TP.HCM đề xuất đầu tư lớn cho kênh rạch, gắn giảm ngập với chỉnh trang đô thị

TP.HCM đề xuất đầu tư, điều chỉnh vốn cho ba dự án cải tạo kênh Hy Vọng, rạch Bà Tàng và rạch Bàu Trâu với tổng kinh phí dự kiến hơn 15.200 tỷ đồng. Các công trình hướng tới tăng khả năng thoát nước, cải thiện môi trường và chỉnh trang những khu dân cư ven kênh rạch.

Hơn 15.200 tỷ đồng cho ba dự án cải tạo kênh rạch

Ngày 29/10/2026, tại kỳ họp thứ 6, HĐND TP.HCM xem xét chủ trương đầu tư và điều chỉnh chủ trương đầu tư các dự án liên quan đến kênh Hy Vọng, rạch Bà Tàng và rạch Bàu Trâu. Đây là những công trình kết hợp cải tạo môi trường nước với nâng cấp hạ tầng, tổ chức lại không gian đô thị dọc các tuyến kênh rạch.

Theo phương án được trình, rạch Bà Tàng có quy mô vốn lớn nhất, tiếp đến là rạch Bàu Trâu và kênh Hy Vọng. Các hạng mục chủ yếu gồm nạo vét, xây dựng kè bảo vệ bờ, đường giao thông ven kênh, hệ thống thoát nước và mảng xanh.

Đối với kênh Hy Vọng tại phường Tân Sơn, tổng mức đầu tư được đề xuất điều chỉnh từ 557 tỷ đồng lên khoảng 2.546 tỷ đồng. Phạm vi dự án kéo dài từ đường Phạm Văn Bạch đến kênh Tham Lương. Lòng kênh dự kiến được nạo vét với chiều rộng 6,5–11,5 m, kết hợp xây kè và đường giao thông hai bên có mặt cắt ngang tối thiểu 10 m.

Theo Cổng thông tin HĐND TP.HCM, việc điều chỉnh nhằm cập nhật phạm vi ảnh hưởng, khối lượng thực tế, đơn giá bồi thường và bổ sung các hạng mục xây lắp. Kênh Hy Vọng nằm trong khu dân cư đông đúc, là một trong những hướng thoát nước chính của lưu vực sân bay Tân Sơn Nhất.

Theo thông tin từ HTV, dự án dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2026–2030. Trong đó, giai đoạn 2026–2027 tập trung chuẩn bị đầu tư, lập và thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, bồi thường, giải phóng mặt bằng và lựa chọn nhà thầu. Công trình dự kiến thi công trong hai năm 2028–2029, hướng đến nghiệm thu, bàn giao năm 2030.

Mục tiêu của dự án là phục hồi chức năng tiêu thoát nước, cải thiện môi trường và góp phần giảm ngập cho khu vực sân bay Tân Sơn Nhất cùng một phần lưu vực Tham Lương – Bến Cát – rạch Nước Lên.

Gắn nạo vét, xây kè với chỉnh trang khu dân cư

Tại phường Bình Đông và xã Bình Hưng, dự án xây dựng hạ tầng, chỉnh trang đô thị rạch Bà Tàng có tổng mức đầu tư dự kiến 7.973,761 tỷ đồng, thực hiện bằng ngân sách thành phố trong giai đoạn 2026–2032.

Theo Tuổi Trẻ, dự án cải tạo khoảng 4 km rạch, xây dựng gần 6,98 km kè hai bên và khoảng 4,5 km đường ven rạch, kết hợp hạ tầng kỹ thuật và mảng xanh. Có 851 trường hợp dự kiến bị ảnh hưởng bởi giải phóng mặt bằng, trong đó 587 trường hợp giải tỏa toàn bộ.

Với quy mô này, cải tạo rạch Bà Tàng đồng thời đặt ra yêu cầu tổ chức lại không gian sống ven dòng nước. Kè bờ, đường giao thông và hệ thống thoát nước cần được triển khai đồng bộ để người dân có thể tiếp cận, sử dụng hạ tầng sau khi công trình hoàn thành.

Đối với rạch Bàu Trâu, thành phố đề xuất nâng tổng mức đầu tư từ khoảng 1.343 tỷ đồng lên hơn 4.744 tỷ đồng. Tuyến cải tạo từ kênh Tân Hóa đến đường Phan Anh, qua phường Phú Lâm và phường Phú Thạnh, dài khoảng 1,066 km.

