Mùa vàng của "sứ giả” những loài hoa
Nghề nuôi ong di cư vốn dĩ là một cuộc chơi đầy thử thách với thiên nhiên. Khi những chủ vườn ong thường được ví như những "người du mục" hiện đại. Họ không có địa điểm cố định, hoa nở ở đâu, ong và người theo đến đó.
Tại vùng trồng vải Thanh Hà (Hải Phòng) với diện tích rộng hàng nghìn hecta chính là "mỏ vàng" mật ngọt cho các chủ đàn ong. Từ cuối tháng 2 đến tháng 4, khi hoa vải bắt đầu nở rộ, cũng là lúc thủ phủ vải thiều Thanh Hà như được điểm tô thêm những gam màu mới. Những chiếc xe tải chở theo hàng trăm thùng ong bắt đầu cập bến các triền đê, ven vườn mở màn cho cuộc hành trình của những "người du mục" nuôi ong di cư từ khắp mọi miền đổ về, dệt nên một bức tranh lao động độc đáo giữa hương sắc bát ngát của vùng đất đặc sản.
Thông tin với PV Tạp chí Doanh nghiệp và Kinh tế xanh, anh Vũ Bá Đội, Giám đốc Hợp tác xã Minh Khang (xã Khúc Thừa Dụ) người đã có kinh nghiệm trên 20 năm nuôi ong mật cho hay, năm nay anh đã đưa hơn 1.000 đàn ong về Thanh Hà để khai thác mật hoa vải. Vì mỗi mùa hoa vải chỉ kéo dài từ 1 đến 1,5 tháng nên anh đã chia đều các đàn ong ra nhiều khu vực khác nhau tại vùng trồng vải thuộc các xã Hà Đông, Hà Bắc và Hà Nam, mỗi địa điểm từ 250 - 300 đàn ong.
Theo anh Đội, nếu thời tiết thuận lợi, cứ khoảng từ 3 đến 5 ngày sẽ cho quay mật 1 lần, chỉ tính riêng 300 đàn ong được anh đặt ở xã Hà Bắc sẽ cho từ 700 - 800 lít mật mỗi lần quay. Sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ tại chỗ, với giá thành dao động từ 120-130 ngàn/1 lít.
Anh Đội chia sẻ, nghề nuôi ong không phải đầu tư quá nhiều về chi phí, chủ yếu phụ thuộc vào nguồn hoa tự nhiên. Khi nguồn hoa trong khu vực cạn kiệt, người nuôi ong sẽ di chuyển đàn ong sang vùng khác để có hoa thu mật.
Đàn ong của Hợp tác xã được tính toán theo nguồn hoa, tính thời điểm hoa nở để lấy mật nên đàn ong được di chuyển theo mùa hoa của các địa phương. Hết mùa hoa vải Thanh Hà, đàn ong được di chuyển lên hoa vải Lục Ngạn, sau đó về mùa hoa nhãn lồng Hưng Yên, mùa vẹt Thái Bình, rồi di chuyển vào trong Nghệ An, Hà Tĩnh hoặc vùng trồng Keo tại Lào Cai để đảm bảo nguồn hoa nuôi ong.
“Nuôi ong không khó nhưng đòi hỏi người nuôi phải áp dụng đúng kỹ thuật, có tính kiên trì, cần phải hiểu rõ tập tính của ong. Đặc biệt, cần chú trọng đến kỹ thuật nuôi từ khâu chọn giống, chọn địa điểm, tạo chúa và lưu ý đến quá trình sinh trưởng của đàn ong, kỹ thuật tách đàn. Cùng với đó là áp dụng hiệu quả cách thu hoạch mật bằng thùng quay ly tâm để tăng sản lượng mật, đảm bảo chất lượng của mật ong, thường xuyên kiểm tra cầu ong, di chuyển cầu ong liên tục để tích mật mới làm tăng năng suất mật”, anh Đội cho hay.
Tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Phương Bắc, anh Lê Quý Quyết, không chỉ là người xây dựng thành công thương hiệu mật vải đạt Ocop 3 sao mà còn người đầu tiên trong tỉnh Hải Dương (cũ) đưa mật ong vải xuất khẩu. Mỗi năm, anh xuất khoảng 1.000 tấn mật các loại sang Mỹ, doanh thu đạt khoảng 60 tỷ đồng.
