Lúa sinh thái vùng đệm Tràm Chim cho lợi nhuận cao hơn gần 4 triệu đồng/ha

Kết quả vụ hè thu 2026 tại xã Tràm Chim, tỉnh Đồng Tháp cho thấy mô hình lúa sinh thái vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim đang mang lại hiệu quả cụ thể: lượng giống gieo sạ giảm 33,3%, phân vô cơ giảm 54,2%, số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm từ 7 còn 4 lần, năng suất đạt 6,11 tấn/ha và lợi nhuận cao hơn ruộng ngoài mô hình gần 4 triệu đồng/ha. Cùng với cây lúa, mô hình đăng quầng trữ cá trên đồng nước nổi với diện tích khoảng 70 ha trong mùa lũ năm 2026 đang mở thêm một nguồn thu mới cho bà con.

Từ cánh đồng lúa sinh thái ở vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim đến những ô bao nuôi trữ cá mùa lũ, nhiều nông dân ở xã Tràm Chim, tỉnh Đồng Tháp đang chủ động tìm cách để vừa tăng thu nhập, vừa cải tạo đất và nguồn nước. Kết quả vụ hè thu 2026 vừa được tổng kết cho thấy hướng đi này đang mang lại hiệu quả cụ thể: giảm hơn nửa lượng phân vô cơ, giảm 3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật, năng suất đạt 6,11 tấn/ha và lợi nhuận cao hơn ruộng ngoài mô hình gần 4 triệu đồng/ha.

Không chỉ dừng ở cây lúa, mô hình đăng quầng trữ cá trên đồng nước nổi với diện tích khoảng 70 ha trong mùa lũ năm 2026 cũng đang mở thêm một nguồn thu mới cho bà con, trong khuôn khổ Dự án "Giải pháp thuận thiên thích ứng với biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long", giai đoạn 2 (2026-2029) do WWF-Việt Nam phối hợp với chính quyền địa phương triển khai. Cùng với đó, ngày 2/11, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp đã tổ chức hội thảo đánh giá kết quả mô hình và phổ biến Sổ tay hướng dẫn sản xuất lúa sinh thái Tràm Chim, từng bước chuẩn hóa quy trình để nhân rộng.

Vụ hè thu 2026: Giảm hơn nửa phân vô cơ, lợi nhuận cao hơn gần 4 triệu đồng/ha

Sau vụ hè thu năm 2026, anh Bùi Quang Sang cày vùi rơm rạ trên 4,5 ha lúa ở ô bao 43B, ấp Tân Công Sính, xã Tràm Chim. Trước đây, trong quá trình canh tác, anh Sang giảm lượng giống gieo sạ, tăng sử dụng phân hữu cơ và thăm đồng thường xuyên để quyết định lúc nào cần xử lý dịch hại. Sau thu hoạch, rơm rạ được cày vùi vào đất để tận dụng nguồn hữu cơ góp phần phục hồi đất, vừa hạn chế khói bụi, giảm tác động đến môi trường và hệ sinh thái vùng đệm.

Điều anh Sang nghĩ đến trước hết là sức khỏe của người trực tiếp làm ruộng nên giảm được một lần phun thuốc cũng là bớt một lần bà con tiếp xúc với hóa chất. Trên hành trình tìm giải pháp phục hồi lại sức khỏe cho đất, anh Sang luôn được sự đồng hành, hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật và nhà khoa học. Cách làm này không đòi hỏi nông dân thay đổi tất cả trong một lúc mà bắt đầu từ những điều cụ thể: bớt giống, bớt phân vô cơ, tăng phân hữu cơ, thăm đồng kỹ hơn và chỉ dùng thuốc bảo vệ thực vật khi thật sự cần thiết.

Theo UBND xã Tràm Chim, khi kết thúc vụ hè thu, so với ruộng ngoài mô hình, lượng giống gieo sạ giảm 33,3%, lượng phân vô cơ giảm 54,2%, số lần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong mô hình lúa sinh thái giảm từ 7 còn 4 lần. Năng suất đạt 6,11 tấn/ha, lợi nhuận gần 14,8 triệu đồng/ha, cao hơn ngoài mô hình gần 4 triệu đồng/ha. Đây là kết quả cuối vụ được chính quyền xã tổng kết, cho thấy việc cắt giảm đầu vào hóa học không làm mất năng suất mà còn giúp nông dân tăng lợi nhuận nhờ chi phí sản xuất thấp hơn.

