Thị trường Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục mở ra dư địa lớn cho ngành lương thực, thực phẩm Việt Nam nhờ ưu đãi từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA). Tuy nhiên, để xuất khẩu thực phẩm sang EU bền vững, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi thế thuế quan mà phải chuyển đổi phương thức sản xuất, nâng cao giá trị gia tăng và đáp ứng ngày càng chặt chẽ các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, môi trường và phát triển bền vững.
Đó là thông điệp xuyên suốt tại hội thảo "EVFTA - Xu hướng chuyển đổi xuất khẩu bền vững và cách thức tiếp cận thị trường châu Âu đối với ngành Lương thực thực phẩm Việt Nam", do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham Việt Nam) tổ chức sáng 18/11/2026 tại khách sạn Sheraton Sài Gòn, TP.HCM. Sự kiện nhằm giúp doanh nghiệp cập nhật thông tin về thị trường EU, các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, truy xuất nguồn gốc, qua đó nâng cao năng lực tận dụng EVFTA và đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thương mại Việt Nam – EU vượt mức cả năm 2025 chỉ sau 10 tháng
Phát biểu tại hội thảo, bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC, nhấn mạnh EU là một trong những thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam, đặc biệt đối với các mặt hàng nông sản, thủy sản và thực phẩm chế biến kể từ khi EVFTA có hiệu lực vào tháng 8/2020.
Theo số liệu được dẫn tại hội thảo, trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – EU đạt khoảng 74 tỷ USD, vượt mức 73,8 tỷ USD của cả năm 2025. Trong đó, xuất khẩu đạt 57,42 tỷ USD, tăng 23,3%; nhập khẩu đạt 16,58 tỷ USD, tăng 15,3% so với cùng kỳ, đưa mức xuất siêu của Việt Nam lên khoảng 40,8 tỷ USD. Số liệu xuất khẩu, nhập khẩu với EU này trùng với số liệu thương mại 10 tháng mà Cục Thống kê công bố sáng 3/11/2026; Nhân Dân dẫn bộ số liệu trên theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).
Ở ngành lương thực, thực phẩm, các mặt hàng như cà phê, rau quả, hạt điều và thủy sản đều duy trì tăng trưởng ổn định. Theo bà Hồ Thị Quyên, những kết quả này cho thấy EU tiếp tục là thị trường giàu tiềm năng đối với nông sản, thực phẩm và thủy sản Việt Nam.
Đánh giá tác động của hiệp định, ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham Việt Nam, cho biết sau sáu năm thực thi EVFTA, tổng kim ngạch thương mại hai chiều lũy kế EU – Việt Nam đã vượt mốc 356 tỷ EUR. Riêng năm 2025, xuất khẩu của Việt Nam sang EU đạt 56,2 tỷ USD, tăng 8,6% so với năm trước; nhóm hàng nông – lâm – thủy sản tăng 43% so với giai đoạn trước khi hiệp định được triển khai.
Trước đó, nhân dịp tròn sáu năm EVFTA có hiệu lực (1/8/2026), EuroCham cho biết trong giai đoạn từ tháng 1/1995 đến hết tháng 6/2026, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam – EU đã vượt 900 tỷ USD, trong đó khoảng 383,8 tỷ USD được tạo ra trong sáu năm thực thi EVFTA, tương đương 42,6% tổng kim ngạch của hơn ba thập kỷ. Cũng theo EuroCham, mức thặng dư thương mại của Việt Nam với EU trong nửa đầu năm 2026 đã vượt con số 21,7 tỷ USD của cả năm 2019, thời điểm trước khi hiệp định được thực thi.
Dù vậy, theo các đại biểu, dư địa tăng trưởng lớn luôn đi kèm những yêu cầu khắt khe. Thị trường EU ngày càng đặt ra tiêu chuẩn cao về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, môi trường, trách nhiệm xã hội và tính minh bạch trong chuỗi cung ứng. Các quy định liên quan đến chống phá rừng, bao bì, chất thải bao bì và phát triển bền vững đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và điều chỉnh quy trình sản xuất.
