Mặc dù ngày càng nhiều doanh nghiệp nông nghiệp áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất bền vững, thực tế cho thấy khả năng tiếp cận nguồn vốn xanh vẫn rất hạn chế. Báo cáo của Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD) công bố ngày 20/3 chỉ ra rằng, trong số 97 doanh nghiệp và hợp tác xã được khảo sát thuộc các lĩnh vực cà phê, gạo, thủy sản, rau quả và dịch vụ nông nghiệp, tất cả đều sở hữu ít nhất một chứng nhận nông nghiệp bền vững, nhưng chỉ có duy nhất một đơn vị tiếp cận được vốn vay xanh từ ngân hàng.
Con số này phản ánh khoảng cách đáng kể giữa nỗ lực thực hành sản xuất bền vững và khả năng tiếp cận các nguồn tài chính ưu đãi. Việt Nam đã ban hành danh mục phân loại xanh với 7 lĩnh vực, 45 ngành nghề, đồng thời triển khai nhiều chính sách hỗ trợ như Nghị định 156, cho phép vay tới 70% giá trị dự án nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn mà không cần tài sản đảm bảo. Tuy nhiên, các ưu đãi này dường như chưa đủ để các doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã dễ dàng tiếp cận.
Theo bà Hoàng Thu Trang, đại diện nhóm nghiên cứu MSD, việc sở hữu chứng nhận bền vững, dù là trong nước hay quốc tế, vẫn chưa giúp doanh nghiệp “vượt qua” quy trình thẩm định tín dụng. Ngân hàng vẫn yêu cầu các điều kiện nghiêm ngặt khác như tài sản đảm bảo, vốn đối ứng và phương án kinh doanh khả thi. Đây chính là một trong những lý do khiến phần lớn doanh nghiệp phải tìm đến nguồn vốn từ người thân hoặc vay theo các gói tín dụng thông thường thay vì tận dụng các ưu đãi xanh.
Một rào cản khác là sự thiếu đồng bộ về nhận thức và chuyên môn của cán bộ ngân hàng đối với các tiêu chuẩn xanh. Có những doanh nghiệp sở hữu chứng nhận hữu cơ quốc tế nhưng không được chấp nhận, bởi phía ngân hàng chưa hiểu rõ giá trị và ý nghĩa của chứng nhận này. Bên cạnh đó, thủ tục vay vốn còn phức tạp, tạo ra trở ngại đáng kể đối với doanh nghiệp nhỏ.
Đại diện Agribank cho biết, các ngân hàng đang tích cực triển khai Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg, nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc xác định các tiêu chí kỹ thuật, đặc biệt với những lĩnh vực đặc thù như nông nghiệp công nghệ cao hay kinh tế tuần hoàn. Agribank cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu, cập nhật hướng dẫn và mong muốn các quy định sớm được cụ thể hóa theo từng ngành nghề, giúp việc đánh giá, phân loại và giải ngân vốn xanh hiệu quả hơn.
Các chuyên gia nhận định, một trong những nguyên nhân cốt lõi dẫn tới tình trạng này là thiếu “ngôn ngữ chung” giữa ngân hàng và doanh nghiệp về tiêu chí dự án xanh. Việc xây dựng một hệ sinh thái tài chính xanh đồng bộ, bao gồm chính sách, công cụ tài chính và tiêu chuẩn kỹ thuật, cùng với việc phổ biến các mô hình thực hành hiệu quả, là giải pháp quan trọng để thu hẹp khoảng cách.
Bên cạnh đó, danh mục phân loại xanh cần được đơn giản hóa, dễ hiểu và phù hợp với nhóm doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ nông dân. Các công cụ tài chính cũng nên linh hoạt hơn, kết hợp vai trò trung gian của các tổ chức hỗ trợ, nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn.
Trong bối cảnh nhu cầu tài chính bền vững trong nông nghiệp dự báo sẽ gia tăng mạnh trong 1-3 năm tới, đặc biệt với các hoạt động canh tác bền vững và kinh tế tuần hoàn, việc tháo gỡ các rào cản tiếp cận vốn được xem là nhiệm vụ cấp thiết. Chỉ khi các chính sách tín dụng xanh thực sự đi vào thực tiễn, các doanh nghiệp mới có thể chuyển đổi tiềm năng bền vững thành hiệu quả kinh tế, góp phần phát triển nông nghiệp xanh tại Việt Nam.