Ý nghĩa của những con số này không chỉ nằm ở lợi nhuận của một vụ lúa. Việc giảm hơn nửa lượng phân vô cơ và giảm 3 lần phun thuốc trong một vụ đồng nghĩa với việc giảm lượng hóa chất đưa vào đồng ruộng, giảm chi phí đầu vào cho nông dân và giảm rủi ro sức khỏe cho người trực tiếp làm ruộng. Cùng với đó, rơm rạ được cày vùi thay vì đốt ngoài đồng giúp đất được bổ sung hữu cơ, hạn chế khói bụi và góp phần phục hồi độ phì cho những vụ tiếp theo. Đây là cơ sở thực tế để mô hình được mở rộng từ một hộ thử nghiệm thành một vùng sản xuất liên kết.

Liên kết "4 nhà": Từ 4,5 ha thử nghiệm đến vùng lúa sinh thái 66 ha

Từ hộ ông Sang, xã Tràm Chim thành lập Tổ hợp tác Lúa Sếu với 10 thành viên. Hồi tháng 9/2026, ngày 10/9, Tập đoàn PAN phối hợp UBND xã Tràm Chim ký kết các thỏa thuận xây dựng vùng lúa sinh thái quy mô 66 ha trong vụ đông xuân 2026-2027. Sự kiện này đánh dấu bước chuyển từ mô hình thử nghiệm trên 4,5 ha sang vùng sản xuất tập trung 66 ha, được triển khai qua 4 vụ trong giai đoạn 2026-2028.

Công ty TNHH Lúa gạo Việt Nam (Vinarice), thành viên Tập đoàn PAN, ký hợp đồng liên kết sản xuất, thu mua lúa sinh thái với nông dân. Có đầu ra, các hộ thêm yên tâm sản xuất, cùng thực hiện lịch thời vụ, quy trình kỹ thuật và yêu cầu chất lượng đã thống nhất. Theo ông Trương Công Cứ, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị PAN Farm, vùng sản xuất được gắn mã nhận diện, dữ liệu canh tác được theo dõi qua từng vụ. Hộ tuân thủ quy trình được hỗ trợ giá vật tư, lúa đạt tiêu chuẩn được thưởng thêm 300 đồng/kg. Theo cơ chế của Đề án, các nhóm vật tư nông nghiệp đầu vào như giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật thuộc danh mục được phê duyệt được cung ứng với mức giá giảm 10% so với giá bán lẻ thị trường.

Điểm khác biệt của mô hình nằm ở cách vận hành theo nguyên tắc "vừa làm, vừa đo lường, vừa hoàn thiện". Sau mỗi vụ, các chỉ số kinh tế, kỹ thuật và môi trường được đối chiếu, phân tích và sử dụng để điều chỉnh quy trình. Việc mở rộng diện tích chỉ được thực hiện khi mô hình chứng minh được hiệu quả thực tế và năng lực kiểm soát chất lượng. Đề án đặt mục tiêu sau 2-3 vụ có thể giảm 15-20% chi phí sản xuất và phấn đấu tăng lợi nhuận từ 15% trở lên, trên cơ sở so sánh với dữ liệu nền và điều kiện sản xuất thực tế.

Để giúp nông dân từng bước chuẩn hóa kỹ thuật canh tác, ngày 2/11, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cùng các đơn vị liên quan tổ chức hội thảo đánh giá kết quả mô hình và phổ biến Sổ tay hướng dẫn sản xuất lúa sinh thái Tràm Chim. Từ thực tiễn thí điểm, các đại biểu trao đổi giải pháp kỹ thuật, kết nối tiêu thụ và góp ý dự thảo sổ tay gồm 12 bước, kèm phiếu đánh giá 30 tiêu chí, nhật ký sản xuất. Những vấn đề như xử lý rơm rạ, quản lý nước, kiểm soát ốc bươu vàng được thảo luận để hoàn thiện quy trình sát với điều kiện đồng ruộng.

Về kỹ thuật, mô hình định hướng giảm lượng giống gieo sạ xuống 80-100 kg/ha trong vụ đầu, quản lý rơm rạ theo hướng không đốt ngoài đồng, áp dụng quản lý nước khô, ướt xen kẽ trên các diện tích phù hợp, thực hành quản lý dịch hại tổng hợp, bảo vệ thiên địch, sinh vật thủy sinh và hạn chế những can thiệp hóa học không cần thiết. Theo kế hoạch của địa phương, xã Tràm Chim phấn đấu đến năm 2030 hình thành vùng lúa sinh thái 500 ha trở lên, trên cơ sở mô hình 66 ha vụ đông xuân 2026-2027 chứng minh được hiệu quả.

