Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 1250/QĐ-TTg về Kế hoạch thực hiện Thông báo số 68-TB/VPTW của Văn phòng Trung ương Đảng, triển khai kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế về phát triển ngành y học cổ truyền Việt Nam.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được đặt ra là phát triển dược liệu và công nghiệp dược liệu trở thành ngành kinh tế chiến lược quốc gia, góp phần phát huy giá trị y học cổ truyền và nâng cao năng lực tự chủ nguồn nguyên liệu trong nước.
Theo kế hoạch, Chính phủ yêu cầu bảo tồn, khai thác hiệu quả và phát triển bền vững nguồn tài nguyên dược liệu quý của Việt Nam. Các vùng trồng dược liệu có giá trị cao sẽ được phát triển theo tiêu chuẩn GACP, ưu tiên tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, gắn với tạo sinh kế, giảm nghèo bền vững, bảo tồn đa dạng sinh học và phát huy tri thức bản địa. Mục tiêu là từng bước tự chủ nguồn nguyên liệu dược liệu, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
Cùng với đó, chuỗi giá trị dược liệu sẽ được phát triển đồng bộ từ giống, vùng trồng, tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc đến chiết xuất, bào chế, chế biến sâu, sản xuất, xây dựng thương hiệu và xuất khẩu.
Kế hoạch cũng yêu cầu tăng cường kiểm soát chất lượng, ngăn chặn tình trạng dược liệu giả, kém chất lượng; hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn đối với dược liệu, vị thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu và thuốc cổ truyền, ưu tiên các loại dược liệu có nguồn gốc trong nước.
Đồng thời, Chính phủ định hướng thu hút đầu tư phát triển công nghiệp dược liệu, sản xuất thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu và các dự án công nghiệp hóa dược theo chuỗi giá trị từ nuôi trồng, chế biến sâu đến sản xuất thuốc, trên cơ sở tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và người dân.
Theo Bộ Y tế, Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên dược liệu phong phú với nhiều loài quý hiếm, đặc hữu, có giá trị cao về y học và kinh tế. Danh mục cây thuốc Việt Nam hiện ghi nhận hơn 5.100 loài thực vật, 408 loài động vật và 75 loại khoáng vật được sử dụng làm thuốc. Đây là lợi thế quan trọng để phát triển y học cổ truyền, công nghiệp dược và kinh tế sinh học.
Tuy nhiên, lĩnh vực dược liệu vẫn còn nhiều hạn chế. Việc nuôi trồng, khai thác còn nhỏ lẻ, phân tán; chất lượng dược liệu chưa đồng đều; công nghệ sơ chế, chế biến sâu còn hạn chế; chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ thiếu bền vững, khiến sức cạnh tranh của dược liệu Việt Nam trên thị trường quốc tế chưa tương xứng với tiềm năng.
Bên cạnh đó, nhiều loài dược liệu quý đang đứng trước nguy cơ suy giảm nguồn gen. Công tác nghiên cứu, phát triển giống, ứng dụng công nghệ cao trong nuôi trồng, bảo quản và chế biến chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc xây dựng thương hiệu quốc gia cho dược liệu Việt Nam cũng cần được đẩy mạnh trong thời gian tới.
Những năm qua, Đảng, Nhà nước và Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển dược liệu và y học cổ truyền. Trong đó có Quyết định số 376/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp dược, dược liệu sản xuất trong nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 72-NQ/TW và Chỉ thị số 25/CT-TTg về phát triển nền y học cổ truyền Việt Nam trong giai đoạn mới.
Việc đưa nội dung phát triển dược liệu vào các Chương trình mục tiêu quốc gia cũng thể hiện quyết tâm phát triển ngành dược liệu gắn với giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xây dựng nông thôn mới và nâng cao đời sống người dân.
Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, để ngành dược liệu phát triển nhanh, bền vững và hiệu quả, cần có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương cùng sự đồng hành của doanh nghiệp, nhà khoa học và người dân.
Thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tập trung hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách và hệ thống pháp luật về dược liệu, trọng tâm là Luật Y dược cổ truyền; đồng thời tăng cường điều tra, bảo tồn nguồn tài nguyên dược liệu, phát triển các vùng trồng đạt tiêu chuẩn GACP-WHO và xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia đối với dược liệu, vị thuốc cổ truyền và thuốc cổ truyền.
Bộ cũng sẽ nâng cao năng lực hệ thống kiểm nghiệm từ Trung ương đến địa phương nhằm kiểm soát chất lượng dược liệu; đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp đầu tư, hỗ trợ người dân về kỹ thuật, giống, tiêu chuẩn chất lượng và đầu ra sản phẩm để từng bước hình thành các vùng dược liệu hàng hóa quy mô lớn.
Ngoài ra, ngành y tế sẽ xây dựng Chương trình phát triển sản phẩm quốc gia về dược liệu, tăng cường hợp tác quốc tế trong quản lý, nghiên cứu và phát triển dược liệu, đồng thời triển khai nội dung "Hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý" thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035.
