[eMagazine] Điện hạt nhân trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng thời kỳ chuyển dịch xanh

Ngành năng lượng Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mang tính quyết định, khi cùng lúc phải đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng của nền kinh tế và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Theo các chuyên gia, đây là thời điểm bản lề, đòi hỏi sự thay đổi không chỉ ở cơ cấu nguồn điện mà còn ở tư duy quản trị, cách thức tổ chức thị trường và lựa chọn công nghệ.

Phát biểu tại Diễn đàn khoa học về xúc tiến đầu tư và chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực năng lượng, TS. Trịnh Quốc Vinh, Ủy viên Hội đồng khoa học Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, cho rằng giai đoạn 2024-2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng từ lập quy hoạch sang quản trị và thực thi quy hoạch. Quy hoạch điện VIII cùng Kế hoạch thực hiện đi kèm đã tạo ra khuôn khổ pháp lý có mức độ tham vọng cao, song cũng đặt ra yêu cầu tối ưu chi phí hệ thống trong bối cảnh giá nhiên liệu toàn cầu biến động mạnh và áp lực tài chính đối với các doanh nghiệp điện lực ngày càng lớn.

Về dài hạn, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã xác lập định hướng tái cấu trúc nguồn điện theo hướng giảm phát thải, trong đó điện khí LNG, điện gió, thủy điện tích năng và điện mặt trời mái nhà được xác định là những trụ cột mới. Đồng thời, lộ trình loại bỏ hoàn toàn điện than vào năm 2050 phản ánh cam kết mạnh mẽ của Việt Nam đối với mục tiêu phát triển bền vững. Bên cạnh đó, các lĩnh vực năng lượng mới như hydro xanh, amoniac xanh cũng từng bước được đưa vào chiến lược, nhằm đa dạng hóa nguồn cung và nâng cao tính tự chủ của hệ thống năng lượng quốc gia.

Theo TS. Trịnh Quốc Vinh, để hiện thực hóa các mục tiêu này, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, tháo gỡ vướng mắc cho các dự án trọng điểm, củng cố năng lực tài chính của doanh nghiệp ngành điện và tăng đầu tư cho khoa học - công nghệ. Đây là những điều kiện then chốt để an ninh năng lượng có thể song hành bền vững với tăng trưởng kinh tế và các cam kết môi trường dài hạn.

Trong bức tranh chuyển dịch năng lượng, điện hạt nhân đang dần được nhìn nhận như một giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm nguồn điện nền ổn định, phát thải thấp. Theo ông Lã Hồng Kỳ, đại diện Văn phòng Ban chỉ đạo Nhà nước các dự án ngành năng lượng, xu hướng phát triển điện hạt nhân trên thế giới đang có nhiều chuyển biến tích cực, nổi bật là sự xuất hiện của các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) với công suất dưới 300 MW.

So với các nhà máy điện hạt nhân công suất lớn truyền thống, SMR có ưu thế về tiến độ triển khai và khả năng kiểm soát chi phí nhờ được sản xuất hàng loạt tại nhà máy, sau đó vận chuyển tới địa điểm lắp đặt. Điều này giúp giảm vốn đầu tư ban đầu và tăng tính linh hoạt trong quy hoạch hệ thống điện. Dự kiến, những SMR đầu tiên sẽ được đưa vào vận hành thương mại vào cuối thập kỷ này, mở ra thêm lựa chọn công nghệ cho các quốc gia đang cân nhắc quay lại điện hạt nhân.

Tại Việt Nam, Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch điện VIII đã xác định rõ định hướng từng bước xây dựng các nhà máy điện hạt nhân, bên cạnh phát triển năng lượng tái tạo và nhập khẩu năng lượng với tỷ trọng hợp lý. Nhà nước tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, với EVN và Petrovietnam dự kiến làm chủ đầu tư các dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, đồng thời nghiên cứu cơ chế khuyến khích khu vực tư nhân tham gia các dự án SMR.

Theo các chuyên gia, nếu được triển khai thận trọng, bảo đảm an toàn và hiệu quả đầu tư, điện hạt nhân sẽ trở thành mảnh ghép quan trọng, góp phần củng cố an ninh năng lượng quốc gia và hỗ trợ mục tiêu phát triển bền vững trong dài hạn.

Trần Huyền