Đa Phước trước yêu cầu chuyển đổi mô hình xử lý chất thải
Xử lý rác thải là một trong những bài toán hạ tầng đặt ra nhiều thách thức đối với các đô thị lớn. Cùng với tốc độ đô thị hóa, gia tăng dân số và hoạt động sản xuất, tiêu dùng, lượng chất thải phát sinh ngày càng tạo áp lực lên hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý. Tại TP.HCM, Khu liên hợp xử lý chất thải Đa Phước là một trong những cơ sở đảm nhận khối lượng lớn rác sinh hoạt của thành phố.
Đơn vị đầu tư và vận hành khu liên hợp là Công ty TNHH Xử lý chất thải Việt Nam (Vietnam Waste Solutions – VWS), doanh nghiệp thành viên thuộc California Waste Solutions (CWS), Hoa Kỳ. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xử lý chất thải, với định hướng đầu tư và phát triển các giải pháp môi trường tại Việt Nam. Người sáng lập VWS là ông David Dương, doanh nhân Việt kiều Mỹ, hiện giữ chức Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc doanh nghiệp. Ông thường được truyền thông gọi bằng biệt danh “Vua rác”, gắn với quá trình hoạt động trong lĩnh vực thu gom, tái chế và xử lý chất thải tại Mỹ cũng như hành trình đầu tư trở về Việt Nam.
Ngày 28/12/2005, dự án Khu liên hợp xử lý chất thải Đa Phước được cấp giấy phép đầu tư với diện tích quy hoạch 128 ha, thời gian hoạt động 50 năm. Đến ngày 1/11/2007, khu liên hợp chính thức tiếp nhận và xử lý những tấn rác sinh hoạt đầu tiên của TP.HCM.
Sau gần hai thập kỷ vận hành, Đa Phước trở thành một trong những đầu mối quan trọng trong hệ thống xử lý chất thải đô thị. Hiện khu liên hợp tiếp nhận khoảng 5.000 tấn rác sinh hoạt mỗi ngày, tương đương khoảng 50% tổng lượng rác sinh hoạt của thành phố. Quy mô tiếp nhận này đặt ra yêu cầu duy trì năng lực vận hành, kiểm soát các yếu tố môi trường và từng bước đổi mới công nghệ để đáp ứng yêu cầu quản lý chất thải ngày càng cao.
Ngày 10/11, Ban Chấp hành cùng các nhà báo thành viên CLB Báo chí và Truyền thông Xanh HASEMI đã đến tham quan, tìm hiểu hoạt động tại Khu liên hợp xử lý chất thải Đa Phước. Tại đây, đại diện VWS giới thiệu quy trình vận hành, các công nghệ đang được ứng dụng và định hướng đầu tư trong thời gian tới. Những nội dung trao đổi cũng đặt ra vấn đề về yêu cầu đổi mới phương thức xử lý rác, trong đó có việc tăng cường tái chế và thu hồi năng lượng.
Theo giới thiệu của doanh nghiệp, quy trình xử lý tại Đa Phước gồm nhiều công đoạn, từ tiếp nhận, chôn lấp hợp vệ sinh đến thu gom và xử lý nước rỉ rác bằng các phương pháp sinh học kết hợp màng lọc nano. Khu liên hợp còn có hệ thống thu hồi khí metan phát sinh từ quá trình phân hủy chất hữu cơ trong bãi chôn lấp, tận dụng nguồn khí này để phát điện phục vụ hoạt động vận hành.
Theo thông tin VWS công bố, hệ thống xử lý nước rỉ rác tại Đa Phước có công suất thiết kế 3.000 m³/ngày. Hệ thống thu hồi khí bãi rác được đầu tư với công suất phát điện lên đến 12 MW. Các hạng mục này phục vụ công tác kiểm soát chất thải phát sinh trong quá trình vận hành, đồng thời tận dụng một phần nguồn năng lượng từ hoạt động xử lý rác.
