Giá tín chỉ carbon hàng không tiếp tục lao dốc

Được thiết kế như một cơ chế bù trừ carbon bắt buộc cho ngành hàng không toàn cầu, thị trường tín chỉ CORSIA đến nay vẫn chưa tìm được điểm tựa vững chắc. Trong tháng 5 vừa qua, giá tín chỉ giao ngay đã giảm xuống còn 11 USD, thấp gần một nửa so với mức khoảng 22 USD của cùng kỳ năm trước. Các hợp đồng tương lai cũng chỉ được giao dịch quanh ngưỡng 9 USD/tín chỉ, cho thấy thị trường chưa đặt nhiều kỳ vọng vào khả năng phục hồi giá trong ngắn hạn. Diễn biến này gây không ít bất ngờ, bởi tín chỉ carbon thuộc CORSIA từng được xem là một trong những loại chất lượng cao nhất trong giỏ tín chỉ carbon. Nguồn cung khan hiếm, quy trình kiểm định và cấp tín chỉ nghiêm ngặt, nhiều chuyên gia trước đó đã dự báo giá tín chỉ carbon trong ngành hàng không sẽ tiếp tục tăng mạnh, đặc biệt từ năm tuân thủ bắt buộc đầu tiên là 2027.

Vì sao giá tín chỉ CORSIA giảm mạnh?

Nguyên nhân lớn nhất đến từ sự lệch pha giữa cung và cầu. Ở phía nguồn cung, các dự án vẫn đang gấp rút hoàn thiện thủ tục để kịp đưa tín chỉ ra thị trường trước hoặc đúng thời điểm các hãng hàng không phải thực hiện cam kết bắt buộc, tức từ năm 2027. Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất hiện nay nằm ở tiến độ phê duyệt hành chính của chính phủ các nước nơi dự án được triển khai. Nhiều dự án giảm phát thải đủ điều kiện vẫn chưa thể phát hành tín chỉ vì chưa được quốc gia sở tại cấp cơ chế “corresponding adjustment”. Đây là cam kết pháp lý nhằm bảo đảm lượng giảm phát thải đó không bị tính trùng cho cả quốc gia và bên mua tín chỉ. Đến nay, mới chỉ 10 trong số gần 130 quốc gia thành viên hoàn tất quy trình này, khiến nguồn cung tín chỉ đạt chuẩn tiếp tục ở trong tình trạng hạn chế.

Ở chiều ngược lại, những diễn biến từ nhu cầu mới đang là yếu tố chính đẩy giá tín chỉ xuống ngưỡng thấp đến vậy. Dù số lượng tín chỉ đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn CORSIA vẫn còn khan hiếm, nhu cầu mua từ các hãng hàng không lại giảm sút hơn đáng kể so với kỳ vọng. Sự hoài nghi về mức độ triển khai thực tế của chương trình ngày càng rõ nét, khiến nhiều hãng tiếp tục trì hoãn việc thực thi, ít nhất cho tới khi buộc phải thể hiện cam kết bằng hành động cụ thể. Trong năm 2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục chỉ trích các cam kết về biến đổi khí hậu, làm dấy lên lo ngại về mức độ gắn bó của Mỹ với chương trình CORSIA nói riêng và các cơ chế khí hậu nói chung. Trong khi đó, nhiều thị trường hàng không lớn nhất thế giới như Trung Quốc và Nga vẫn chưa phát đi tín hiệu gia nhập CORSIA. Điều này khiến không ít hãng hàng không đặt câu hỏi liệu chương trình có thực sự được triển khai nghiêm túc hay cuối cùng, đây chỉ là một cam kết mang tính cục bộ, tự nguyện, chưa có đủ cơ sở pháp lý để áp dụng chế tài đối với các trường hợp không tuân thủ.

Không chỉ vậy, các hãng hàng không hiện còn phải ưu tiên xử lý những sức ép cấp bách hơn, như giá nhiên liệu tăng cao và căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Trong bối cảnh chi phí vận hành liên tục leo thang, việc mua tín chỉ carbon, vốn chưa phải ưu tiên hàng đầu ở thời điểm này, sẽ trở thành khoản chi dễ bị trì hoãn nhất. Hệ quả là toàn bộ thị trường tín chỉ rơi vào trạng thái chờ đợi: nguồn cung vẫn hạn chế, trong khi lực cầu gần như chững lại, khiến giá tiếp tục suy yếu.

Thị trường đang lo ngại điều gì?

Giá tín chỉ thấp không đồng nghĩa mọi bên đều được hưởng lợi.

Đối với các hãng hàng không, nỗi lo lớn nhất là mặt bằng giá hiện nay có thể chỉ mang tính tạm thời. Khi thời hạn tuân thủ năm 2027 đến gần, nhu cầu mua có thể tăng đột biến trong thời gian ngắn và đẩy giá lên cao. Trước đó, MSCI từng dự báo giá tín chỉ CORSIA trong giai đoạn đầu có thể dao động từ 18–51 USD. Việc quản trị rủi ro đối với một thị trường còn rất mới vì thế trở nên đặc biệt khó khăn, nhất là khi hiện nay cả số lượng lẫn giá tín chỉ đều chưa cho thấy một xu hướng rõ ràng.

Ở góc độ chính sách, ICAO cũng đang đối mặt với một bài toán không dễ giải. Nếu giá tín chỉ duy trì ở mức quá thấp, thị trường sẽ không tạo đủ động lực tài chính để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư vào các dự án giảm phát thải mới. Ngược lại, nếu giá tín chỉ tăng quá cao vào đúng thời điểm các hãng hàng không phải thực hiện nghĩa vụ tuân thủ, trong khi mức phạt tại một số quốc gia lại thấp hơn chi phí mua tín chỉ, ICAO lo ngại các hãng sẽ lựa chọn phương án có lợi hơn về mặt kinh tế.

Đối với các tổ chức môi trường, mối lo thậm chí còn lớn hơn. Tín hiệu giá quá thấp có thể làm suy giảm động lực đầu tư vào các dự án bảo tồn rừng và giảm phát thải thực chất. Khi chi phí bù đắp carbon trở nên quá rẻ, doanh nghiệp có xu hướng chọn mua tín chỉ thay vì đầu tư vào các giải pháp cắt giảm phát thải ngay trong chính hoạt động của mình.

Dù vậy, vẫn còn quá sớm để kết luận rằng giá tín chỉ CORSIA sẽ tiếp tục đi xuống trong thời gian tới. Những diễn biến hiện nay phản ánh nhiều hơn tâm lý thận trọng của thị trường trước các yếu tố chính trị, tiến độ hoàn thiện khung pháp lý và thời điểm thực hiện nghĩa vụ tuân thủ, hơn là phản ánh đầy đủ giá trị thực của tín chỉ carbon. Nói cách khác, mức giá quanh 9–10 USD hiện nay cho thấy thị trường vẫn đang chờ những tín hiệu rõ ràng hơn về mức độ cam kết của các quốc gia và các hãng hàng không. Khi nghĩa vụ tuân thủ bắt đầu được triển khai trên quy mô lớn, thị trường CORSIA nhiều khả năng sẽ bước sang giai đoạn vận hành thực chất hơn.