Quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam đang bước vào giai đoạn triển khai mang tính quyết định khi Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh (PDP8R) từng bước cụ thể hóa định hướng phát triển hệ thống điện đến năm 2030. Không chỉ nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, quy hoạch còn hướng tới xây dựng một hệ thống điện ổn định, bền vững và có khả năng chống chịu cao trước tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện ngày càng lớn của nền kinh tế.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân hằng năm ít nhất 10% đến năm 2030, nhu cầu điện cho sản xuất công nghiệp, hạ tầng đô thị và các ngành kinh tế mới được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng mạnh mẽ. Điều này đồng nghĩa với việc hệ thống năng lượng quốc gia phải chuyển mình nhanh hơn, linh hoạt hơn và sẵn sàng thích ứng với những biến động trong dài hạn.
Theo ông Ramesh Singaram, Chủ tịch kiêm Giám đốc Gas Power châu Á của GE Vernova, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc xây dựng các mục tiêu tham vọng, mà ở khả năng chuyển hóa định hướng chính sách thành hiệu quả vận hành thực tế. Áp lực gia tăng nhu cầu điện công nghiệp, yêu cầu nâng cấp hạ tầng và bài toán thu hút đầu tư đang đặt ngành năng lượng trước những đòi hỏi chưa từng có.
Trên thực tế, xu hướng phát triển hệ thống năng lượng tại châu Á đang chuyển dịch theo mô hình hybrid – kết hợp nhiều nguồn điện nhằm bảo đảm độ tin cậy cung ứng song song với mục tiêu giảm phát thải. Việt Nam cũng đang đi theo lộ trình này, trong đó điện khí được xem là nguồn năng lượng chuyển tiếp quan trọng, đóng vai trò hỗ trợ tích hợp ngày càng nhiều nguồn năng lượng tái tạo vào hệ thống.
Hiện hơn 25 tuabin khí của GE Vernova đang vận hành tại 10 nhà máy điện trên cả nước, cung cấp khoảng 30% nhu cầu điện quốc gia. Đáng chú ý, các tuabin khí thế hệ H-class được triển khai tại nhà máy Nhơn Trạch 3 & 4, nhà máy điện khí LNG đầu tiên của Việt Nam có khả năng cung cấp khoảng 1,6 GW cho lưới điện quốc gia.
Các tổ máy này được thiết kế với khả năng sử dụng nhiên liệu linh hoạt và có thể chuyển đổi sang vận hành bằng hydro trong tương lai. Giải pháp này vừa bảo đảm nguồn điện ổn định trong giai đoạn chuyển tiếp, vừa tạo nền tảng cho mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050.
Nếu phát triển nguồn điện là điều kiện cần, thì hiện đại hóa lưới truyền tải được xem là điều kiện đủ để PDP8R có thể đi vào thực tiễn. Quy hoạch xác định Việt Nam cần khoảng 33,4 tỷ USD đầu tư cho hệ thống lưới điện đến năm 2035, một con số cho thấy quy mô chuyển đổi chưa từng có của hạ tầng năng lượng quốc gia.
Sự bùng nổ của điện mặt trời và điện gió trong những năm gần đây, đặc biệt tại khu vực Nam Trung Bộ, đã tạo ra áp lực lớn đối với hệ thống truyền tải. Nhiều thời điểm, công suất năng lượng tái tạo không thể phát hết do tình trạng quá tải lưới điện, cho thấy khoảng cách giữa tốc độ phát triển nguồn điện và năng lực truyền tải.
Với hơn 100 năm kinh nghiệm hỗ trợ 90% các đơn vị truyền tải điện trên toàn cầu, GE Vernova cho rằng việc ứng dụng các công nghệ truyền tải tiên tiến như truyền tải điện cao áp một chiều (HVDC), hệ thống truyền tải điện xoay chiều linh hoạt (FACTS), máy biến áp điện và thiết bị đóng cắt cách điện bằng khí (GIS) sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng truyền tải công suất lớn và duy trì ổn định hệ thống khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng.
Tại Việt Nam, các thiết bị đóng cắt cao áp của GE Vernova hiện đã được triển khai tại khoảng 30% các trạm biến áp 500 kV, góp phần tăng cường khả năng chống chịu của lưới điện trong quá trình mở rộng nguồn điện sạch. Song song đó, xu hướng số hóa vận hành cũng đang trở thành yếu tố không thể thiếu. Các nền tảng như GridBeats™ cho phép giám sát và tối ưu hóa vận hành theo thời gian thực, giúp hệ thống điện vận hành linh hoạt và hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ có thể tạo ra tác động lâu dài khi được hỗ trợ bởi nền tảng công nghiệp phù hợp. Theo đại diện GE Vernova, tiến trình triển khai PDP8R vì vậy phụ thuộc lớn vào năng lực nội địa trong xây dựng, vận hành và bảo trì các tài sản năng lượng trọng yếu.
Hiện doanh nghiệp này đã phát triển hệ sinh thái trung tâm dịch vụ và sản xuất tại Việt Nam, từ hoạt động trùng tu tuabin tại Phú Mỹ, sản xuất thiết bị thu hồi nhiệt tại Dung Quất đến chế tạo linh kiện điện gió tại Hải Phòng. Hệ sinh thái này không chỉ giúp rút ngắn tiến độ triển khai dự án mà còn nâng cao độ tin cậy vận hành của toàn hệ thống.
Bên cạnh yếu tố công nghệ và hạ tầng, hợp tác và phát triển nguồn nhân lực tiếp tục được xem là nền tảng của quá trình chuyển dịch năng lượng. Trong nhiều năm qua, sự phối hợp giữa GE Vernova và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã góp phần tăng cường kết nối kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm vận hành và hỗ trợ các dự án chuyển nhanh hơn từ giai đoạn quy hoạch sang vận hành thương mại.
Hiện hơn 1.100 kỹ sư, kỹ thuật viên và chuyên gia người Việt đang tham gia vào các hoạt động sản xuất, dịch vụ và triển khai dự án của GE Vernova tại Việt Nam. Đồng thời, các sáng kiến đào tạo như dự án RENEW Skills được triển khai giữa GE Vernova Foundation và Trường Đại học Điện lực đang góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực cho thế hệ hệ thống điện hiện đại trong tương lai.
PDP8R đã mang đến một lộ trình rõ ràng cho quá trình xây dựng hệ thống điện ổn định và tin cậy hơn. Tuy nhiên, thành công của quy hoạch sẽ phụ thuộc vào khả năng kết hợp hiệu quả giữa công nghệ phù hợp, năng lực công nghiệp vững mạnh và nguồn nhân lực chất lượng cao. Những bước tiến ban đầu đang cho thấy quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam không chỉ dừng ở tầm nhìn chiến lược mà đang từng bước được hiện thực hóa bằng các giải pháp cụ thể và bền vững./.