Dù đã đầu tư các hạng mục xử lý và thu hồi năng lượng, yêu cầu giảm chôn lấp, tăng tái chế đang đặt ra hướng chuyển đổi rộng hơn đối với khu liên hợp. Theo đó, VWS đề xuất đầu tư nhà máy đốt rác phát điện tại Đa Phước, với công suất xử lý dự kiến khoảng 3.000 tấn/ngày, công suất phát điện khoảng 60 MW và tổng vốn đầu tư dự kiến hơn 500 triệu USD.
Theo phương án doanh nghiệp giới thiệu, dự án định hướng ứng dụng công nghệ xử lý và kiểm soát khí thải tiên tiến từ các quốc gia thuộc nhóm G7 và G8. Nhà máy dự kiến tiếp nhận phần chất thải còn lại sau khi được phân loại, thu hồi vật liệu có khả năng tái chế và xử lý các thành phần hữu cơ phù hợp. Phần rác còn lại sẽ được đưa vào dây chuyền đốt để thu hồi năng lượng, góp phần giảm khối lượng chất thải phải chôn lấp.
Hiện dự án vẫn đang trong quá trình hoàn thiện các thủ tục liên quan, phụ thuộc vào kết quả thẩm định và chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền. Theo thông tin VWS công bố tại Không gian giới thiệu sản phẩm, dịch vụ tăng trưởng xanh GRECO 2026, doanh nghiệp đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để triển khai các bước tiếp theo theo quy định.
Ông Kevin Moore, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Xử lý chất thải Việt Nam (Vietnam Waste Solutions – VWS), cho biết doanh nghiệp đang chờ việc phân loại rác tại nguồn được triển khai rộng hơn để có nguồn nguyên liệu ổn định cho dây chuyền tái chế. Yêu cầu này có liên quan trực tiếp đến hiệu quả vận hành các công nghệ xử lý. Khi rác tái chế, chất thải hữu cơ và phần rác còn lại được phân loại phù hợp, quá trình thu hồi vật liệu và lựa chọn phương án xử lý sẽ thuận lợi hơn. Ngược lại, nếu các dòng chất thải bị trộn lẫn, doanh nghiệp phải thực hiện thêm công đoạn phân loại, làm phát sinh chi phí và ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác tài nguyên.
Theo đó, định hướng chuyển đổi tại Đa Phước không chỉ nằm ở việc bổ sung dây chuyền đốt rác phát điện, mà còn gắn với yêu cầu tổ chức đồng bộ các khâu trong chuỗi xử lý chất thải. Từ phân loại, thu gom đến tái chế và thu hồi năng lượng, mỗi công đoạn đều có vai trò nhất định trong việc nâng cao hiệu quả đầu tư và kiểm soát tác động môi trường.
Phân loại rác tại nguồn – mắt xích quan trọng trong chuyển đổi xanh
Đầu tư công nghệ là điều kiện cần để nâng cao năng lực xử lý chất thải, nhưng hiệu quả của các hệ thống này còn phụ thuộc vào cách thức tổ chức thu gom và chất lượng rác đầu vào. Vì vậy, phân loại rác tại nguồn ngày càng giữ vai trò quan trọng trong định hướng đổi mới hoạt động quản lý chất thải đô thị.
Tại TP.HCM, thành phố dự kiến triển khai phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn trên toàn địa bàn trong năm 2027. Cùng với đó là phương án tính giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý theo khối lượng hoặc thể tích chất thải phát sinh. Định hướng này hướng đến thay đổi phương thức quản lý rác, từ tiếp nhận và xử lý chung sang phân loại từng dòng chất thải để lựa chọn phương án thu hồi, tái chế hoặc xử lý phù hợp.
Đối với các doanh nghiệp như VWS, việc phân loại rác tại nguồn được triển khai đồng bộ có thể tạo điều kiện nâng cao hiệu quả khai thác các hạng mục đầu tư. Giấy, nhựa, kim loại và thủy tinh có khả năng tái chế có thể được thu hồi riêng; chất thải hữu cơ được phân loại để đưa vào phương án xử lý phù hợp; phần chất thải còn lại mới được chuyển đến các công nghệ xử lý tương ứng, trong đó có đốt rác phát điện.