Bà Hồ Thị Quyên cho rằng, để duy trì đà tăng trưởng, doanh nghiệp cần chuyển mạnh từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang chế biến sâu, nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và chủ động đáp ứng các quy chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, môi trường và phát triển bền vững.
Xuất khẩu thực phẩm sang EU trước loạt yêu cầu mới về an toàn và minh bạch
Theo ông Jean-Jacques Bouflet, song song với sự gia tăng về giá trị thương mại, doanh nghiệp xuất khẩu hiện phải đáp ứng nhiều điều kiện bắt buộc mới về an toàn thực phẩm. Gần đây, EU đã ghi nhận các cảnh báo liên quan đến chất gây dị ứng không khai báo, vi khuẩn và hóa chất thôi nhiễm từ bao bì trong một số sản phẩm nhập khẩu.
Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải tăng cường kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, áp dụng thực hành nông nghiệp tốt (GAP) và kiểm nghiệm sản phẩm trước khi xuất hàng.

Cùng với đó, doanh nghiệp cần thực hiện truy xuất nguồn gốc gắn với Quy định chống phá rừng (EUDR) và quy định chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU); tuân thủ Quy định về bao bì và chất thải bao bì (PPWR); đồng thời cung cấp bằng chứng đo lường đáng tin cậy đối với các tuyên bố "xanh" hoặc "trung hòa carbon".
Ông Jean-Jacques Bouflet cũng lưu ý việc tối ưu hóa quy tắc xuất xứ và chứng từ, trong đó có chứng từ EUR.1, là yêu cầu cần được chú trọng để doanh nghiệp tận dụng hiệu quả ưu đãi thuế quan từ EVFTA.
Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thu Thủy, Đồng Chủ tịch Tiểu ban Thực phẩm, Nông nghiệp và Nuôi trồng Thủy sản của EuroCham (EuroCham FAABS), Giám đốc Phát triển Bền vững De Heus Việt Nam và châu Á, cho rằng đang tồn tại khoảng cách khá lớn giữa tăng trưởng sản lượng và giá trị gia tăng của hàng nông sản xuất khẩu.
Dẫn số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bà Nguyễn Thu Thủy cho biết trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu nông – lâm – thủy sản cả nước đạt 62,89 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, một số mặt hàng chủ lực vẫn gặp khó khăn trong việc gia tăng giá trị thu về.
Theo bà Nguyễn Thu Thủy, nguyên nhân xuất phát từ ba rào cản lớn đối với mức độ sẵn sàng gia nhập thị trường EU: Khả năng chứng minh nguồn gốc sản phẩm từ khâu trang trại; sự đồng bộ trong kiểm soát thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y và chế biến; cùng yêu cầu cung cấp dữ liệu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) từ các đối tác.
Để tháo gỡ những rào cản này, bà Nguyễn Thu Thủy khuyến nghị cần ưu tiên phát triển hạ tầng số dùng chung, tăng cường đào tạo thực tiễn và thúc đẩy đối thoại công – tư nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu thị trường.
91,9% doanh nghiệp nhỏ và vừa coi trọng ESG, nhưng chỉ 11,4% đã tích hợp vào vận hành
Ở góc độ chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn, ông Huỳnh Thanh Trung, Đại diện Kỹ thuật, Hiệp hội châu Á về Phát triển Xã hội và Cải thiện Bền vững (ASSIST), đưa ra kết quả khảo sát đối với nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSMEs). Theo đó, 91,9% doanh nghiệp đánh giá ESG và kinh tế tuần hoàn có vai trò tương đối quan trọng trở lên.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa nhận thức và hành động vẫn còn lớn. Trong số doanh nghiệp được khảo sát, 40,2% đang tìm hiểu cơ hội, 28,7% đã triển khai một số hoạt động, nhưng chỉ 11,4% tích hợp được các yếu tố ESG và kinh tế tuần hoàn vào hoạt động vận hành hoặc chiến lược dài hạn, trong khi 19,5% vẫn chưa tìm hiểu.
Theo ông Huỳnh Thanh Trung, những rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp hiện nay là hạn chế về nguồn lực tài chính, thiếu nhân lực chuyên môn, khó khăn trong thu thập và quản lý dữ liệu ESG, thiếu kiến thức và kỹ năng thực hành, khó tiếp cận nguồn tài chính xanh cũng như chưa nắm bắt đầy đủ các yêu cầu của thị trường EU. Đây là những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chuyển đổi và đáp ứng các tiêu chuẩn mới, nhất là đối với nhóm doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa.
