Xây dựng khuôn khổ pháp lý thống nhất cho quản lý ngân sách và đầu tư công
Ngày 10/7 tại Khánh Hòa, Bộ Tài chính tổ chức hội thảo lấy ý kiến đối với dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) dành cho khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Chương trình có sự tham gia của đại diện Bộ Tư pháp cùng Sở Tài chính của 9 địa phương gồm Khánh Hòa, Quảng Trị, Nghệ An, TP. Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Lâm Đồng, TP. Huế và Đắk Lắk.
Hội thảo do ông Dương Tiến Dũng - Phó Vụ trưởng Vụ Ngân sách nhà nước chủ trì, tập trung thảo luận những nội dung trọng tâm của dự thảo luật trước khi hoàn thiện hồ sơ trình các cấp có thẩm quyền.
Việc xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) được triển khai theo Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương và Chỉ thị số 16/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Theo đó, Bộ Tài chính được giao chủ trì xây dựng dự án luật hợp nhất giữa Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước để trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ 2.
Theo Bộ Tài chính, việc hợp nhất không chỉ đơn thuần là tập hợp các quy định của hai đạo luật hiện hành mà hướng tới xử lý tận gốc những vướng mắc đã phát sinh trong nhiều năm quản lý tài chính công. Thực tế cho thấy, việc tồn tại song song hai hệ thống pháp luật với quy trình, thủ tục và cơ chế quản lý riêng đã khiến hoạt động điều hành giữa chi đầu tư và chi thường xuyên thiếu sự liên thông, làm gia tăng thủ tục và ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng ngân sách.
Trong khi tổ chức bộ máy đã được thống nhất khi Bộ Tài chính là đầu mối ở Trung ương và Sở Tài chính đảm nhiệm vai trò tương ứng tại địa phương, khung pháp lý vẫn còn tách biệt. Điều này khiến một số cơ quan, đơn vị vẫn quản lý đầu tư công theo tư duy cũ, chưa đặt hoạt động đầu tư trong tổng thể cân đối ngân sách nhà nước.
Theo ông Dương Tiến Dũng - Phó Vụ trưởng Vụ Ngân sách nhà nước, việc hợp nhất hai luật sẽ tạo nền tảng pháp lý đồng bộ, gắn kết đầu tư công với cân đối nguồn lực tài chính quốc gia, quản lý ngân sách và quản lý rủi ro tài khóa. Đồng thời, nâng cao trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương trong đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của việc phân bổ, sử dụng ngân sách, góp phần khắc phục tình trạng chậm phân bổ và "giữ vốn", qua đó nâng cao hiệu quả khai thác nguồn lực công.
Đẩy mạnh phân cấp, tăng tính chủ động trong điều hành ngân sách
Dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở kế thừa kết cấu của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025, đồng thời giữ lại những quy định của hai luật hiện hành đã được thực tiễn chứng minh là phù hợp. Các nội dung liên quan đến đầu tư công được tích hợp vào các chương, điều tương ứng, trong khi các quy định đặc thù về chương trình và dự án đầu tư công được bố trí thành một chương riêng nhằm bảo đảm tính hệ thống.
Để hoàn thiện dự thảo, Bộ Tài chính đề nghị các đại biểu tập trung góp ý vào năm nhóm vấn đề lớn. Nội dung đầu tiên là việc hợp nhất kế hoạch tài chính 5 năm với kế hoạch đầu tư công trung hạn, đồng thời tích hợp kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách nhằm tạo sự thống nhất trong lập và điều hành nguồn lực.
Một nội dung quan trọng khác là phương án phân cấp thẩm quyền quyết định phân bổ chi tiết vốn đầu tư công từ ngân sách địa phương. Dự thảo đưa ra hai lựa chọn gồm tiếp tục giao Hội đồng nhân dân quyết định như hiện nay hoặc mở rộng phân cấp cho Ủy ban nhân dân nhằm tăng tính linh hoạt trong điều hành.
Song song với đó, dự thảo định hướng chỉ quy định những nguyên tắc mang tính nền tảng trong luật, còn các nội dung kỹ thuật sẽ giao Chính phủ quy định chi tiết. Cách tiếp cận này được kỳ vọng vừa bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật, vừa đáp ứng yêu cầu phân cấp, phân quyền và linh hoạt trong tổ chức thực hiện.
Bộ Tài chính cũng nghiên cứu hoàn thiện nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ đối với cả chi thường xuyên và chi đầu tư, trong đó có phương án hợp nhất các nghị quyết hiện hành của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về định mức phân bổ ngân sách.
Đáng chú ý, dự thảo bổ sung cơ chế cho phép sử dụng ngay phần tăng thu phát sinh trong quá trình thực hiện ngân sách thay vì phải chờ đến cuối năm. Đồng thời, đề xuất mở rộng cơ chế sử dụng dự phòng ngân sách và quỹ dự trữ tài chính để kịp thời xử lý các nhiệm vụ cấp bách phục vụ lợi ích quốc gia, dân tộc và ổn định kinh tế vĩ mô trong những tình huống thực tiễn mà quy định hiện hành chưa bao quát.
Đóng góp ý kiến tại hội thảo, ông Lê Đại Hải - Phó Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp bày tỏ sự đồng tình với chủ trương hợp nhất Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước. Bộ Tư pháp nhất trí với định hướng Luật chỉ quy định các nguyên tắc và giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung cụ thể, nhằm bảo đảm tính chủ động, linh hoạt trong điều hành. Đồng thời, Bộ Tư pháp đề nghị Bộ Tài chính tiếp tục rà soát các điều, khoản của dự thảo Luật để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và khả thi khi triển khai thực hiện.
Những góp ý từ Bộ Tư pháp cùng các địa phương sẽ được Bộ Tài chính tổng hợp, tiếp thu để hoàn thiện hồ sơ dự án luật trước khi báo cáo Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại kỳ họp chuyên đề xây dựng pháp luật vào tháng 8/2026. Theo kế hoạch, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2 diễn ra trong tháng 10 và tháng 11 năm 2026.
