Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, nông nghiệp khu vực Đông Nam Á đang phải đối mặt với nhiều áp lực lớn. Tuy nhiên, các công cụ tài chính hỗ trợ cho lĩnh vực này vẫn chưa thực sự đáp ứng được nhu cầu thực tiễn, đặc biệt đối với nông dân quy mô nhỏ. Đây là vấn đề được các đại biểu nhấn mạnh tại hội thảo chào mừng 80 năm Ngày Hợp tác xã Việt Nam và chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về tài trợ rủi ro khí hậu trong nông nghiệp diễn ra sáng 8/4 tại Hà Nội.
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết nông nghiệp Việt Nam nói riêng và khu vực ASEAN nói chung đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc. Ngành nông nghiệp không chỉ chịu tác động của biến đổi khí hậu và rủi ro thiên tai mà còn phải thích ứng với biến động thị trường và các tiêu chuẩn ngày càng cao.
Theo Thứ trưởng, trong bối cảnh đó, phát triển nông nghiệp không thể tiếp cận theo các chính sách đơn lẻ mà cần một cách tiếp cận tổng thể, mang tính hệ thống và tích hợp. Một nền nông nghiệp hiện đại phải dựa trên nhiều trụ cột liên kết chặt chẽ, bao gồm tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, thị trường minh bạch, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, cùng với hệ thống tài chính nông nghiệp gắn với quản lý rủi ro.
Ông nhấn mạnh, các công cụ như bảo hiểm nông nghiệp, tín dụng, tài chính xanh và dữ liệu khí hậu cần được thiết kế đồng bộ trong một hệ sinh thái chính sách. Trong đó, tài trợ rủi ro khí hậu đã trở thành yêu cầu tất yếu nhằm bảo vệ sinh kế cho người nông dân, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi sang các mô hình sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu.
Đáng chú ý, hợp tác xã được xác định là thiết chế quan trọng, đóng vai trò cầu nối giữa nông dân với thị trường, công nghệ và các dịch vụ tài chính. Thông qua đó, hợp tác xã góp phần nâng cao năng lực quản trị rủi ro ngay từ cơ sở, giúp nông dân tiếp cận tốt hơn với các công cụ tài chính hiện đại.
Ở góc độ khu vực, ông Phạm Quang Minh, Vụ trưởng Ban Nông lâm nghiệp (FAFD), Ban Thư ký ASEAN, cho rằng nông nghiệp vẫn là “xương sống” của các nền kinh tế ASEAN, đóng góp quan trọng vào sinh kế nông thôn và đảm bảo an ninh lương thực. Tuy nhiên, các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ lụt đang tác động trực tiếp đến năng suất và thu nhập của người nông dân.
Theo ông, việc ứng phó với rủi ro khí hậu không thể thực hiện đơn lẻ ở từng lĩnh vực hay từng quốc gia mà cần cách tiếp cận liên ngành và mang tính khu vực. ASEAN đã và đang thúc đẩy nhiều sáng kiến trong lĩnh vực nông nghiệp, trong đó tài chính rủi ro khí hậu được xem là công cụ quan trọng giúp nông dân phục hồi sau các cú sốc và hướng tới phát triển bền vững.
Thực tế cho thấy, một số mô hình triển khai tại Indonesia, Thái Lan và Việt Nam như bảo hiểm nông nghiệp và bảo hiểm tham số bước đầu đã mang lại hiệu quả, đặc biệt khi có sự tham gia của khu vực tư nhân và các tổ chức tài chính. Tuy nhiên, đây vẫn là lĩnh vực phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều bộ, ngành, nhất là giữa lĩnh vực nông nghiệp và tài chính.
Trong thời gian tới, ASEAN dự kiến tiếp tục thúc đẩy các sáng kiến về bảo hiểm và tái bảo hiểm nông nghiệp, đồng thời tăng cường chia sẻ dữ liệu, công nghệ và kinh nghiệm quản trị rủi ro giữa các quốc gia thành viên.
Ở góc độ hợp tác quốc tế, ông Jens Schmid-Kreye, Bí thư thứ nhất về Hợp tác phát triển, Đại sứ quán Đức tại Việt Nam, cho biết nông nghiệp hiện chiếm khoảng 10–12% GDP của khu vực ASEAN và đảm bảo sinh kế cho hơn 100 triệu người. Tuy nhiên, ngành này đang chịu tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu, với các hiện tượng như lũ lụt, hạn hán và nước biển dâng gia tăng cả về tần suất lẫn mức độ.
Theo ông, một trong những thách thức lớn hiện nay là nhiều sản phẩm tài chính còn phức tạp, khó tiếp cận đối với nông dân quy mô nhỏ. Vì vậy, cần phát triển các giải pháp tài chính mang tính bao trùm, dễ tiếp cận và có khả năng mở rộng.
Các công cụ như bảo hiểm tham số, tín dụng khí hậu cùng với việc ứng dụng công nghệ và dữ liệu viễn thám được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả và tính minh bạch của hệ thống tài chính nông nghiệp. Đồng thời, cần thúc đẩy quan hệ đối tác công – tư, trong đó Nhà nước đóng vai trò tạo lập khung chính sách thuận lợi, còn khu vực tư nhân và các tổ chức tài chính tham gia cung cấp giải pháp.
Đại diện phía Đức cũng nhấn mạnh vai trò của hợp tác xã trong việc hỗ trợ nông dân tiếp cận tài chính, giảm chi phí giao dịch và nâng cao khả năng áp dụng các công cụ quản lý rủi ro. Với kinh nghiệm phát triển hợp tác xã, Đức sẵn sàng chia sẻ mô hình và hỗ trợ các quốc gia trong khu vực nâng cao năng lực vận hành.
Dù đã có nhiều nguồn lực và sáng kiến được triển khai, việc xây dựng một hệ thống tài chính nông nghiệp hiệu quả, đủ sức ứng phó với rủi ro khí hậu vẫn là thách thức lớn. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các quốc gia, các tổ chức quốc tế và khu vực tư nhân, đồng thời cần những giải pháp chính sách phù hợp với thực tiễn của người nông dân, hướng tới một nền nông nghiệp phát triển bền vững và thích ứng trong dài hạn./.
