Điều chỉnh nhiều quy định về bảo hiểm xã hội, tăng trách nhiệm của doanh nghiệp
Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, trong đó đề xuất hàng loạt thay đổi liên quan đến trách nhiệm của người sử dụng lao động cũng như cách thức quản lý, thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội trong thời gian tới.
Một trong những điểm đáng chú ý là quy định về sổ bảo hiểm xã hội. Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, sổ BHXH được cấp dưới cả hai hình thức điện tử và giấy, có giá trị pháp lý tương đương. Tuy nhiên, mốc thời gian chậm nhất để hoàn thành việc cấp sổ điện tử đã qua, vì vậy dự thảo lần này đề xuất quy định thống nhất theo hướng sổ bảo hiểm xã hội được cấp bằng bản điện tử, còn bản giấy chỉ được cấp khi người tham gia có yêu cầu và vẫn có giá trị pháp lý tương đương.
Cùng với đó, quy định yêu cầu cơ quan bảo hiểm xã hội phải bảo đảm điều kiện giao dịch điện tử trước ngày 1/1/2027 cũng được đề xuất bãi bỏ. Lý do là dự kiến luật sửa đổi sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, khiến mốc thời gian hiện hành không còn phù hợp.
Dự thảo cũng điều chỉnh quy định về nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội trong trường hợp người lao động nghỉ hưởng chế độ ốm đau. Theo phương án mới, nếu người lao động nghỉ từ 14 ngày làm việc trở lên ngay trong tháng đầu bắt đầu làm việc hoặc tháng đầu quay trở lại làm việc thì doanh nghiệp vẫn phải thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội cho tháng đó. Nội dung này nhằm bảo đảm thống nhất với quy định hiện hành tại Luật Bảo hiểm xã hội 2024, tránh phát sinh khoảng trống trong quá trình tham gia bảo hiểm của người lao động.
Ngoài ra, các quy định liên quan đến việc xác định hành vi chậm đóng và trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp cũng được điều chỉnh theo hướng cụ thể hơn. Theo dự thảo, trường hợp doanh nghiệp không đăng ký hoặc đăng ký thiếu số lao động thuộc diện tham gia bảo hiểm bắt buộc trong thời hạn 60 ngày kể từ khi hết hạn kê khai sẽ bị xác định là chậm đóng. Nếu sau thời hạn này doanh nghiệp vẫn không thực hiện hoặc tiếp tục đăng ký không đầy đủ thì sẽ bị xem là hành vi trốn đóng. Việc sửa đổi nhằm đồng bộ với quy định giao Chính phủ hướng dẫn hồ sơ, thủ tục tham gia bảo hiểm xã hội.
Đối với chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau hoặc sau thai sản, dự thảo cũng làm rõ thẩm quyền quyết định số ngày nghỉ. Theo đó, người sử dụng lao động và ban chấp hành công đoàn cơ sở sẽ cùng thống nhất. Nếu hai bên không đạt được đồng thuận thì người sử dụng lao động quyết định trên cơ sở đề nghị của công đoàn. Trong trường hợp doanh nghiệp chưa thành lập công đoàn hoặc không tổ chức công đoàn theo quy định thì người sử dụng lao động sẽ là đơn vị quyết định.
Siết trách nhiệm khi trốn đóng bảo hiểm thất nghiệp, tăng cơ chế bảo vệ người lao động
Bên cạnh các đề xuất sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Việc làm 2025 cũng bổ sung cơ chế mới nhằm tăng cường bảo vệ quyền lợi của người lao động trước tình trạng doanh nghiệp chậm hoặc trốn đóng bảo hiểm thất nghiệp.
Theo quy định mới, nếu người sử dụng lao động vi phạm nghĩa vụ đóng bảo hiểm thất nghiệp khiến người lao động không được hưởng đầy đủ các chế độ theo quy định thì doanh nghiệp phải hoàn trả toàn bộ khoản tiền tương ứng với quyền lợi mà người lao động đáng lẽ được nhận. Đây được xem là thay đổi quan trọng khi trách nhiệm tài chính được chuyển trực tiếp sang phía doanh nghiệp thay vì để người lao động gánh chịu hậu quả như trước.
Theo đánh giá của TS Phạm Ngọc Toàn, Giám đốc Trung tâm Thông tin phân tích, dự báo chiến lược và dịch vụ công (Bộ Nội vụ), tình trạng chậm đóng hoặc trốn đóng bảo hiểm thất nghiệp không chỉ ảnh hưởng đến việc xác nhận thời gian tham gia bảo hiểm mà còn khiến người lao động gặp khó khăn khi làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp. Thời gian đóng bảo hiểm là căn cứ quan trọng để xác định điều kiện cũng như mức hưởng các chế độ, vì vậy nếu doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thì quyền lợi của người lao động sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp.
Không chỉ gây thiệt hại về vật chất, tình trạng này còn tác động đến niềm tin của người lao động đối với hệ thống an sinh xã hội. Nhiều người vẫn cho rằng khoản tiền bảo hiểm đã được khấu trừ hằng tháng đồng nghĩa quyền lợi sẽ được bảo đảm khi phát sinh rủi ro. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ đóng bảo hiểm, quá trình tham gia của người lao động có thể không được ghi nhận đầy đủ, dẫn đến việc không đủ điều kiện hưởng chế độ khi mất việc làm.
Theo các chuyên gia, việc buộc doanh nghiệp phải bồi hoàn toàn bộ quyền lợi bị ảnh hưởng sẽ tạo ra cơ chế răn đe mạnh hơn. Ngoài trách nhiệm hoàn trả cho người lao động, doanh nghiệp vi phạm còn có thể đối mặt với các biện pháp xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm theo quy định pháp luật nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành.
Để chủ động bảo vệ quyền lợi của mình, bà Vũ Thị Thanh Liễu, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, khuyến nghị người lao động nên thường xuyên theo dõi quá trình đóng bảo hiểm thông qua ứng dụng VssID. Khi phát hiện doanh nghiệp đóng thiếu hoặc chưa đóng bảo hiểm, người lao động cần phản ánh kịp thời với công đoàn cơ sở, lãnh đạo doanh nghiệp hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội, Sở Nội vụ và các cơ quan chức năng để được xử lý sớm.
Theo các chuyên gia, việc phát hiện vi phạm ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế nguy cơ doanh nghiệp nợ bảo hiểm kéo dài, tránh tình trạng đến khi chấm dứt hợp đồng lao động mới phát hiện không thể chốt sổ hoặc không đủ điều kiện nhận trợ cấp thất nghiệp. Những sửa đổi trong Luật Bảo hiểm xã hội cùng cơ chế mới của Luật Việc làm được kỳ vọng sẽ tăng tính tuân thủ của doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm tốt hơn quyền lợi hợp pháp của người lao động trong hệ thống an sinh xã hội.