Theo chia sẻ của anh Quyết, mật ong hoa vải là sản phẩm tiêu biểu của địa phương, được kiểm soát chặt chẽ về vệ sinh an toàn thực phẩm, những vùng sản xuất nông nghiệp kết hợp nuôi ong tuyệt đối không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Khi cầu ong đưa ra khỏi các thùng nuôi sẽ được đưa vào máy quay ly tâm để lấy mật. Sau đó, mật ong được tiến hành lắng lọc để tách bỏ tạp chất, tùy yêu cầu sản phẩm có thể tách thủy phần rồi sang chiết, đóng vào chai, dán tem, nhãn trước khi đến tay người tiêu dùng.
Bên cạnh khai thác mật từ đàn ong của nhà, anh cũng thực hiện thu mua mật ong của người dân địa phương để đảm bảo nguồn hàng. Trước khi xuất khẩu, mẫu mật ong phải được gửi đi kiểm nghiệm tại một công ty của Đức.
Mối quan hệ cộng sinh mang lại giá trị kinh tế kép
Trong xu thế nông nghiệp hiện đại, nghề nuôi ong tại Thanh Hà không còn dừng lại ở việc khai thác mật đơn thuần, mà đã trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị nông nghiệp sạch, mang lại hiệu quả kinh tế kép cho cả người trồng vườn và chủ đàn ong.
Khác với nuôi ong tại chỗ, nuôi ong di cư đòi hỏi sự linh hoạt tối đa. Các chủ trại ong phải theo dõi sát sao lịch nở hoa của từng vùng. Chỉ trong vài đêm, hàng trăm thùng ong được vận chuyển bằng xe tải, xếp gọn gàng dưới những tán vải xum xuê. Giữa không gian tĩnh mịch của vườn cây, tiếng vo ve của hàng triệu "công nhân" nhỏ bé hòa cùng mùi hương thanh khiết, tạo nên một bản giao hưởng lao động đặc trưng của vùng đất này.
Có thể thấy, mối quan hệ giữa người trồng vải và người nuôi ong tại Thanh Hà là minh chứng rõ nét cho mô hình cộng sinh cùng phát triển. Bởi nhiều nghiên cứu và thực tế canh tác tại địa phương cho thấy, sự góp mặt của đàn ong giúp tỷ lệ thụ phấn của hoa vải tăng lên đáng kể.
Ong giúp hạt phấn được phát tán đều, từ đó giảm tỷ lệ rụng quả non và tăng năng suất vải thiều từ 15% đến 25%. Quả vải sau khi được ong thụ phấn thường có hình dáng cân đối, vỏ mỏng và mọng nước hơn.
Mật ong hoa vải Thanh Hà từ lâu đã khẳng định được thương hiệu nhờ đặc tính cảm quan vượt trội. Mật có màu vàng óng như hổ phách, độ đặc cao, vị ngọt thanh không gắt và đặc biệt là giữ được mùi hương tinh tế của hoa vải. Với giá bán ổn định và nhu cầu xuất khẩu cao, mỗi vụ mật vải có thể mang lại nguồn thu nhập hàng trăm triệu đồng cho mỗi chủ trại ong sau khi trừ chi phí.
Điểm nhấn quan trọng nhất trong những năm gần đây tại Thanh Hà chính là sự chuyển dịch mạnh mẽ sang canh tác VietGAP và nông nghiệp hữu cơ. Đây là yếu tố then chốt để nghề nuôi ong phát triển bền vững.
Người trồng vải tại các vùng trọng điểm như: Hà Đông, Hà Bắc…hiện nay đã hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học trong thời điểm hoa nở.
Thay vào đó, họ ưu tiên các chế phẩm sinh học an toàn. Điều này không chỉ bảo vệ sức khỏe cho đàn ong vốn rất nhạy cảm với hóa chất mà còn đảm bảo sản phẩm mật ong thu được hoàn toàn sạch, không tồn dư tạp chất.
Sự kết hợp giữa quy trình chăm sóc vải sạch và nghề nuôi ong tự nhiên đã tạo ra một "chứng chỉ xanh" vô hình, giúp mật ong hoa vải Thanh Hà dễ dàng thâm nhập vào các hệ thống siêu thị lớn và thị trường khó tính như Nhật Bản hay EU.
