, đồng thời duy trì các không gian sinh thái và lõi nông nghiệp giữa các cực đô thị nhằm cân bằng môi trường và điều tiết ngập.
Nhiều công trình cụ thể đã và đang phát huy hiệu quả như Âu thuyền Cái Khế góp phần kiểm soát triều cường, nhà máy xử lý chất thải rắn phát điện tại Thới Lai tạo bước tiến trong xử lý môi trường và phát triển kinh tế tuần hoàn, cùng với các dự án thoát nước, chống sạt lở đang từng bước nâng cao khả năng chống chịu của đô thị.
Song song đó, định hướng phát triển đô thị thông minh được triển khai với hạ tầng số, dữ liệu lớn và hệ thống quản lý hiện đại, hướng tới cung cấp dịch vụ công hiệu quả, cá nhân hóa, lấy người dân làm trung tâm. Cách tiếp cận này cho thấy đô thị xanh không chỉ là giải pháp môi trường mà còn là chiến lược phát triển tổng thể, gắn kết giữa tăng trưởng kinh tế, chất lượng sống và khả năng thích ứng dài hạn.
Tầm nhìn 2050 – Cửa ngõ Mê Kông xanh và kỳ vọng bứt phá
Đến năm 2050, Cần Thơ được định hướng trở thành đô thị sông – biển hiện đại, là “Cửa ngõ Mê Kông xanh – thông minh – giàu bản sắc”, giữ vai trò trung tâm logistics, năng lượng và dịch vụ đô thị cao cấp của Đồng bằng sông Cửu Long.
Trong cấu trúc đó, thành phố không chỉ là điểm trung chuyển mà còn là hạt nhân của kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, dẫn dắt chuỗi giá trị nông nghiệp phát thải thấp và các ngành công nghiệp thân thiện môi trường. Định hướng phát triển công nghiệp chế biến, năng lượng tái tạo, dịch vụ logistics và nông nghiệp công nghệ cao theo hướng xanh sẽ tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn.
Theo ông Trương Cảnh Tuyên - Chủ tịch UBND TP Cần Thơ chia sẻ: Phát triển đô thị xanh - thông minh gắn với thích ứng biến đổi khí hậu là một trong những định hướng phát triển hệ thống đô thị, được Thành phố xác định tại Quy hoạch thành phố Cần Thơ thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.”
Đây cũng là kỳ vọng lớn của Đảng, Nhà nước và Chính phủ trong việc xây dựng một Đồng bằng sông Cửu Long phát triển bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu, trong đó Cần Thơ đóng vai trò đầu tàu. Từ góc độ người dân, kỳ vọng không chỉ là một đô thị phát triển nhanh mà còn là nơi đáng sống, với môi trường trong lành, hạ tầng đồng bộ và cơ hội phát triển bền vững.
