Theo ông Bùi Văn Luyện, một trong những hộ tiên phong nuôi cá lồng bè ở đảo Cát Bà thuộc đặc khu Cát Hải, TP Hải Phòng, nghề nuôi cá lồng bè ở đảo Cát Bà có từ hơn 20 năm trước. Người làm nghề nuôi rất nhiều loài cá, nhuyễn thể có giá trị kinh tế cao. Trong đó, nổi tiếng nhất là cá song vua (còn được biết đến cái tên cá song vang hay cá mú nghệ) với trọng lượng lên tới vài chục kg/con.
“Hiện chưa có cơ sở nào bán cá song vua giống. Nguồn giống của bà con nuôi cá lồng bè chủ yếu thu mua của ngư dân đánh bắt ngoài tự nhiên với trọng lượng 1 - 3 kg. Sau khoảng 10 năm nuôi, có thể phát triển lên tới 40 - 70 kg/con. Cá biệt có những con nuôi lâu năm, có thể lên tới cả tạ”, ông Luyện thông tin.
Giai đoạn hoàng kim của cá song vua ở đảo Cát Bà cách đây khoảng 10 năm với mức giá bán lên tới 2 triệu đồng/con. Với mức giá này, năm 2015, ông Luyện đã bán con cá song vua tại bè nuôi của gia đình với trọng lượng 110 kg cho 1 vị khách ở tỉnh Quảng Ninh. Vị đại gia này dùng con cá song vua chiêu đãi hơn 200 khách trong bữa tiệc sinh nhật.
Giai đoạn khó khăn nhất đối với người nuôi cá song vua ở đảo Cát Bà là thời kỳ đại dịch Covid-19 hoành hành, giá cá xuống mức thấp chỉ 500.000 đồng/kg. Thời gian gần đây, giá cá song vua phục hồi ở mức gần 1 triệu đồng/kg.
Những người nuôi cá song vua ở đảo Cát Bà thông tin, so với các loại cá khác, thịt cá song vua dai, quánh, thơm ngon hơn hẳn. Độc đáo và ngon nhất là bộ da cá. Những con cá cỡ 40 - 50 kg trở lên, lớp da có độ dày lên tới 5 - 7 cm. Bên cạnh đó, bộ lòng cá, nhất là phần dạ dày, cũng rất ngon.
Mặc dù thịt cá song vua ngon, nhưng ít khách hỏi mua bởi trọng lượng cá “khủng”, mỗi con cá trị giá lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng. Người nuôi nhiều cá song vua ở đảo Cát Bà nhất là ông Bùi Văn Luyện, mỗi năm số cá bán được chỉ tính trên đầu ngón tay. Khách hàng toàn thuộc hạng đại gia đặt mua phục vụ tiệc sinh nhật, liên hoan công ty, lên nhà mới, đám cưới…
Dù giá trị kinh tế của cá song vua cao nhưng vì thời gian nuôi kéo dài, khó bán, nên trước đây, mỗi cơ sở nuôi cá lồng bè trên đảo Cát Bà chỉ nuôi 2 - 3 con để “trấn bè”. Thực hiện Nghị quyết số 05 của HĐND TP Hải Phòng, từ năm 2021, chính quyền huyện Cát Hải (nay là đặc khu Cát Hải) thực hiện việc cắt giảm và sắp xếp lại số lồng bè. Đồng thời, giảm số ô lồng bè của các hộ xuống chỉ còn 16 ô lồng bè/hộ. Vì thế, hầu hết trong số hơn 100 hộ nuôi cá lồng bè ở Cát Bà đã bán số cá song vua để dành chỗ nuôi các loại cá khác.
Trước tình hình này, với mong muốn giữ lại đàn song vua, ông Bùi Văn Luyện đã bỏ tiền thu gom gần 200 con cá song vua để tiếp tục vỗ béo chờ khách đặt mua. Với trọng lượng trung bình mỗi con từ 25 đến hơn 70 kg với mức giá gần 1 triệu đồng/kg, số tiền ông Luyện bỏ ra để sở hữu đàn cá “khủng” không dưới 5 tỷ đồng.
Theo thông tin từ Trung tâm Nghiên cứu, nuôi trồng giống hải sản miền Bắc, do hiệu quả kinh tế thấp, đơn vị không sản xuất giống cá song vua mặc dù có năng lực. Vì thế, nguồn giống của các hộ nuôi cá lồng bè trên đảo Cát Bà chủ yếu phụ thuộc vào khai thác, đánh bắt tự nhiên. Trong khi đó, nguồn cá bố mẹ trong tự nhiên ngày càng khan hiếm dẫn tới rất nhiều khó khăn cho các hộ nuôi.
Mặc dù gặp nhiều khó khăn, nhưng không ít chủ nuôi cá lồng bè ở đảo Cát Bà vẫn giữ nghề nuôi cá song vua dù chỉ dừng lại ở mức biểu tượng thay vì làm ăn kinh tế. Với họ, cá song vua là linh vật “trấn bè” giúp nghề thêm thuận lợi chứ không phải giá trị kinh tế mà chúng đem lại.
Nhờ vậy, các cơ sở nuôi cá lồng bè trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách, nhất là khách du lịch quốc tế. Đến thăm các cơ sở nuôi cá lồng bè trên vịnh Lan Hạ, du khách nước ngoài không khỏi ngạc nhiên, trầm trồ trước những con cá to lớn liên tục quẫy nước, đớp mồi.
