Sự thay đổi đời sống và định hướng nghề nghiệp của giới trẻ tại Bản Liền trong bối cảnh phát triển du lịch cộng đồng

1. GIỚI THIỆU 

Nằm giữa những dãy núi xanh trùng điệp của vùng Tây Bắc, tại một xã vùng cao thuộc huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai,  Bản Liền là một bản làng nhỏ mang đậm bản sắc văn hóa của người Tày. Không sở hữu sự nhộn nhịp như nhiều điểm du lịch nổi tiếng khác tại Lào Cai, Bản Liền từng được biết đến như một vùng quê yên bình, tách biệt với các tuyến du lịch lớn và còn gặp nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế. Cuộc sống của người dân nơi đây gắn liền với ruộng bậc thang, đồi chè Shan Tuyết cổ thụ, những ngôi nhà sàn truyền thống và các hoạt động nông nghiệp mang tính tự cung tự cấp. Trong nhiều năm, địa phương này gần như không xuất hiện trên bản đồ du lịch và ít được truyền thông chú ý đến.

Trước khi du lịch cộng đồng phát triển, đời sống kinh tế của người dân Bản Liền chủ yếu phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp như trồng lúa, hái chè và chăn nuôi nhỏ lẻ. Thu nhập không ổn định, cơ sở hạ tầng còn hạn chế và cơ hội việc làm ít khiến nhiều thanh niên địa phương lựa chọn rời quê để làm công nhân hoặc lao động phổ thông tại các thành phố lớn như Hà Nội, Bắc Ninh hay các khu công nghiệp miền xuôi. Đối với nhiều người trẻ thời điểm đó, quê hương được xem là nơi yên bình nhưng khó có khả năng tạo ra cơ hội phát triển kinh tế lâu dài. Điều này khiến tình trạng lao động trẻ rời quê diễn ra khá phổ biến trong nhiều năm.

Tuy nhiên, trong vài năm gần đây, Bản Liền bắt đầu có sự chuyển mình đáng kể nhờ sự phát triển của mô hình du lịch cộng đồng. Tận dụng lợi thế về thiên nhiên nguyên sơ và văn hóa dân tộc đặc sắc, một số hộ dân địa phương đã cải tạo nhà sàn truyền thống thành homestay, tổ chức các hoạt động trải nghiệm văn hóa và giới thiệu đời sống vùng cao đến du khách. Trong quá trình đó, chị Vàng Thị Thông – một người dân địa phương – được xem là một trong những cá nhân tiên phong góp phần đưa hình ảnh Bản Liền đến gần hơn với khách du lịch. Không chỉ phát triển homestay mang đậm bản sắc người Tày, chị còn xây dựng mô hình du lịch gắn với thiên nhiên, văn hóa truyền thống và lối sống cộng đồng bền vững.

Bước ngoặt lớn nhất của Bản Liền đến từ hiệu ứng truyền thông của Gia Đình Haha. Sau khi chương trình phát sóng, hình ảnh về những ngôi nhà sàn giữa núi rừng, đồi chè Shan Tuyết, bữa cơm vùng cao và cuộc sống bình dị của người dân địa phương nhanh chóng lan truyền mạnh mẽ trên TikTok, Facebook và YouTube. Từ một bản làng ít người biết đến, Bản Liền dần trở thành điểm đến được nhiều bạn trẻ yêu thích bởi cảm giác yên bình, gần gũi thiên nhiên và xu hướng “healing tourism” đang phát triển mạnh trong giới trẻ hiện nay. Nhiều homestay rơi vào tình trạng kín phòng trong thời gian dài, lượng khách du lịch tăng nhanh và hoạt động kinh doanh dịch vụ cộng đồng tại địa phương phát triển rõ rệt.

Sự thay đổi này không chỉ mang ý nghĩa về mặt kinh tế mà còn tạo ra những tác động lớn đối với nhận thức và định hướng nghề nghiệp của giới trẻ địa phương. Nếu trước đây nhiều thanh niên xem việc rời quê là lựa chọn cần thiết để tìm kiếm cơ hội việc làm, thì hiện nay ngày càng nhiều người lựa chọn ở lại để tham gia phát triển du lịch cộng đồng. Một số người bắt đầu vận hành homestay, làm hướng dẫn viên địa phương, bán đặc sản vùng cao hoặc sử dụng mạng xã hội để quảng bá hình ảnh quê hương. Điều này cho thấy du lịch cộng đồng không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn góp phần thay đổi cách người trẻ nhìn nhận về giá trị của quê hương và văn hóa dân tộc của mình.