Trữ cá trên đồng nước nổi: Thêm sinh kế mùa lũ

Cách ô bao 43B không xa, tại ô bao 41, ấp Tân Hưng, xã Tràm Chim, anh Nguyễn Văn Khanh cũng thực hiện giải pháp giảm hóa chất trên ruộng lúa để tạo môi trường thuận lợi cho cá khi nước lũ vào đồng. Vốn là khu vực ngập sâu vào mùa nước nổi, cánh đồng nơi anh Khanh canh tác có điều kiện phù hợp để phát triển thêm sinh kế giữa hai vụ lúa, thay vì để đất trống trong những tháng nước lũ.

Mùa nước nổi năm 2026, anh Khanh cùng các hộ dân tham gia mô hình đăng quầng trữ cá trên diện tích khoảng 70 ha. Đây là một phần trong tổng diện tích 150 ha tại Tràm Chim và Phú Cường, thuộc Dự án "Giải pháp thuận thiên thích ứng với biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long (CRxN), giai đoạn 2 (2026-2029)", do WWF-Việt Nam phối hợp với chính quyền 2 xã triển khai. Giống cá được nuôi trữ trong mô hình là cá chép và cá mè hoa. Sau hơn 2 tháng nuôi trữ trong ruộng ngập lũ, tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên, cá sinh trưởng khá tốt, giúp bà con có thêm kỳ vọng về nguồn thu trên diện tích sẵn có.

Về tiềm năng của mô hình nuôi trữ cá mùa nước nổi, anh Nguyễn Văn Khanh bày tỏ: "Mô hình này hoàn toàn phù hợp với điều kiện sản xuất hiện tại của chúng tôi. Song từ thực tiễn vụ nuôi đầu, tôi nhận thấy muốn nuôi trữ cá mùa lũ hiệu quả hơn, mình phải chuẩn bị từ vụ lúa trước, từ việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến xử lý đồng sau thu hoạch". Đồng thời, anh Khanh cũng đề xuất giải pháp giữ lúa chét sau vụ hè thu để khi nước vào đồng, cá có thêm thức ăn và nơi trú. Từ thực tiễn gắn bó với đồng ruộng, trở thành cơ sở để bà con cùng cán bộ kỹ thuật tiếp tục điều chỉnh cách nuôi, vừa tận dụng lợi thế mùa nước, vừa giữ môi trường cho những vụ sản xuất tiếp theo.

Mùa lũ năm 2026, nước rút sớm, các hộ nông dân tham gia mô hình đã chủ động thu tỉa theo tư vấn của dự án để giảm mật độ, tạo thêm không gian cho đàn cá còn lại sinh trưởng. Mô hình cũng kết nối với Công ty Hoàng Long để tiêu thụ sản phẩm. Bước đầu, nông dân ghi nhận đây là một mô hình tiềm năng có thể giúp tăng thu nhập vào mùa nước nổi, trên chính diện tích ruộng mà trước đây chỉ sản xuất được 2 vụ lúa mỗi năm.

Ông Nguyễn Khiêm, quản lý Dự án "Giải pháp thuận thiên thích ứng với biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long" (CRxN) cho biết, các mô hình sinh kế dựa vào mùa lũ được kỳ vọng tăng sự kết nối giữa đồng ruộng và hệ thống kênh rạch, tạo điều kiện bồi lắng phù sa, cải thiện đất sau nhiều vụ canh tác. Khi người dân chuyển sang phương thức sản xuất thân thiện với môi trường, vùng đệm quanh Vườn Quốc gia Tràm Chim cũng có thêm điều kiện để duy trì đa dạng sinh học, tạo sinh cảnh phù hợp cho các loài chim di cư.

body-danh-bat-ca-mua-lu-1795082989.jpg
Người dân đánh bắt cá mùa nước nổi ở Đồng Tháp. Ảnh minh họa.

Gắn lúa sinh thái với bảo tồn sếu đầu đỏ và thương hiệu "gạo sếu"

Theo TS. Trần Triết, Giám đốc Chương trình Bảo tồn sếu Đông Nam Á, Hội Sếu quốc tế, hệ sinh thái vùng đệm có vai trò quan trọng trong thực hiện Đề án bảo tồn và phát triển sếu đầu đỏ tại Đồng Tháp. Những cánh đồng lúa vùng đệm đa dạng sinh học là nơi sống tiềm năng của đàn sếu. Vì vậy, giảm tác động của hóa chất, sử dụng phân bón hợp lý và quản lý nước phù hợp cũng góp phần gìn giữ môi trường sống cho sếu cùng các loài sinh vật.

