Rà soát, sửa đổi quy định ngân sách để phù hợp mô hình chính quyền hai cấp

Việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang đặt ra nhiều yêu cầu mới trong công tác quản lý tài chính - ngân sách. Trước những kiến nghị từ các địa phương, Bộ Tài chính đã đưa ra hàng loạt hướng dẫn nhằm xử lý các vấn đề phát sinh trong giai đoạn chuyển tiếp, đặc biệt là liên quan đến quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025, xây dựng dự toán ngân sách địa phương và quản lý nguồn kinh phí dành cho các hội quần chúng được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ.

Theo Bộ Tài chính, các quy định chuyển tiếp đối với ngân sách năm 2025 đã được xác lập rõ trong Nghị định số 73/2026/NĐ-CP của Chính phủ. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương thực hiện việc tổng hợp, thẩm tra và phê chuẩn quyết toán ngân sách trong bối cảnh bộ máy chính quyền đang được sắp xếp lại theo mô hình mới.

Đối với việc xử lý chênh lệch thu, chi ngân sách khi kết thúc năm tài chính 2025, các địa phương sẽ thực hiện theo Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 và các quy định hướng dẫn tại Nghị định số 73/2026/NĐ-CP. Tuy nhiên, riêng việc xác định các khoản thu được phân chia làm căn cứ thưởng vượt dự toán và mức thưởng vượt thu cho ngân sách cấp dưới vẫn tiếp tục áp dụng theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước năm 2015.

Bộ Tài chính cũng làm rõ rằng toàn bộ quy trình quyết toán ngân sách năm 2025, từ xử lý các khoản thu chi cuối năm, lập và xét duyệt quyết toán, tổng hợp số liệu, cho đến việc xử lý kết dư ngân sách hoặc các khoản thu chi sai quy định sau khi quyết toán được phê chuẩn, sẽ được thực hiện theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành.

Để hỗ trợ các địa phương triển khai thống nhất, ngày 25/3/2026, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 26/2026/TT-BTC. Văn bản này quy định chi tiết việc thực hiện Nghị định số 73/2026/NĐ-CP, đồng thời bổ sung hệ thống biểu mẫu và hướng dẫn cụ thể liên quan đến công tác quyết toán ngân sách nhà nước. Trên cơ sở đó, các địa phương được yêu cầu chủ động căn cứ vào các quy định hiện hành để tổ chức việc lập, thẩm tra và phê chuẩn quyết toán ngân sách đúng quy định.

Hoàn thiện hành lang pháp lý cho quản lý ngân sách địa phương

Song song với việc giải quyết các vấn đề trước mắt, Bộ Tài chính cũng đang triển khai các bước để hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến ngân sách địa phương. Một trong những nội dung được nhiều địa phương kiến nghị là sửa đổi hoặc thay thế Nghị định số 31/2017/NĐ-CP theo hướng tinh giản các biểu mẫu, đồng thời thống nhất với hệ thống mẫu biểu mới được quy định tại Thông tư số 26/2026/TT-BTC.

Theo Bộ Tài chính, cơ quan này đã trình Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội về dự thảo nghị quyết quy định quy chế lập, thẩm tra và quyết định kế hoạch tài chính quốc gia 5 năm, kế hoạch đầu tư công trung hạn sử dụng vốn ngân sách nhà nước, dự toán ngân sách nhà nước cũng như việc phê chuẩn quyết toán ngân sách hằng năm.

Trong dự thảo nghị quyết, Chính phủ được đề xuất giao thẩm quyền quy định chi tiết việc lập và quyết định kế hoạch tài chính 5 năm của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; kế hoạch đầu tư công trung hạn từ nguồn ngân sách địa phương; dự toán, phân bổ và quyết toán ngân sách địa phương hằng năm. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ tạo ra sự thống nhất trong tổ chức thực hiện giữa các địa phương, đồng thời phù hợp hơn với thực tiễn quản lý sau khi bộ máy được sắp xếp lại.

Bộ Tài chính cho biết sau khi nghị quyết được Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành, cơ quan này sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan tiến hành rà soát toàn diện Nghị định số 31/2017/NĐ-CP để đề xuất sửa đổi, bổ sung và trình Chính phủ xem xét ban hành trong thời gian sớm nhất.

Làm rõ cơ chế quyết toán đối với các hội quần chúng

Một nội dung khác nhận được sự quan tâm từ các địa phương là việc xác định cơ quan chủ trì tổng hợp, thẩm tra và xét duyệt quyết toán kinh phí đối với các hội quần chúng được Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ. Bộ Tài chính cho biết các quy định về lập dự toán, phân bổ kinh phí và quyết toán ngân sách đối với các tổ chức này đã được đề cập trong Luật Ngân sách nhà nước năm 2025, Nghị định số 73/2026/NĐ-CP và Thông tư số 26/2026/TT-BTC.

Theo Quyết định số 301-QĐ/TW của Ban Bí thư, các hội quần chúng được Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ không thuộc cơ cấu tổ chức của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh và cấp xã. Tuy nhiên, Kết luận số 230-KL/TW của Bộ Chính trị và Ban Bí thư đã giao Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể Trung ương tiếp tục rà soát, sắp xếp và tinh gọn bộ máy của các hội, đồng thời xử lý các vấn đề liên quan đến tài chính, tài sản và cơ sở vật chất nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động.

Từ những căn cứ nêu trên, Bộ Tài chính đề nghị các địa phương chủ động xem xét chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của cơ quan Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tại địa phương, đồng thời đánh giá mối quan hệ quản lý giữa cơ quan này với các hội quần chúng để lựa chọn mô hình quản lý và quyết toán phù hợp.

Trường hợp hội được xác định là đơn vị sử dụng ngân sách thì việc lập dự toán, phân bổ kinh phí và quyết toán sẽ thực hiện theo các quy định áp dụng đối với đơn vị sử dụng ngân sách. Nếu được xác định là đơn vị dự toán cấp I, các thủ tục liên quan sẽ được thực hiện theo quy định dành cho đơn vị dự toán cấp I trong Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và các văn bản hướng dẫn liên quan.