Từ ngày 11/8/2026, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam chính thức hoạt động theo mô hình Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam (VNR), đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước và chuẩn bị năng lực để tham gia sâu hơn vào các dự án đường sắt quy mô lớn trong thời gian tới.
Việc thay đổi mô hình được triển khai theo Nghị định số 366/2025/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp và Quyết định số 498/QĐ-TTg ngày 27/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Đề án cơ cấu lại Tổng công ty Đường sắt Việt Nam giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035.
Trước thời điểm chính thức chuyển đổi, ngày 10/8, Hội đồng thành viên Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã ban hành hai quyết định liên quan đến việc tổ chức lại doanh nghiệp. Trong đó, Quyết định số 1268/QĐ-ĐS thông qua Điều lệ tổ chức và hoạt động của Công ty TNHH MTV - Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam, còn Quyết định số 1269/QĐ-ĐS xác lập việc chuyển đổi mô hình và tên gọi.
Ngày 11/8, Sở Tài chính thành phố Hà Nội cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp cho Công ty TNHH MTV - Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam. Doanh nghiệp sử dụng tên giao dịch quốc tế Vietnam National Railway Group, viết tắt là VNR.
Theo hồ sơ đăng ký, xây dựng công trình đường sắt là ngành kinh doanh chính của doanh nghiệp. Phạm vi hoạt động bao gồm quản lý, khai thác, bảo dưỡng, sửa chữa kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia và kinh doanh hệ thống kết cấu hạ tầng này.
Đáng chú ý, sự thay đổi không chỉ nằm ở tên gọi. Tập đoàn mới sẽ tiếp nhận toàn bộ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm mà Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đang thực hiện, đồng thời đảm nhiệm vai trò rộng hơn trong quản lý, đầu tư và phát triển ngành đường sắt.
Từ doanh nghiệp vận tải sang đầu mối hạ tầng đường sắt
Theo phương án được phê duyệt, mô hình mới chuyển Tổng công ty Đường sắt Việt Nam từ nhóm công ty mẹ - công ty con sang nhóm công ty mẹ - công ty con theo mô hình tập đoàn. Công ty mẹ là doanh nghiệp TNHH MTV do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là phạm vi hoạt động của doanh nghiệp được mở rộng. Tập đoàn được định hướng phát triển theo mô hình kinh tế đa ngành, lấy vận tải đường sắt, xây dựng và bảo trì, công nghiệp cùng dịch vụ đường sắt làm những lĩnh vực cốt lõi.
Theo định hướng mới, doanh nghiệp có thể tham gia nhiều lĩnh vực bổ trợ cho chuỗi giá trị đường sắt như xây dựng công trình dân dụng, cơ khí, logistics, du lịch, lưu trú, dịch vụ ăn uống, giáo dục - đào tạo và bán lẻ. Việc mở rộng ngành nghề được kỳ vọng tạo thêm không gian để các đơn vị trong hệ sinh thái đường sắt phối hợp, bổ trợ lẫn nhau.
Đặc biệt, vai trò của VNR trong khai thác hạ tầng đường sắt quốc gia sẽ được nâng lên. Doanh nghiệp có thể trực tiếp tổ chức khai thác tài sản kết cấu hạ tầng, đồng thời lập phương án cho thuê hoặc chuyển nhượng có thời hạn quyền khai thác tài sản để trình cấp có thẩm quyền xem xét. Trong một số trường hợp, tập đoàn cũng có thể được giao làm chủ đầu tư các dự án xây dựng mới, cải tạo và nâng cấp kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước.
Điều này cho thấy định hướng tái cơ cấu không đơn thuần nhằm thay đổi mô hình quản trị mà còn đặt doanh nghiệp vào vị trí sâu hơn trong chuỗi đầu tư đường sắt. Từ chỗ tập trung chủ yếu vào vận tải, VNR được kỳ vọng trở thành đầu mối kết nối giữa vận hành, hạ tầng, công nghiệp và dịch vụ đường sắt.
Chuẩn bị nguồn lực cho mạng lưới đường sắt thế hệ mới
Bối cảnh đầu tư hàng loạt dự án đường sắt lớn đang tạo thêm động lực cho quá trình chuyển đổi. Cùng với mạng lưới hiện hữu, Việt Nam đang chuẩn bị triển khai các tuyến đường sắt mới, kết nối các trung tâm kinh tế, cảng biển, cửa khẩu và phục vụ vận tải liên vận quốc tế.
Khi những tuyến đường này hình thành, nhu cầu của ngành sẽ không chỉ dừng ở tổ chức chạy tàu. Hệ thống mới đòi hỏi năng lực vận hành, bảo trì, sửa chữa, sản xuất thiết bị, cung cấp dịch vụ chuyên ngành, logistics và vận tải đa phương thức. Đây cũng là dư địa để VNR phát huy vai trò doanh nghiệp nòng cốt.
Trước đó, ngày 6/8/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1504/QĐ-TTg giao nhiệm vụ và một số chỉ tiêu cơ bản cho Chiến lược phát triển Tổng công ty Đường sắt Việt Nam giai đoạn 2026-2030. Theo định hướng này, doanh nghiệp sẽ từng bước xây dựng năng lực để tiếp nhận vận hành, bảo trì các tuyến đường sắt mới và mạng lưới đường sắt quốc gia hiện đại.
Mục tiêu đến năm 2030 là áp dụng đầy đủ các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp của OECD trên nền tảng số, đồng thời đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quản trị, vận hành và kinh doanh. Xa hơn, đến năm 2035, VNR được định hướng trở thành một tập đoàn kinh tế đường sắt có quy mô lớn trong nước, giữ vị trí trung tâm trong chuỗi logistics đa phương thức và hoạt động liên vận quốc tế.
Với mô hình mới, doanh nghiệp không chỉ được kỳ vọng nâng cao hiệu quả vận tải mà còn phải từng bước làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, tham gia các dự án đường sắt quốc gia và thúc đẩy sự phát triển của công nghiệp đường sắt trong nước.
Quyết định 498/QĐ-TTg cũng xác định mục tiêu xây dựng doanh nghiệp đủ năng lực “chủ trì, dẫn dắt và liên kết với các doanh nghiệp khác trong chuỗi giá trị đường sắt”. Đây được xem là định hướng quan trọng để VNR chuyển từ mô hình doanh nghiệp đường sắt truyền thống sang một tổ chức có khả năng điều phối và tham gia sâu hơn vào toàn bộ hệ sinh thái đường sắt quốc gia.