Phương án dự kiến bổ sung đường ven rạch, hệ thống thoát nước mưa, nước thải, cống bao, chiếu sáng và các công trình vượt rạch. Phạm vi giải phóng mặt bằng ảnh hưởng 312 trường hợp, gồm 184 trường hợp giải tỏa toàn bộ.

Theo kế hoạch được Cổng thông tin HĐND TP.HCM đăng tải, dự án rạch Bàu Trâu dự kiến triển khai xây dựng trong giai đoạn 2028–2030, hoàn thành, bàn giao và quyết toán năm 2031.

Nhìn từ các hạng mục đề xuất, ba dự án có điểm chung là kết hợp khơi thông dòng chảy với hoàn thiện hạ tầng ven bờ. Cách tiếp cận này tạo cơ hội giải quyết đồng thời nhu cầu thoát nước, giao thông nội bộ và không gian sinh hoạt của khu dân cư.

Tuy nhiên, để đạt hiệu quả, thiết kế từng tuyến cần bảo đảm sự kết nối với hệ thống thoát nước xung quanh. Một đoạn kênh được mở rộng, nạo vét sẽ khó phát huy đầy đủ công năng nếu các cửa xả, cống dẫn hoặc tuyến tiếp nhận phía hạ lưu còn bất cập. Vì vậy, tính đồng bộ cần được xem xét xuyên suốt từ chuẩn bị đầu tư đến vận hành.

Bảo đảm tái định cư, kiểm soát nguồn thải để duy trì hiệu quả

Một nội dung đáng chú ý trong phương án đầu tư là nhu cầu vốn lớn dành cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Theo Báo Nông nghiệp và Môi trường, khoản chi này tại dự án rạch Bà Tàng dự kiến khoảng 5.326,84 tỷ đồng; tại rạch Bàu Trâu hơn 3.405 tỷ đồng.

Từ cơ cấu vốn có thể thấy, tiến độ công trình phụ thuộc nhiều vào quá trình chuẩn bị mặt bằng và giải quyết quyền lợi của người dân. Việc công khai phạm vi thu hồi đất, phương án bồi thường, điều kiện bố trí tái định cư và các mốc thực hiện sẽ giúp người bị ảnh hưởng chủ động sắp xếp cuộc sống.

Chất lượng tái định cư cũng cần được nhìn nhận trong mối liên hệ với sinh kế. Nơi ở mới cần có khả năng tiếp cận giao thông, trường học, cơ sở y tế và các dịch vụ thiết yếu. Với những hộ kinh doanh nhỏ hoặc làm việc gần nơi cư trú cũ, thay đổi chỗ ở còn gắn với khả năng duy trì thu nhập.

Trong quá trình thi công, cần tính đến phương án thoát nước tạm, thu gom chất thải và vận chuyển bùn nạo vét. Nếu tổ chức công trường thiếu chặt chẽ, hoạt động cải tạo có thể gây thêm bụi, mùi, cản trở đi lại hoặc ảnh hưởng dòng chảy trong mùa mưa. Đây là những vấn đề cần được dự liệu ngay từ hồ sơ thiết kế và phương án thi công.

Về lâu dài, công tác quản lý sau đầu tư giữ vai trò quyết định đối với chất lượng môi trường. Nạo vét giúp cải thiện tiết diện dòng chảy, nhưng nguy cơ tái ô nhiễm vẫn tồn tại nếu nước thải chưa được thu gom phù hợp hoặc rác tiếp tục bị đổ xuống kênh. Do đó, hạ tầng thu gom nước thải, duy tu lòng kênh và vệ sinh ven bờ cần được vận hành thường xuyên.

Hiệu quả của các dự án vì thế cần được đánh giá qua những thay đổi cụ thể: khả năng tiêu thoát nước, tình trạng ngập, chất lượng nước, mức độ phát sinh mùi và điều kiện sống của người dân. Khi những chỉ tiêu này được theo dõi liên tục, thành phố sẽ có cơ sở điều chỉnh cách quản lý và xử lý sớm các bất cập.

Với tổng vốn đề xuất hơn 15.200 tỷ đồng, ba dự án mở ra cơ hội cải thiện môi trường tại các khu vực ven kênh rạch. Để nguồn lực đầu tư chuyển thành lợi ích bền vững, yêu cầu đặt ra là gắn tiến độ xây dựng với ổn định đời sống người dân, kiểm soát nguồn thải và bảo đảm kinh phí vận hành sau khi công trình được bàn giao.