Bên cạnh những tác động tích cực, sự phát triển nhanh chóng của du lịch và truyền thông cũng đặt ra nhiều vấn đề đáng chú ý như nguy cơ thương mại hóa văn hóa truyền thống, áp lực lên môi trường địa phương và sự thay đổi trong lối sống cộng đồng. Điều này cho thấy việc phát triển du lịch cộng đồng tại Bản Liền cần được định hướng theo hướng bền vững nhằm đảm bảo cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

Từ thực tế trên, bài viết tập trung phân tích sự thay đổi đời sống và định hướng nghề nghiệp của giới trẻ tại Bản Liền trong bối cảnh phát triển du lịch cộng đồng, đồng thời đánh giá vai trò của truyền thông và các cá nhân tiên phong trong quá trình chuyển đổi kinh tế – xã hội của địa phương.

Hình 1. Không gian du lịch cộng đồng tại Bản Liền

 Nguồn: Chương trình “ Gia đình Haha” thuộc YEAH1 SHOW trên Youtube

2. DU LỊCH CỘNG ĐỒNG VÀ SỰ THAY ĐỔI ĐỜI SỐNG GIỚI TRẺ TẠI BẢN LIỀN

Trước khi phát triển du lịch cộng đồng, kinh tế tại Bản Liền chủ yếu dựa vào nông nghiệp truyền thống. Người dân sống bằng trồng lúa, chăn nuôi và hái chè Shan Tuyết, tuy nhiên thu nhập thường không ổn định do điều kiện sản xuất còn khó khăn. Vì vậy, nhiều lao động trẻ lựa chọn rời quê để làm việc tại các khu công nghiệp hoặc thành phố lớn nhằm tìm kiếm cơ hội kinh tế tốt hơn. Quá trình này khiến nhiều bản làng vùng cao rơi vào tình trạng thiếu lao động trẻ và giảm sự gắn kết giữa thế hệ trẻ với văn hóa truyền thống địa phương.

Sự phát triển của du lịch cộng đồng trong những năm gần đây đã tạo ra thay đổi đáng kể đối với đời sống người dân tại Bản Liền. Nhờ sở hữu cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ cùng văn hóa người Tày đặc sắc, địa phương này dần thu hút khách du lịch yêu thích trải nghiệm văn hóa bản địa. Nhiều hộ dân bắt đầu cải tạo nhà sàn truyền thống thành homestay và kết hợp tổ chức các hoạt động trải nghiệm như hái chè, làm nông, thưởng thức ẩm thực dân tộc và khám phá đời sống vùng cao. Điều này giúp người dân có thêm nguồn thu nhập mới bên cạnh nông nghiệp truyền thống.

Đặc biệt, sự phát triển của truyền thông số đóng vai trò rất lớn trong việc quảng bá hình ảnh Bản Liền. Các video trải nghiệm về cuộc sống vùng cao trên TikTok và Facebook giúp nhiều người trẻ thành thị biết đến địa phương này hơn. Sau khi chương trình Gia Đình Haha phát sóng, hình ảnh Bản Liền càng được lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội. Không gian yên bình, thiên nhiên xanh mát và lối sống giản dị tại đây phù hợp với xu hướng du lịch chữa lành đang được giới trẻ yêu thích hiện nay.

Biểu đồ 1. Thay đổi định hướng nghề nghiệp của giới trẻ tại Bản Liền

Nguồn: Sở Du lịch tỉnh Lào Cai (2024); UBND huyện Bắc Hà (2024).

Biểu đồ cho thấy định hướng nghề nghiệp của giới trẻ tại Bản Liền đang có sự thay đổi rõ rệt dưới tác động của du lịch cộng đồng. Tỷ lệ lao động trẻ rời quê giảm mạnh, trong khi các hoạt động liên quan đến dịch vụ du lịch và quảng bá địa phương tăng lên đáng kể. Điều này phản ánh xu hướng quay trở về quê hương để phát triển kinh tế địa phương thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc làm tại các thành phố lớn.