Tại buổi tham quan nhà máy, ông Ông Kevin Moore cho biết, công ty đã đề xuất với thành phố sử dụng 10.000 tấn rác đưa vào hoạt động phát thải điện, nhằm hướng đến chuyển đổi rác thành giá trị thiết thực trong việc chuyển hoá năng lượng xanh, phục vụ nhu cầu đời sống cũng như tiếp bước mục tiêu chuyển đổi xanh.
Từ góc độ người dân, phân loại rác có thể bắt đầu bằng những thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày như tách riêng các vật liệu có khả năng tái chế, thu gom riêng chất thải thực phẩm, hạn chế sử dụng túi nilon dùng một lần và ưu tiên các sản phẩm có thể tái sử dụng. Khi những hành động này trở thành thói quen, việc phân loại và thu hồi tài nguyên từ chất thải sẽ có thêm điều kiện thuận lợi để triển khai ở quy mô rộng hơn.
Bên cạnh hạ tầng và công nghệ, nâng cao nhận thức cộng đồng cũng là một yếu tố cần được chú trọng. Tại buổi làm việc với VWS, bà Văn Thị Minh Hoa, Chủ tịch CLB Báo chí và Truyền thông Xanh HASEMI, đã giới thiệu các hoạt động của CLB trong ba năm qua, tập trung vào tuyên truyền bảo vệ môi trường, trồng cây xanh, bảo vệ biển, hạn chế sử dụng túi nilon dùng một lần và vận động phân loại rác tại nguồn.
Bà Văn Thị Minh Hoa đề nghị VWS tăng cường phối hợp, trao đổi thông tin thường xuyên với các nhà báo; đồng thời xem xét hỗ trợ tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về tái chế chất thải, hướng dẫn phân loại rác dành cho thiếu nhi và học sinh. Theo định hướng này, giáo dục môi trường từ sớm sẽ góp phần hình thành nhận thức và thói quen tích cực, tạo sức lan tỏa từ trường học đến gia đình và cộng đồng.
Việc tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp và báo chí cũng tạo thêm cơ hội chia sẻ thông tin về quy trình vận hành, công nghệ xử lý và những yêu cầu thực tế của ngành môi trường. Qua hoạt động truyền thông, các vấn đề chuyên môn có thể được chuyển tải theo cách gần gũi, dễ tiếp cận hơn, giúp người dân hiểu rõ vai trò của phân loại rác, tái chế và giảm phát sinh chất thải.
Với VWS, giai đoạn phát triển tiếp theo tại Đa Phước gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả vận hành, đầu tư công nghệ và thích ứng với phương thức quản lý chất thải mới. Trong khi đó, mục tiêu giảm chôn lấp, tăng tái chế và thu hồi tài nguyên của TP.HCM cần được triển khai đồng bộ từ chính sách, hạ tầng đến hoạt động thu gom và xử lý. Sự tham gia của người dân thông qua phân loại rác tại nguồn cũng là một mắt xích quan trọng trong quá trình này.
Thực tế cho thấy, chuyển đổi trong lĩnh vực xử lý chất thải không thể chỉ dựa vào quy mô vốn đầu tư hay công nghệ của từng nhà máy. Hiệu quả còn phụ thuộc vào khả năng kết nối các khâu trong toàn bộ chuỗi quản lý chất thải, từ chính sách, tổ chức thu gom đến xử lý và thay đổi hành vi tiêu dùng.
Với thông điệp “Green & Greener for a Better Environment”, đặt ra yêu cầu hành động đối với cả doanh nghiệp và cộng đồng. Tại Đa Phước, định hướng tăng cường tái chế, thu hồi năng lượng và đổi mới công nghệ sẽ cần được triển khai cùng với việc hoàn thiện các điều kiện pháp lý, hạ tầng và nguồn rác đầu vào. Đây cũng là những yếu tố có ý nghĩa đối với mục tiêu giảm chôn lấp, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thúc đẩy phát triển xanh tại TP.HCM.
