Đừng để đến khi nghỉ việc mới kiểm tra BHTN
Khi mất việc, khoản trợ cấp thất nghiệp trở thành nguồn hỗ trợ quan trọng giúp người lao động có thêm thời gian tìm kiếm công việc mới. Thế nhưng, không phải ai cũng thuận lợi hoàn tất thủ tục hưởng chế độ, nhất là khi doanh nghiệp cũ còn nợ hoặc chậm đóng bảo hiểm thất nghiệp (BHTN). Trong trường hợp này, người lao động thường lo lắng liệu mình có mất quyền hưởng trợ cấp hay phải chờ doanh nghiệp hoàn tất nghĩa vụ đóng bảo hiểm.
Ông Trần Tuấn Tú, Trưởng phòng Bảo hiểm thất nghiệp, Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) cho biết, Luật Việc làm năm 2025 có nhiều quy định mới về BHTN theo hướng mở rộng quyền lợi, nới một số điều kiện thụ hưởng và bổ sung thêm các chính sách hỗ trợ người lao động. Cùng với việc mở rộng quyền lợi, pháp luật cũng đặt ra trách nhiệm rõ ràng đối với người sử dụng lao động trong việc thực hiện nghĩa vụ đóng BHTN, bảo đảm quyền lợi của người lao động.
Theo ông Tú, một trong những vấn đề có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người lao động là doanh nghiệp không đóng, chậm đóng BHTN hoặc chưa hoàn tất thủ tục xác nhận quá trình tham gia bảo hiểm khi người lao động chấm dứt hợp đồng. Về nguyên tắc, nghĩa vụ đóng BHTN thuộc về người sử dụng lao động và người lao động theo quy định. Người lao động đã thực hiện phần trách nhiệm của mình thông qua tiền lương hằng tháng thì không thể bị xem là người có lỗi khi doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ. “Người lao động có quyền khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình nếu doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm. Người lao động đã hoàn thành trách nhiệm đóng góp, nhưng nếu doanh nghiệp không thực hiện phần nghĩa vụ của mình thì quyền lợi của họ sẽ bị ảnh hưởng”, ông Tú nhấn mạnh.
Điều đáng lưu ý là những vướng mắc liên quan đến BHTN thường chỉ bộc lộ rõ khi người lao động nghỉ việc và bắt đầu làm thủ tục hưởng trợ cấp. Khi đó, nếu thời gian đóng chưa được xác nhận đầy đủ, việc giải quyết chế độ có thể phát sinh thêm thủ tục hoặc kéo dài thời gian chờ đợi. Bởi vậy, theo đại diện Cục Việc làm, người lao động nên chủ động theo dõi quá trình tham gia BHTN ngay trong thời gian làm việc, đặc biệt khi doanh nghiệp có dấu hiệu khó khăn về tài chính, chậm trả lương hoặc chậm đóng các khoản bảo hiểm.
Nếu phát hiện doanh nghiệp còn nợ BHTN, người lao động có thể gửi đề nghị bằng văn bản hoặc thư điện tử, yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ và hoàn tất việc xác nhận quá trình tham gia bảo hiểm. Trường hợp doanh nghiệp không giải quyết, người lao động có thể phản ánh, khiếu nại đến cơ quan bảo hiểm xã hội nơi doanh nghiệp tham gia bảo hiểm; gửi đến cơ quan có thẩm quyền về lao động tại địa phương hoặc thực hiện quyền khởi kiện theo quy định.
Pháp luật hiện hành cũng có các chế tài hành chính đối với hành vi vi phạm. Theo ông Tú, các hành vi vi phạm đang được xử lý theo Nghị định số 12/2022/NĐ-CP; Bộ Nội vụ đang xây dựng, trình Chính phủ sửa đổi nghị định này để bổ sung những hành vi vi phạm phù hợp với Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định số 374/2025/NĐ-CP. Với những hành vi nghiêm trọng, pháp luật còn có quy định về trách nhiệm hình sự đối với một số hành vi gian lận, trốn đóng bảo hiểm.
Nợ BHTN không có nghĩa người lao động mất trợ cấp
Điều người lao động quan tâm nhất trong trường hợp này là quyền hưởng trợ cấp thất nghiệp có bị mất hay không. Theo Luật Việc làm năm 2025, để được hưởng trợ cấp thất nghiệp, người lao động phải đáp ứng các điều kiện về việc chấm dứt hợp đồng, thời gian đóng BHTN, thời hạn nộp hồ sơ và tình trạng việc làm.
Đối với người làm việc theo hợp đồng xác định thời hạn hoặc không xác định thời hạn, điều kiện về thời gian đóng là có từ đủ 12 tháng đóng BHTN trở lên trong thời gian 24 tháng trước khi chấm dứt hợp đồng. Bên cạnh đó, người lao động phải nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp trong thời hạn 3 tháng kể từ ngày chấm dứt hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc.
Theo Nghị định số 374/2025/NĐ-CP, người lao động chưa có việc làm và có nhu cầu hưởng trợ cấp thất nghiệp cần thực hiện thủ tục tại trung tâm dịch vụ việc làm theo quy định.
Như vậy, việc doanh nghiệp còn nợ một phần BHTN không đồng nghĩa người lao động đương nhiên mất quyền hưởng trợ cấp thất nghiệp. Nếu thời gian BHTN đã được doanh nghiệp thực đóng và được cơ quan bảo hiểm xã hội xác nhận đủ điều kiện, người lao động vẫn có cơ sở để được xem xét giải quyết chế độ.
Ngược lại, nếu khoản nợ khiến một phần thời gian tham gia chưa được xác nhận, trong khi thời gian đã đóng chưa đủ điều kiện hưởng trợ cấp, quyền lợi của người lao động có thể bị ảnh hưởng. Khi doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ đóng còn thiếu và khoản tiền được thu hồi, thời gian tham gia bảo hiểm tương ứng sẽ được cơ quan bảo hiểm xã hội xác nhận bổ sung theo quy định.
Từ thực tế này, người lao động nên lưu ý một nguyên tắc đơn giản: đừng chờ đến khi mất việc mới kiểm tra BHTN. Việc thường xuyên theo dõi quá trình đóng bảo hiểm giúp người lao động kịp thời phát hiện những khoảng thời gian chưa được ghi nhận, chủ động đề nghị doanh nghiệp khắc phục và có thêm thời gian thực hiện các quyền khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện nếu cần thiết.
Ông Trần Tuấn Tú cho rằng, người lao động không phải chịu trách nhiệm thay cho doanh nghiệp về khoản BHTN chậm đóng, nợ đóng. Tuy nhiên, sự chủ động của người lao động trong việc kiểm tra và bảo vệ quyền lợi sẽ giúp hạn chế những vướng mắc không đáng có khi cần sử dụng chính sách.
Trong bối cảnh BHTN ngày càng được hoàn thiện theo hướng không chỉ hỗ trợ thu nhập mà còn giúp người thất nghiệp được tư vấn, giới thiệu việc làm và hỗ trợ đào tạo, việc bảo đảm đầy đủ thời gian tham gia bảo hiểm càng có ý nghĩa thiết thực. Bảo đảm quyền lợi BHTN vì thế không chỉ là câu chuyện xử lý khoản nợ của doanh nghiệp, mà còn là cách để chính sách an sinh phát huy đúng vai trò khi người lao động không may mất việc và cần một khoảng thời gian để tìm lại việc làm./.
