VNR đề xuất cơ chế riêng cho đầu tư phương tiện và hạ tầng đường sắt

Ưu tiên tháo gỡ bài toán vốn

Một trong những nội dung được đề xuất trong dự thảo nghị định quy định cơ chế hoạt động, cơ chế quản lý tài chính đặc thù đối với Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam (VNR) là đưa các dự án đầu tư sản xuất, lắp ráp, mua sắm đầu máy, toa xe đường sắt, phương tiện chuyên dùng, máy móc, thiết bị phục vụ bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt của tập đoàn vào danh mục được vay vốn tín dụng đầu tư của Nhà nước.

Theo đề án tái cơ cấu, nhu cầu đầu tư phương tiện đường sắt của tập đoàn khoảng 10.403 tỷ đồng. Nếu phải vay ngân hàng thương mại trong thời hạn 15 năm với lãi suất khoảng 10,43%/năm, tổng chi phí lãi vay ước khoảng 8.635 tỷ đồng.

Trong trường hợp được vay theo cơ chế ưu đãi với lãi suất bằng 80% lãi suất thương mại, chi phí lãi vay còn khoảng 6.908 tỷ đồng. Qua đó, doanh nghiệp có thể tiết kiệm khoảng 1.727 tỷ đồng để tái đầu tư.

Theo Bộ Tài chính, cơ chế này cần thiết do các dự án đầu tư đầu máy, toa xe và thiết bị chuyên dùng có quy mô vốn lớn, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng trung và dài hạn của doanh nghiệp còn hạn chế.

Cùng với tín dụng, dự thảo cũng đề xuất tăng quyền chủ động cho VNR trong xử lý tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia.

Theo đó, doanh nghiệp có thể được giao nhiệm vụ, đặt hàng cho các đơn vị hạch toán phụ thuộc, đơn vị hạch toán độc lập hoặc công ty con thực hiện sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, bổ sung công năng cho tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt bằng nguồn vốn của doanh nghiệp.

Đề xuất này được đưa ra trong điều kiện nguồn ngân sách dành cho bảo trì, sửa chữa kết cấu hạ tầng đường sắt còn hạn chế. Một số trường hợp khôi phục kéo dài 1-3 năm, ảnh hưởng đến an toàn và hoạt động khai thác vận tải.

Đối với các tình huống khẩn cấp, cấp bách, VNR được đề xuất ứng kinh phí từ nguồn thu khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt hoặc nguồn vốn của doanh nghiệp để xử lý trước. Sau đó, tập đoàn lập hồ sơ đề nghị ngân sách nhà nước bố trí bổ sung để hoàn trả.

Tờ trình dẫn trường hợp tại khu vực cầu Ghềnh, khi trong một tháng dự kiến có 1.020 đoàn tàu bị ảnh hưởng, tổng thời gian chậm tàu 4.202 phút. Số tiền bồi thường chậm tàu hơn 83 tỷ đồng, trong khi chi phí hoàn trả khách khoảng 62 tỷ đồng.

Một cơ chế tài chính khác được tính tới là cho phép doanh nghiệp sử dụng nguồn lợi nhuận sau thuế để xử lý một số khoản chi phí đầu tư thất bại, dự án không thể tiếp tục do nguyên nhân khách quan, chẳng hạn thay đổi quy hoạch hoặc chính sách của Nhà nước.

Các khoản chi này phải có hồ sơ xác định, nghiệm thu, thanh quyết toán và được kiểm toán độc lập xác nhận. Thời gian phân bổ tối đa 5 năm kể từ khi đủ điều kiện quyết toán.

Nới điều kiện đặt hàng công nghiệp đường sắt

Dự thảo cũng đề xuất cơ chế riêng về giao nhiệm vụ, đặt hàng đối với doanh nghiệp. Theo quy định chung, doanh nghiệp thành lập từ ba năm trở lên phải có doanh thu bình quân ba năm tài chính gần nhất tối thiểu 8.000 tỷ đồng để đáp ứng tiêu chí giao nhiệm vụ, đặt hàng. Với doanh nghiệp thành lập dưới ba năm, mức vốn điều lệ tối thiểu là 3.000 tỷ đồng.

Theo đó, cơ quan soạn thảo đề xuất cơ chế riêng, cơ quan có thẩm quyền được giao nhiệm vụ, đặt hàng VNR cung cấp dịch vụ công nghiệp đường sắt, hàng hóa công nghiệp đường sắt mà không áp dụng tiêu chí doanh thu bình quân ba năm gần nhất.

Cơ chế này được kỳ vọng tạo đầu ra ổn định cho hoạt động công nghiệp đường sắt, hỗ trợ VNR duy trì hoạt động, thu hồi vốn, tái đầu tư dây chuyền, thiết bị và từng bước nâng tỷ lệ nội địa hóa.

VNR cũng được đề xuất giao nhiệm vụ, đặt hàng cho doanh nghiệp do tập đoàn đầu tư 100% vốn điều lệ thực hiện toàn bộ hoặc một phần dịch vụ công nghiệp đường sắt, hàng hóa công nghiệp đường sắt.

Đề xuất này gắn với mục tiêu trước năm 2028 thành lập Tổng công ty Công nghiệp đường sắt Việt Nam nhằm tập trung và chuyên môn hóa lĩnh vực công nghiệp đường sắt.

Ngoài ra, doanh nghiệp có thể được giao nhiệm vụ, đặt hàng cho các đơn vị hạch toán phụ thuộc, đơn vị hạch toán độc lập hoặc công ty con thực hiện sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, bổ sung công năng tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia bằng nguồn vốn của doanh nghiệp.

Các đề xuất trên hướng tới xử lý những hạn chế liên quan đến nguồn vốn đầu tư, khả năng chủ động xử lý hạ tầng và điều kiện giao nhiệm vụ, đặt hàng. Đây cũng là những nội dung có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng doanh nghiệp đầu tư phương tiện, duy trì hạ tầng và phát triển lĩnh vực công nghiệp đường sắt.