Sự thay đổi này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn tác động đến nhận thức văn hóa của giới trẻ địa phương. Trước đây, nhiều người trẻ vùng cao thường xem nhà sàn, trang phục dân tộc hay nghề thủ công truyền thống là những yếu tố cũ kỹ và ít giá trị kinh tế. Tuy nhiên, khi khách du lịch ngày càng quan tâm đến trải nghiệm văn hóa bản địa, giới trẻ bắt đầu nhận ra rằng chính bản sắc dân tộc là yếu tố tạo nên sức hút cho quê hương mình. Vì vậy, nhiều người trẻ hiện nay chủ động học cách giao tiếp với khách du lịch, quảng bá văn hóa người Tày và chia sẻ hình ảnh Bản Liền trên mạng xã hội.

Hình 2. Khách du lịch trải nghiệm đời sống tại Bản Liền
 

Nguồn: Chương trình “ Gia đình Haha” thuộc YEAH1 SHOW trên Youtube

Ngoài yếu tố cảnh quan và văn hóa, truyền thông số cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển du lịch cộng đồng tại vùng dân tộc thiểu số. Sự phát triển mạnh mẽ của TikTok, Facebook và YouTube đã giúp nhiều địa phương vùng cao được biết đến rộng rãi hơn chỉ trong thời gian ngắn. Thông qua các video trải nghiệm, hình ảnh thiên nhiên và câu chuyện về đời sống bản địa, các địa phương từng ít người biết đến có thể nhanh chóng trở thành điểm du lịch nổi bật trên mạng xã hội. Điều này tạo ra cơ hội quảng bá lớn cho các bản làng vùng cao mà trước đây gần như không có điều kiện tiếp cận truyền thông đại chúng.

Đối với Bản Liền, hiệu ứng từ chương trình Gia Đình Haha đã tạo ra bước ngoặt lớn trong phát triển du lịch cộng đồng. Sau khi chương trình phát sóng, hình ảnh về nhà sàn, đồi chè, ruộng bậc thang và cuộc sống bình dị của người dân nhanh chóng lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội. Lượng khách du lịch tăng nhanh giúp nhiều hộ dân mở rộng mô hình homestay và phát triển thêm các dịch vụ phục vụ du khách. Từ đó, cơ cấu sinh kế tại địa phương bắt đầu có sự thay đổi rõ rệt khi nhiều người dân, đặc biệt là giới trẻ, chuyển sang tham gia các hoạt động dịch vụ du lịch thay vì chỉ làm nông nghiệp như trước đây.

3. TÁC ĐỘNG XÃ HỘI VÀ THÁCH THỨC TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG TẠI BẢN LIỀN

Bên cạnh những thay đổi tích cực về kinh tế và định hướng nghề nghiệp của giới trẻ, sự phát triển của du lịch cộng đồng tại Bản Liền còn tạo ra nhiều tác động xã hội đáng chú ý đối với cộng đồng địa phương. Một trong những thay đổi rõ rệt nhất là sự chuyển biến trong cách người dân nhìn nhận về giá trị văn hóa dân tộc. Trước đây, nhiều yếu tố văn hóa truyền thống như nhà sàn, trang phục dân tộc, nghề dệt thủ công hay các hoạt động sinh hoạt cộng đồng thường chỉ gắn với đời sống thường ngày và ít được xem là yếu tố có giá trị kinh tế. Tuy nhiên, khi khách du lịch ngày càng quan tâm đến trải nghiệm văn hóa bản địa, người dân địa phương bắt đầu nhận ra rằng chính bản sắc dân tộc lại là yếu tố tạo nên sức hút riêng cho Bản Liền.

Sự thay đổi này tác động mạnh đến giới trẻ địa phương. Nếu trước đây nhiều thanh niên vùng cao có xu hướng muốn rời xa các giá trị truyền thống để hòa nhập với cuộc sống thành thị thì hiện nay ngày càng nhiều người chủ động học cách giới thiệu văn hóa dân tộc với du khách. Một số người trẻ bắt đầu mặc trang phục truyền thống trong các hoạt động du lịch, tham gia biểu diễn văn nghệ dân tộc hoặc chia sẻ hình ảnh văn hóa người Tày trên mạng xã hội. Điều này cho thấy du lịch cộng đồng không chỉ góp phần tạo việc làm mà còn giúp thế hệ trẻ kết nối lại với bản sắc văn hóa quê hương.

