Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa khoa học công nghệ thành động lực tăng trưởng nông nghiệp

Khoa học công nghệ phải đi vào sản xuất 

Văn phòng Chính phủ vừa ban hành Thông báo số 574/TB-VPCP ngày 8/11/2026, thông báo ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng tại Hội nghị "Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp".

Theo đánh giá tại thông báo, nông nghiệp giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, gắn trực tiếp với đời sống của người dân, an ninh lương thực quốc gia, sức khỏe, chất lượng cuộc sống và mục tiêu phát triển bền vững. Với hơn 60% dân số sống ở khu vực nông thôn, những biến động của ngành nông nghiệp có tác động sâu rộng đến nhiều lĩnh vực của nền kinh tế.

Những năm qua, nông nghiệp Việt Nam cơ bản duy trì được sự phát triển ổn định. Giai đoạn 2021 - 2025, tốc độ tăng trưởng bình quân đạt khoảng 3,57%/năm, tiếp tục khẳng định vai trò trụ đỡ của nền kinh tế trong những thời điểm khó khăn. Đáng chú ý, 9 tháng năm 2026, tăng trưởng ngành nông nghiệp đạt 4,02%, đóng góp quan trọng vào mức tăng trưởng chung 9,01% của cả nước.

Cùng với những kết quả về tăng trưởng, việc ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp đã ghi nhận những chuyển biến bước đầu, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và tạo cơ sở lựa chọn công nghệ phù hợp với từng chuỗi ngành hàng. Tuy nhiên, các kết quả này cần tiếp tục được kiểm chứng, đánh giá trong điều kiện sản xuất và thị trường thực tế trước khi nhân rộng trên quy mô lớn.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, yêu cầu phát triển đối với ngành nông nghiệp trong thời gian tới rất cao, đòi hỏi phương pháp và công cụ thực hiện phải hiệu quả, tiến độ nhanh, kết quả có chất lượng. Do đó, hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải được triển khai thường xuyên, liên tục, thực chất.

Đặc biệt, khoa học công nghệ không chỉ dừng lại ở các đề tài nghiên cứu hay mô hình thí điểm mà phải trở thành động lực trực tiếp của tăng trưởng. Các sản phẩm nghiên cứu, ứng dụng cần hướng vào thực tiễn sản xuất, có khả năng thương mại hóa và sức cạnh tranh cao; qua đó nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, giảm chi phí sản xuất, giảm phát thải, gia tăng giá trị và cải thiện thu nhập, đời sống của người sản xuất.

Quan điểm xuyên suốt được đặt ra là lấy yêu cầu tăng trưởng và thực tiễn sản xuất, kinh doanh làm điểm xuất phát; doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất làm trung tâm ứng dụng. Hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường cùng năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng phải trở thành những thước đo cụ thể.

Theo đó, mỗi nhiệm vụ khoa học công nghệ cần xác định rõ kết quả đầu ra, địa chỉ ứng dụng, khả năng gắn kết với thị trường và nhân rộng, tránh đầu tư dàn trải. Các địa phương cũng cần xuất phát từ tiềm năng, lợi thế của mình để lựa chọn đúng những bài toán cần ưu tiên giải quyết.

Tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn 

Một trong những yêu cầu trọng tâm được Phó Thủ tướng đặt ra là các bộ, ngành, địa phương phải nhận diện đúng, đầy đủ và thực chất những điểm nghẽn đang cản trở quá trình phát triển khoa học công nghệ trong nông nghiệp. Các vấn đề cần tập trung tháo gỡ bao gồm thể chế, cơ chế tài chính, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong các lĩnh vực như giống cây trồng, vật nuôi, thức ăn chăn nuôi, vaccine, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật...

Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Phó Thủ tướng yêu cầu rà soát, đánh giá đầy đủ điều kiện để hoàn thiện danh mục các bài toán lớn, cấp thiết và ưu tiên, hoàn thành trước ngày 15/12/2026. Những nhiệm vụ đủ điều kiện phải được tổ chức triển khai ngay trong quý I/2027.

Bộ cũng có trách nhiệm điều phối, kết nối nhu cầu của các ngành hàng, địa phương và doanh nghiệp; xây dựng cơ chế liên kết thực chất giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp theo chuỗi giá trị. Việc triển khai các chương trình ưu tiên, chuỗi sản phẩm và mô hình điểm cần bảo đảm hiệu quả, gắn với nhu cầu thực tiễn.

Đáng chú ý, trước ngày 15/12/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phải tổng hợp, báo cáo các cơ quan liên quan về những nội dung cần tháo gỡ liên quan đến thể chế, quy chuẩn, tiêu chuẩn, công cụ kỹ thuật, dữ liệu, cơ chế tài chính, sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ. Đồng thời, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ hoàn thiện cơ chế đặt hàng nhiệm vụ khoa học công nghệ trong nông nghiệp, đẩy mạnh thử nghiệm, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Một mục tiêu cụ thể được đặt ra là phấn đấu tối thiểu 30% số đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học công nghệ trong nông nghiệp xuất phát từ nhu cầu thực tiễn. Đây được xem là yêu cầu quan trọng nhằm khắc phục tình trạng nghiên cứu chưa gắn chặt với sản xuất, thiếu địa chỉ ứng dụng hoặc chưa hình thành được sản phẩm có khả năng thương mại hóa.