Kết quả khảo sát cho thấy một thực tế đáng lưu ý: Phần lớn doanh nghiệp đã nhận ra tầm quan trọng của ESG, nhưng số doanh nghiệp đưa được các yếu tố này vào vận hành thực tế vẫn còn ít. Trong khi đó, như các đại biểu chỉ ra, dữ liệu ESG ngày càng trở thành yêu cầu mà đối tác nhập khẩu đặt ra cho nhà cung cấp.
Đối với ngành thực phẩm, theo ông Huỳnh Thanh Trung, các ưu tiên trong thời gian tới cần tập trung vào bảo đảm an toàn thực phẩm, phát triển nguồn cung có trách nhiệm, nâng cao hiệu quả sử dụng nước và tài nguyên, quản lý chất thải hữu cơ, truy xuất nguồn gốc, đo lường dấu chân carbon và đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA).
Ông cho rằng doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, chuẩn hóa quy trình sản xuất theo hướng xanh và tuần hoàn, qua đó khai thác tốt hơn cơ hội từ EVFTA, nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng giá trị xuất khẩu.
Hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa sản xuất theo hướng xanh, tuần hoàn
Hội thảo ngày 18/11 được kỳ vọng sẽ giúp cộng đồng doanh nghiệp ngành lương thực, thực phẩm TP.HCM và các địa phương liên kết nắm bắt kịp thời các quy định mới của thị trường châu Âu, chủ động đổi mới công nghệ và chuẩn hóa quy trình sản xuất theo hướng xanh, tuần hoàn.
Sự tham gia của ASSIST tại hội thảo gắn với các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi theo hướng kinh tế tuần hoàn. Trước đó, tại một hội thảo diễn ra ngày 11/6/2026 ở Hà Nội, Dự án Chương trình Kinh tế tuần hoàn toàn diện (ICEP) do Ủy ban châu Âu tài trợ, được EuroCham và ASSIST đồng triển khai, được giới thiệu là đang cung cấp các gói đào tạo và tư vấn miễn phí cho doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam thuộc ba nhóm ngành trọng điểm: Dệt may, bao bì, thực phẩm và đồ uống.
Ngày 31/7/2026, ASSIST cũng đã ký biên bản ghi nhớ với Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA) về triển khai Dự án ICEP, với nội dung nâng cao năng lực cho doanh nghiệp trong áp dụng ESG, kinh tế tuần hoàn, kết nối đối tác, đào tạo, chuyển giao kinh nghiệm và thúc đẩy phát triển bền vững cho ngành thực phẩm. Những nội dung này gắn trực tiếp với các rào cản mà khảo sát của ASSIST nêu tại hội thảo, như thiếu kiến thức, thiếu nhân lực chuyên môn và khó khăn trong quản lý dữ liệu ESG.
Từ các ý kiến tại hội thảo, có thể thấy bài toán của ngành thực phẩm khi hướng tới thị trường EU gồm hai vế song hành. Vế thứ nhất là tuân thủ: Kiểm soát dư lượng, kiểm nghiệm sản phẩm, truy xuất nguồn gốc theo EUDR và IUU, đáp ứng quy định về bao bì PPWR, chứng minh xuất xứ để hưởng ưu đãi. Vế thứ hai là nâng cấp: Chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, đo lường dấu chân carbon và tích hợp ESG vào chiến lược dài hạn.
Khi kim ngạch thương mại Việt Nam – EU tiếp tục tăng trưởng, những yêu cầu này không chỉ là thách thức mà còn là điều kiện để doanh nghiệp giữ vững chỗ đứng trong chuỗi cung ứng của thị trường châu Âu. Doanh nghiệp chủ động chuyển đổi sớm, chuẩn hóa quy trình theo hướng xanh và minh bạch sẽ có lợi thế hơn trong việc khai thác ưu đãi từ EVFTA và nâng cao giá trị xuất khẩu thực phẩm sang EU trong thời gian tới.