Ngoài ra, sự phát triển của du lịch cộng đồng cũng góp phần thay đổi vai trò của phụ nữ trong cộng đồng địa phương. Trong mô hình kinh tế truyền thống, phụ nữ vùng cao chủ yếu tham gia lao động nông nghiệp và công việc nội trợ. Tuy nhiên, khi mô hình homestay phát triển, nhiều phụ nữ bắt đầu trực tiếp tham gia kinh doanh dịch vụ du lịch, quản lý homestay và giao tiếp với khách du lịch. Điều này giúp họ có thêm nguồn thu nhập và vai trò lớn hơn trong phát triển kinh tế gia đình. Trường hợp chị Vàng Thị Thông tại Bản Liền là ví dụ tiêu biểu cho sự thay đổi này. Từ một người phụ nữ làm nông nghiệp truyền thống, chị đã trở thành người tiên phong phát triển du lịch cộng đồng và góp phần quảng bá hình ảnh địa phương thông qua mạng xã hội và các hoạt động du lịch trải nghiệm.

Tuy nhiên, bên cạnh những tác động tích cực, sự phát triển nhanh chóng của du lịch cộng đồng cũng đặt ra nhiều thách thức đối với Bản Liền. Khi lượng khách du lịch tăng mạnh trong thời gian ngắn, áp lực lên môi trường tự nhiên và cơ sở hạ tầng địa phương cũng gia tăng đáng kể. Một số khu vực bắt đầu xuất hiện tình trạng rác thải du lịch và ô nhiễm tiếng ồn vào mùa cao điểm. Ngoài ra, việc nhiều địa phương phát triển du lịch theo xu hướng “viral” trên mạng xã hội cũng tạo ra nguy cơ thương mại hóa văn hóa truyền thống để phục vụ nhu cầu check-in và giải trí của du khách. Nếu không được định hướng hợp lý, các hoạt động văn hóa có thể dần mất đi giá trị nguyên bản và trở thành sản phẩm mang tính trình diễn.

Một thách thức khác là sự phụ thuộc lớn vào truyền thông mạng xã hội trong quảng bá du lịch. Hiện nay, lượng khách đến Bản Liền chịu ảnh hưởng đáng kể từ các xu hướng trên TikTok, Facebook và YouTube. Điều này giúp địa phương phát triển nhanh nhưng cũng khiến hoạt động du lịch thiếu tính ổn định trong dài hạn. Nếu mức độ quan tâm của cộng đồng mạng giảm xuống hoặc xuất hiện xu hướng du lịch mới, lượng khách có thể giảm mạnh trong thời gian ngắn. Vì vậy, việc phát triển du lịch cộng đồng tại Bản Liền cần được định hướng theo hướng bền vững thay vì chỉ phụ thuộc vào hiệu ứng truyền thông ngắn hạn.

Biểu đồ 2. Những tác động nổi bật của du lịch cộng đồng tại Bản Liền.

Biểu đồ cho thấy du lịch cộng đồng mang lại nhiều tác động tích cực đối với kinh tế và đời sống xã hội tại Bản Liền, đặc biệt trong việc tạo cơ hội việc làm cho giới trẻ và nâng cao thu nhập của người dân địa phương. Tuy nhiên, sự gia tăng áp lực môi trường và nguy cơ thương mại hóa văn hóa cũng là vấn đề cần được quan tâm trong quá trình phát triển du lịch cộng đồng hiện nay. 

4. Những thách thức đặt ra đối với giới trẻ Bản Liền trong quá trình phát triển du lịch cộng đồng 

Bên cạnh những tác động tích cực về kinh tế và quảng bá hình ảnh địa phương, sự phát triển nhanh chóng của du lịch cộng đồng tại Bản Liền cũng đặt ra nhiều vấn đề đáng lo ngại liên quan đến văn hóa, môi trường và đời sống xã hội. Khi hình ảnh Bản Liền xuất hiện ngày càng nhiều trên mạng xã hội và các chương trình truyền hình, lượng khách du lịch tăng mạnh trong thời gian ngắn đã tạo áp lực không nhỏ lên không gian sinh hoạt của người dân địa phương.