Bên cạnh đó, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao khẩn trương xây dựng tiêu chí, phương án khả thi để lựa chọn những kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng và thương mại hóa ngay. Trong đó, nông nghiệp được xác định là lĩnh vực có nhiều tiềm năng. Các đề tài đang triển khai cần được rà soát, tiếp tục hỗ trợ những nhiệm vụ có khả năng tạo ra sản phẩm cụ thể; đồng thời hình thành thực chất các nhóm liên kết giữa nghiên cứu và sản xuất.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan liên quan tham mưu sửa đổi, bổ sung Quyết định số 808/QĐ-TTg ngày 6/5/2026 theo hướng cho phép đề xuất, đặt hàng và triển khai các nhiệm vụ có thời gian thực hiện dài, sau năm 2030. Việc xây dựng các mô hình phòng thí nghiệm, hạ tầng nghiên cứu dùng chung và thúc đẩy hoạt động của Sàn giao dịch khoa học, công nghệ quốc gia cũng được đặt ra nhằm hỗ trợ phát triển thị trường khoa học công nghệ.

Hoàn thiện truy xuất, xây dựng thương hiệu nông sản 

Cùng với tháo gỡ điểm nghẽn về nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc toàn trình được xác định là những nhiệm vụ cấp thiết nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan hoàn thiện và tổ chức vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản. Trọng tâm là đẩy nhanh việc chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ dữ liệu; xác định bộ dữ liệu tối thiểu theo từng nhóm sản phẩm; hướng dẫn quy trình cập nhật, yêu cầu kỹ thuật kết nối và cơ chế xác thực thông tin.

Các địa phương cần rà soát, chuẩn hóa, đồng bộ dữ liệu về chủ thể sản xuất, hộ nông dân trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng và đánh bắt; vùng nguyên liệu, cơ sở sản xuất, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói. Dữ liệu phải bảo đảm đầy đủ, chính xác, thống nhất, được cập nhật thường xuyên và có khả năng kết nối, liên thông trong toàn chuỗi.

Đặc biệt, dữ liệu kiểm nghiệm, kiểm dịch và chứng nhận chất lượng cần được kết nối với từng lô hàng, đáp ứng quy định pháp luật và yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Bộ Công an có trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ chuẩn hóa, kết nối dữ liệu định danh chủ thể và dữ liệu lưu thông hàng hóa, thúc đẩy triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Ở khâu tiêu thụ, Bộ Công Thương được giao hướng dẫn kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã với nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối và các kênh thương mại điện tử; thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm hình thành từ kết quả nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ. Đồng thời, rà soát, đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn về logistics, bảo quản và phân phối nông sản.

Việc khai thác dữ liệu truy xuất nguồn gốc cũng cần gắn với công tác kiểm tra, phát hiện và xử lý các hành vi gian lận về nguồn gốc, xuất xứ, thông tin hàng hóa trong lưu thông, phân phối và thương mại điện tử.

Đối với các địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát, đánh giá thực chất hiện trạng nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Mỗi địa phương phải lựa chọn từ 3 - 5 bài toán lớn, cấp thiết để ưu tiên giải quyết, trong đó làm rõ mô hình liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ và định hướng xây dựng thương hiệu bền vững.

Đồng thời, các địa phương cần hoàn thiện cơ sở dữ liệu, trước hết là dữ liệu đất đai; phối hợp kết nối dữ liệu định danh chủ thể sản xuất, vùng nguyên liệu, cơ sở sản xuất, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch, kiểm nghiệm và chứng nhận chất lượng.

Đối với các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và hợp tác xã, thời hạn trước ngày 15/12/2026 được đặt ra để đăng ký, đề xuất với Bộ Nông nghiệp và Môi trường các giải pháp công nghệ nhằm giải quyết những bài toán thực tiễn của từng chuỗi ngành hàng. Các đơn vị cần chủ động đăng ký nhu cầu công nghệ, năng lực đầu tư, khả năng tiếp nhận và năng lực sản xuất, tiêu thụ sản phẩm.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu xây dựng cơ chế theo dõi, kiểm tra, đánh giá định kỳ việc thực hiện nhiệm vụ sau các hội nghị; kịp thời tháo gỡ khó khăn, điều chỉnh những nhiệm vụ không còn phù hợp, khắc phục tình trạng triển khai chậm, hình thức, đầu tư dàn trải hoặc không xác định được sản phẩm đầu ra và địa chỉ ứng dụng./.