Năng lượng xanh - khái niệm và vai trò ngày càng mở rộng
Năng lượng xanh được hiểu là các nguồn năng lượng tái tạo, thân thiện môi trường, có khả năng tái sinh nhanh và phát thải thấp, bao gồm năng lượng mặt trời, gió, thủy triều, sinh khối, địa nhiệt và hydro xanh. Khác với các nguồn năng lượng hóa thạch như than đá, dầu mỏ hay khí thiên nhiên vốn gây ô nhiễm và hữu hạn, năng lượng xanh mang tính bền vững lâu dài.
Trong thế kỷ XXI, năng lượng xanh không chỉ là lựa chọn mà đang trở thành yêu cầu bắt buộc. Nhiều quốc gia đưa ra cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào giữa thế kỷ, kéo theo sự chuyển dịch mạnh mẽ của các chính sách năng lượng, tài chính và công nghiệp. Việc phát triển năng lượng xanh không chỉ giảm gánh nặng môi trường mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Thế giới đẩy mạnh cuộc cách mạng năng lượng
Xu hướng phát triển năng lượng xanh đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu. Châu Âu thúc đẩy điện gió ngoài khơi, Mỹ tăng tốc chuyển đổi sang năng lượng mặt trời quy mô lớn, trong khi Nhật Bản và Hàn Quốc tập trung vào hydro xanh và pin nhiên liệu. Nhiều quốc gia Trung Đông - vốn phụ thuộc dầu mỏ - cũng chuyển hướng đầu tư vào điện mặt trời để đa dạng hóa nền kinh tế.
Giá thành năng lượng tái tạo giảm nhanh nhờ tiến bộ công nghệ đã khiến năng lượng xanh trở nên cạnh tranh hơn. Từ năm 2010 đến nay, giá điện mặt trời đã giảm hơn 80%, trong khi điện gió giảm gần 50%. Điều này tạo điều kiện để các quốc gia và doanh nghiệp chuyển đổi sang nguồn năng lượng sạch mà không làm tăng chi phí sản xuất.
Năng lượng xanh tại Việt Nam - tiềm năng lớn và chuyển biến mạnh
Sở hữu bờ biển dài, số giờ nắng cao và tiềm năng thủy điện lớn, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có ưu thế vượt trội trong phát triển năng lượng tái tạo. Trong thập kỷ qua, năng lượng xanh tại Việt Nam đã tăng trưởng ấn tượng, đặc biệt là điện mặt trời và điện gió.
Điện mặt trời bùng nổ với hàng loạt dự án tại Ninh Thuận, Bình Thuận, Tây Ninh, Đắk Lắk, góp phần đưa Việt Nam trở thành một trong những nước có tốc độ phát triển năng lượng mặt trời nhanh nhất khu vực. Điện gió, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, đang trở thành hướng đi chiến lược vì tiềm năng gió dồi dào ở miền Trung và miền Nam. Sinh khối và điện rác cũng đang được thúc đẩy nhằm giảm lượng chất thải và tạo thêm nguồn năng lượng sạch. Sự phát triển này không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, mà còn hỗ trợ Việt Nam tiến gần hơn mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Lợi ích đa chiều của năng lượng xanh
Phát triển năng lượng xanh mang lại lợi ích rộng lớn, từ kinh tế, xã hội đến môi trường: Giảm phát thải khí nhà kính: Năng lượng tái tạo giúp giảm lượng CO₂ thải ra khí quyển, góp phần hạn chế hiện tượng nóng lên toàn cầu. Bảo đảm an ninh năng lượng: Việt Nam là quốc gia nhập khẩu nhiều nhiên liệu hóa thạch. Việc phát triển năng lượng tái tạo giúp giảm sự phụ thuộc này, đảm bảo nguồn cung bền vững.
Tạo việc làm chất lượng cao: Các ngành công nghiệp mới như sản xuất pin, tuabin gió, tấm quang điện và vật liệu xanh mở ra hàng trăm nghìn việc làm cho lao động kỹ thuật. Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xanh: Năng lượng xanh tạo cơ hội thu hút đầu tư nước ngoài, mở rộng công nghiệp phụ trợ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng: Giảm khí thải độc hại đồng nghĩa giảm ô nhiễm không khí, cải thiện chất lượng sống và giảm chi phí y tế.
Dù có tiềm năng lớn, phát triển năng lượng xanh tại Việt Nam cũng đối mặt với nhiều khó khăn: Hạ tầng truyền tải còn hạn chế. Nhiều khu vực giàu tiềm năng (như Ninh Thuận, Bình Thuận) chưa có hệ thống truyền tải phù hợp, dẫn đến tình trạng quá tải lưới điện. Chi phí đầu tư ban đầu cao: Dù giá thành đã giảm, các dự án năng lượng tái tạo vẫn đòi hỏi vốn lớn và công nghệ hiện đại. Cơ chế chính sách cần hoàn thiện: Cơ chế giá điện (FIT), đấu thầu, bảo lãnh đầu tư và khung pháp lý còn cần rõ ràng để tạo sự ổn định lâu dài cho doanh nghiệp. Vấn đề lưu trữ năng lượng: Các nguồn tái tạo như mặt trời và gió có tính biến động, đòi hỏi công nghệ lưu trữ pin hoặc hydro xanh - lĩnh vực vẫn đang phát triển.
Giải pháp thúc đẩy năng lượng xanh tại Việt Nam
Để năng lượng xanh thực sự trở thành trụ cột trong chiến lược phát triển bền vững, Việt Nam cần tập trung vào các giải pháp: Đầu tư mạnh vào hạ tầng truyền tải điện. Đây là yếu tố cốt lõi để giải tỏa công suất các dự án năng lượng tái tạo. Xây dựng cơ chế giá điện cạnh tranh ổn định. Chính sách nhất quán sẽ tạo niềm tin cho nhà đầu tư trong và ngoài nước. Đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng công nghệ lưu trữ
Pin lưu trữ, hydro xanh và giải pháp số hóa lưới điện (smart grid) là chìa khóa quan trọng. Khuyến khích doanh nghiệp tham gia sản xuất linh kiện năng lượng sạch. Từ đó hình thành chuỗi công nghiệp nội địa, giảm phụ thuộc nhập khẩu.
Tăng cường hợp tác quốc tế
Học hỏi kinh nghiệm từ châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, đồng thời thu hút nguồn vốn xanh (green finance) để phát triển dự án lớn. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng tham gia sử dụng năng lượng tiết kiệm, thúc đẩy tiêu dùng xanh.
Năng lượng xanh không chỉ là giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu, mà còn là động lực tạo ra mô hình phát triển bền vững, hiện đại và cạnh tranh. Với tiềm năng lớn và quyết tâm chuyển đổi mạnh mẽ, Việt Nam đang đứng trước cơ hội xây dựng một hệ sinh thái năng lượng sạch, thân thiện môi trường, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và khẳng định vị thế trên bản đồ năng lượng mới của thế giới./.