Một trong những vấn đề rõ rệt nhất là nguy cơ thương mại hóa văn hóa truyền thống. Trước đây, các hoạt động như hát dân ca, mặc trang phục dân tộc hay sinh hoạt cộng đồng vốn gắn liền với đời sống thường ngày của người dân bản địa. Tuy nhiên, khi du lịch phát triển, nhiều hoạt động văn hóa bắt đầu được tổ chức theo hướng phục vụ khách du lịch nhiều hơn là giữ đúng giá trị nguyên bản. Một số phong tục truyền thống có nguy cơ trở thành “sản phẩm biểu diễn” nhằm đáp ứng nhu cầu trải nghiệm và chụp ảnh của du khách. Điều này có thể khiến bản sắc văn hóa địa phương dần bị thay đổi theo hướng thương mại hóa.

Ngoài ra, sự nổi tiếng nhanh chóng của Bản Liền trên mạng xã hội cũng khiến địa phương đối mặt với áp lực từ xu hướng du lịch “check-in”. Nhiều du khách đến đây chủ yếu để quay video, chụp ảnh hoặc trải nghiệm ngắn hạn theo xu hướng trên TikTok và Facebook thay vì thực sự tìm hiểu văn hóa bản địa. Điều này đôi khi làm mất đi sự yên bình vốn là giá trị đặc trưng của bản làng vùng cao. Trong mùa du lịch cao điểm, lượng khách đông còn có thể gây ảnh hưởng đến sinh hoạt thường ngày của người dân địa phương.

Một vấn đề khác là nguy cơ phụ thuộc quá lớn vào truyền thông số trong phát triển du lịch. Hiện nay, lượng khách đến Bản Liền chịu ảnh hưởng mạnh từ các nội dung lan truyền trên mạng xã hội và hiệu ứng từ chương trình Gia Đình Haha. Mặc dù điều này giúp địa phương được biết đến rộng rãi hơn, nhưng nó cũng khiến hoạt động du lịch thiếu tính ổn định trong dài hạn. Khi xu hướng mạng xã hội thay đổi hoặc sự quan tâm của cộng đồng giảm xuống, lượng khách du lịch có thể giảm mạnh. Điều này cho thấy nếu chỉ dựa vào hiệu ứng truyền thông mà không xây dựng chiến lược phát triển bền vững, du lịch cộng đồng sẽ khó duy trì ổn định lâu dài.

Bên cạnh đó, áp lực môi trường cũng là vấn đề cần được quan tâm. Khi lượng khách du lịch tăng lên, rác thải sinh hoạt, ô nhiễm tiếng ồn và việc khai thác tài nguyên du lịch quá mức có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cảnh quan tự nhiên của Bản Liền. Nếu không có quy hoạch và quản lý phù hợp, sự phát triển du lịch quá nhanh có thể làm mất đi chính những giá trị thiên nhiên và văn hóa vốn tạo nên sức hút của địa phương này.

Vì vậy, bên cạnh việc phát triển kinh tế du lịch, Bản Liền cần chú trọng hơn đến bảo tồn văn hóa truyền thống, bảo vệ môi trường và nâng cao nhận thức cộng đồng về phát triển bền vững. Đây là yếu tố quan trọng giúp địa phương vừa phát triển du lịch, vừa giữ được bản sắc riêng của một bản làng vùng cao dân tộc thiểu số.