Để nông dân từng bước thay đổi thói quen canh tác, TS. Trần Triết cho biết, các nhà khoa học sẽ tiếp tục đồng hành cùng bà con và chính quyền địa phương, chia sẻ các giải pháp sản xuất nông nghiệp nhưng vẫn đảm bảo tiêu chí về môi trường. Mục tiêu quan trọng là giúp người dân vừa tăng thu nhập, vừa bảo vệ đa dạng sinh học trên chính đồng ruộng của mình. Sếu đầu đỏ là loài chim quý hiếm, được xem là biểu tượng của hệ sinh thái Tràm Chim, vì vậy việc phục hồi môi trường sinh thái, nhất là hoạt động sản xuất nông nghiệp tại vùng đệm, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng để loài chim này có thể trở về và sinh sống lâu dài.

Tại hội thảo ngày 2/11, đồng chí Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, nhấn mạnh, lúa sinh thái vùng đệm là một phần giải pháp bảo tồn sếu đầu đỏ tại Tràm Chim. Đề án bảo tồn và phát triển sếu đầu đỏ giai đoạn 2022-2032 định hướng hình thành khoảng 200 ha lúa sinh thái trong giai đoạn đầu. Trong vụ đông xuân 2026-2027, ngành nông nghiệp Đồng Tháp sẽ tiếp tục đồng hành với nông dân, phối hợp cùng doanh nghiệp và các đơn vị chuyên môn triển khai mô hình, hướng dẫn áp dụng tiến bộ kỹ thuật, từng bước hoàn thiện quy trình canh tác lúa sinh thái.

Ông Nguyễn Văn Bé Hai, Tổng Giám đốc Vinarice, chia sẻ tại buổi tập huấn quy trình canh tác lúa sinh thái vụ đông xuân 2026-2027: "Chúng ta không làm lúa sinh thái bằng cách hi sinh lợi ích kinh tế của nông dân. Ngược lại, phải tìm ra phương thức canh tác vừa bảo đảm thu nhập, vừa cải thiện môi trường và tạo điều kiện để sếu đầu đỏ trở về Tràm Chim". Theo ông Bé Hai, bảo tồn thiên nhiên phải gắn liền với bảo đảm sinh kế và lợi ích của người dân. Không thể yêu cầu người dân thay đổi tập quán sản xuất, giảm phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hay áp dụng quy trình mới nếu không quan tâm đến năng suất, chi phí và thu nhập.

Từ kết quả thí điểm, ngành Nông nghiệp tiếp tục hoàn thiện quy trình, gắn sản xuất với thu mua, truy xuất nguồn gốc, phát triển thương hiệu gạo sếu và du lịch trải nghiệm. Qua đó, tạo thêm thu nhập để nông dân gắn bó với cách làm mới, cùng gìn giữ môi trường và tài nguyên. Tràm Chim là Khu Ramsar thứ 2.000 của thế giới nên hạt gạo được sản xuất tại đây có thể mang một giá trị khác biệt. Điều cần hướng đến không chỉ là bán lúa mà còn "bán" câu chuyện về cánh đồng sinh thái để người tiêu dùng khi lựa chọn hạt gạo cũng góp phần bảo vệ môi trường, như nhận định của đồng chí Lê Minh Hoan tại lễ ký kết hồi tháng 9/2026. Khi vùng lúa phát triển ổn định, nông dân có thể tham gia du lịch, trở thành người kể câu chuyện về quê hương, mùa vụ và hành trình thích ứng với biến đổi khí hậu.

body-seu-dau-do-tram-chim-1795082994.jpg
Sếu đầu đỏ tại Vườn quốc gia Tràm Chim. Ảnh minh họa.

Các mô hình thuận thiên, canh tác sinh thái, sản xuất lúa giảm phát thải đang góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Đồng Tháp trở thành tỉnh tiên phong, kiểu mẫu về nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh đến năm 2030. Từ thửa ruộng của ông Sang đến ô bao trữ cá của anh Khanh, những cách làm mới đang được nuôi dưỡng bằng kinh nghiệm của nông dân và sự chung tay của nhiều phía. Nhà khoa học hướng dẫn kỹ thuật, doanh nghiệp liên kết tiêu thụ, chính quyền và các tổ chức bảo tồn hỗ trợ bà con cùng tổ chức sản xuất, gìn giữ môi trường và tài nguyên.

Đăng ký đặt báo