Bộ Tài chính thúc đẩy xử lý nghiêm doanh nghiệp vi phạm BHXH

Hoàn thiện chế tài, tăng cường thanh tra để giảm tình trạng nợ bảo hiểm xã hội

Tình trạng doanh nghiệp chậm đóng, nợ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc tiếp tục là vấn đề được nhiều cử tri quan tâm khi ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động. Trước kiến nghị của cử tri TP. Hồ Chí Minh về việc cần có biện pháp mạnh hơn để xử lý các doanh nghiệp vi phạm, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra và áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng BHXH.

Theo phản ánh của cử tri, khi doanh nghiệp nợ hoặc chậm đóng BHXH, người lao động có nguy cơ không được giải quyết kịp thời các chế độ như trợ cấp thất nghiệp, lương hưu cũng như nhiều quyền lợi an sinh khác. Vì vậy, cử tri đề nghị tăng cường xử lý các trường hợp vi phạm, đồng thời xây dựng cơ chế bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Bộ Tài chính cho biết, những năm gần đây, hệ thống pháp luật về BHXH đã được sửa đổi theo hướng tăng tính răn đe đối với hành vi chậm đóng và trốn đóng. Trong đó, Luật BHXH số 41/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, bổ sung nhiều quy định mới nhằm tăng cường bảo vệ người lao động và nâng cao trách nhiệm của người sử dụng lao động.

Tiếp đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 274/2025/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết các quy định liên quan đến chậm đóng, trốn đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp cũng như việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực này. Nghị định quy định rõ các hành vi vi phạm và bổ sung nhiều chế tài xử lý đối với doanh nghiệp không thực hiện đúng nghĩa vụ.

Bên cạnh đó, Thông tư số 126/2025/TT-BTC do Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành ngày 24/12/2025 đã quy định quy trình kiểm tra trong lĩnh vực BHXH, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp. Một điểm đáng chú ý là việc áp dụng hình thức kiểm tra từ xa đối với các đơn vị có dấu hiệu chậm hoặc trốn đóng BHXH, góp phần đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả phát hiện vi phạm.

Theo Bộ Tài chính, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cùng các giải pháp quản lý đã mang lại kết quả tích cực khi tỷ lệ chậm đóng BHXH trên tổng số phải thu liên tục giảm qua các năm, từ mức 3,05% năm 2021 xuống còn 2,54% vào năm 2025, thấp nhất từ trước đến nay.

Doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt tới 150 triệu đồng 

Trong thời gian tới, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục tham mưu Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ triển khai các giải pháp ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ doanh nghiệp duy trì và mở rộng sản xuất, qua đó tạo điều kiện để người sử dụng lao động thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tham gia BHXH cho người lao động.

Song song với đó, BHXH Việt Nam sẽ đẩy mạnh tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của cả người sử dụng lao động và người lao động về trách nhiệm thực hiện pháp luật BHXH, đặc biệt là các quy định xử lý hành vi chậm đóng, trốn đóng theo Luật BHXH năm 2024 và Bộ luật Hình sự năm 2015.

Cơ quan BHXH cũng sẽ tăng cường đôn đốc việc thực hiện nghĩa vụ đóng BHXH bằng cách định kỳ hằng tháng rà soát, thống kê các đơn vị còn nợ, gửi thông báo và áp dụng các biện pháp thu hồi phù hợp. Hoạt động kiểm tra sẽ được triển khai theo cả hai hình thức trực tiếp và từ xa đối với những doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm. Đồng thời, Bộ Tài chính yêu cầu tăng cường phối hợp với cơ quan công an để xử lý nghiêm các trường hợp cố tình chậm hoặc trốn đóng BHXH, kể cả việc chuyển hồ sơ, kiến nghị khởi tố theo Điều 216 Bộ luật Hình sự nếu đủ điều kiện.

Đáng chú ý, Luật BHXH năm 2024 cũng bổ sung cơ chế bảo vệ trực tiếp người lao động. Theo khoản 8 Điều 13, người sử dụng lao động phải bồi thường theo quy định của pháp luật nếu không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc, gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Bên cạnh các quy định đang được áp dụng, từ ngày 10/9/2026, Nghị định số 283/2026/NĐ-CP của Chính phủ sẽ chính thức có hiệu lực, siết chặt hơn việc xử lý hành vi trốn đóng BHXH bắt buộc. Theo quy định mới, người sử dụng lao động không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số lao động thuộc diện tham gia BHXH sau thời hạn 60 ngày theo quy định sẽ bị xử phạt tương ứng với số lao động bị vi phạm.

Đối với hành vi đăng ký mức tiền lương làm căn cứ đóng thấp hơn quy định hoặc không đóng, đóng không đầy đủ số tiền BHXH sau khi đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc, người sử dụng lao động có thể bị phạt từ 18% đến 20% số tiền trốn đóng, nhưng tối đa 75 triệu đồng đối với cá nhân và 150 triệu đồng đối với tổ chức nếu chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Ngoài tiền phạt, doanh nghiệp vi phạm vẫn phải hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính. Cụ thể, người sử dụng lao động phải đăng ký bổ sung đầy đủ người thuộc diện tham gia BHXH, đóng đủ số tiền còn thiếu và nộp thêm khoản tiền bằng 0,03% mỗi ngày tính trên số tiền cùng thời gian trốn đóng vào quỹ BHXH. Điều này đồng nghĩa, xử phạt hành chính không thay thế nghĩa vụ đóng BHXH. BHXH Việt Nam cũng khuyến nghị các doanh nghiệp chủ động rà soát số lao động thuộc diện tham gia, mức tiền lương làm căn cứ đóng và thời hạn đóng để thực hiện đúng quy định, qua đó bảo đảm quyền lợi của người lao động và tránh các chế tài xử lý.