5. KẾT LUẬN

Nghiên cứu về Bản Liền cho thấy du lịch cộng đồng đang trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự thay đổi kinh tế và xã hội tại các vùng dân tộc thiểu số hiện nay. Từ một bản làng vùng cao còn ít người biết đến, Bản Liền dần trở thành điểm du lịch cộng đồng thu hút khách du lịch nhờ cảnh quan thiên nhiên, văn hóa người Tày và sự lan tỏa mạnh mẽ của truyền thông số. Quá trình này không chỉ tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân địa phương mà còn góp phần thay đổi tư duy và định hướng nghề nghiệp của giới trẻ vùng cao.
Kết quả nghiên cứu cho thấy ngày càng nhiều người trẻ tại Bản Liền lựa chọn quay trở về quê hương để tham gia phát triển du lịch thay vì rời quê tìm việc tại các thành phố lớn như trước đây. Các hoạt động như vận hành homestay, quảng bá du lịch trên mạng xã hội, kinh doanh đặc sản địa phương và tổ chức trải nghiệm văn hóa đã trở thành những hướng sinh kế mới cho thế hệ trẻ địa phương. Điều này phản ánh xu hướng chuyển đổi sinh kế từ nông nghiệp truyền thống sang dịch vụ du lịch cộng đồng dưới tác động của truyền thông và nhu cầu trải nghiệm văn hóa bản địa của khách du lịch hiện nay.

Bên cạnh những tác động tích cực, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng sự phát triển nhanh chóng của du lịch cộng đồng đang đặt ra nhiều thách thức đối với giới trẻ và cộng đồng địa phương. Việc phụ thuộc quá nhiều vào xu hướng mạng xã hội và hiệu ứng truyền thông có thể khiến hoạt động du lịch thiếu tính ổn định trong dài hạn. Ngoài ra, sự thay đổi lối sống, nguy cơ thương mại hóa văn hóa truyền thống và áp lực môi trường cũng là những vấn đề cần được quan tâm trong quá trình phát triển du lịch cộng đồng tại Bản Liền. Nếu không có định hướng phù hợp, các giá trị văn hóa bản địa có thể dần bị thay đổi để phục vụ nhu cầu du lịch và xu hướng “check-in” của du khách.

Vì vậy, để phát triển bền vững, Bản Liền cần chú trọng cân bằng giữa phát triển kinh tế du lịch và bảo tồn văn hóa truyền thống địa phương. Chính quyền địa phương cần hỗ trợ đào tạo kỹ năng du lịch, truyền thông và quản lý dịch vụ cho giới trẻ nhằm giúp họ có định hướng nghề nghiệp ổn định hơn trong tương lai. Đồng thời, việc bảo vệ môi trường, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và phát triển du lịch theo hướng cộng đồng bền vững sẽ là yếu tố quan trọng giúp Bản Liền duy trì sức hút riêng trong quá trình phát triển hiện nay.

Nhìn chung, trường hợp của Bản Liền cho thấy du lịch cộng đồng không chỉ là hoạt động phát triển kinh tế mà còn là quá trình thay đổi đời sống, nhận thức và định hướng nghề nghiệp của giới trẻ vùng cao trong bối cảnh hiện đại hóa và truyền thông số ngày càng phát triển mạnh mẽ.

6. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2023), Báo cáo phát triển du lịch cộng đồng tại Việt Nam giai đoạn 2020–2023, Hà Nội.
2. Sở Du lịch tỉnh Lào Cai (2024), Báo cáo tổng kết hoạt động du lịch cộng đồng tỉnh Lào Cai năm 2024, Lào Cai.
3. Ủy ban nhân dân huyện Bắc Hà (2024), Báo cáo phát triển kinh tế – xã hội huyện Bắc Hà năm 2024, Lào Cai.
4.  Đặng Thị Thu Hương (2022), “Vai trò của du lịch cộng đồng trong phát triển kinh tế vùng dân tộc thiểu số”, Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 8, tr. 45–52.
5.  Nguyễn Thị Hồng Nhung (2023), “Tác động của mạng xã hội đến quảng bá du lịch địa phương tại Việt Nam”, Tạp chí Truyền thông và Phát triển, số 5, tr. 30–39.
6.  Trần Thị Mai Anh (2023), “Giới trẻ và xu hướng quay về quê hương phát triển kinh tế địa phương”, Tạp chí Xã hội học Việt Nam, số 4, tr. 55–63.
7.  Báo Dân tộc và Phát triển, “Bản Liền phát triển du lịch cộng đồng gắn với văn hóa người Tày”, truy cập ngày 08/05/2026.
8.  Cổng thông tin du lịch Lào Cai, “Du lịch cộng đồng Bắc Hà và tiềm năng phát triển bền vững”, truy cập ngày 08/05/2026._)
9.  Chương trình “Gia đình haha” thuộc Yeah1 show trên Youtube