Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030, xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực chủ yếu thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng của ngành theo hướng xanh, sinh thái, phát thải thấp, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số.
Theo kế hoạch, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được kỳ vọng đóng góp trực tiếp vào việc nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của ngành. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để hiện đại hóa công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, phát triển nông nghiệp sinh thái và kinh tế xanh.
Đến năm 2030, Bộ đặt mục tiêu nâng tỷ lệ đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng ngành lên trên 55%. Nguồn lực ngoài ngân sách dành cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo dự kiến chiếm 30-35% tổng kinh phí thực hiện các nhiệm vụ có khả năng ứng dụng và thương mại hóa.
Cùng với đó, ngành sẽ đào tạo khoảng 150 chuyên gia, nhà khoa học nòng cốt và 1.300 nhân lực trong các lĩnh vực đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, quản trị tài sản trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Về hoạt động nghiên cứu, kế hoạch đặt mục tiêu số lượng công bố khoa học quốc tế tăng bình quân 10% mỗi năm; số đơn đăng ký và văn bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ tăng từ 16-18%/năm. Đồng thời, tối thiểu 30% kết quả nghiên cứu sẽ được ứng dụng, chuyển giao hoặc phục vụ công tác quản lý nhà nước.
Một điểm nhấn của kế hoạch là mục tiêu hình thành ít nhất 5 trung tâm đổi mới sáng tạo và hỗ trợ tối thiểu 50 doanh nghiệp tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn, sở hữu trí tuệ cũng như các chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo.
Để nâng cao hiệu quả đầu tư, danh mục nhiệm vụ khoa học và công nghệ sẽ được tái cơ cấu theo hướng tập trung, tránh dàn trải, ưu tiên các chương trình liên ngành, liên vùng có khả năng tạo tác động lan tỏa lớn. Trọng tâm là phục vụ mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải, bảo đảm an ninh lương thực, an ninh nguồn nước, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, Bộ sẽ ưu tiên phát triển các công nghệ phục vụ mô hình nông nghiệp xanh, sinh thái và phát thải thấp, tập trung vào chọn tạo giống, cơ giới hóa, tự động hóa, truy xuất nguồn gốc, bảo quản sau thu hoạch, chế biến sâu và dự báo thị trường.
Các công nghệ như công nghệ sinh học, chỉnh sửa gen, dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ được đẩy mạnh ứng dụng trong chọn tạo giống cây trồng, vật nuôi và thủy sản có năng suất, chất lượng cao, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Đối với lĩnh vực chăn nuôi, thú y và thủy sản, Bộ tập trung làm chủ công nghệ chọn tạo giống, phát triển vaccine và chế phẩm sinh học thế hệ mới, đồng thời thúc đẩy công nghệ chăn nuôi tuần hoàn, giảm phát thải, giám sát dịch bệnh và truy xuất nguồn gốc.
Trong lĩnh vực lâm nghiệp, các công nghệ AI, viễn thám, hệ thống thông tin địa lý (GIS), thiết bị bay không người lái (UAV) và Internet vạn vật (IoT) sẽ được ứng dụng mạnh mẽ trong quản lý rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và phòng cháy, chữa cháy rừng. Song song đó, ngành sẽ phát triển kinh tế rừng đa giá trị, nâng cao khả năng hấp thụ carbon và xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ thị trường carbon.
Đối với thủy lợi và phòng, chống thiên tai, Bộ sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại nhằm nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm, quản lý và vận hành hệ thống công trình thủy lợi, đê điều. Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật phù hợp với tác động của biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Trong lĩnh vực quản lý đất đai, tài nguyên nước, địa chất và khoáng sản, trọng tâm là xây dựng cơ sở dữ liệu số, ứng dụng AI, GIS, viễn thám và Big Data trong quản lý đất đai, quy hoạch, theo dõi biến động tài nguyên, bảo đảm an ninh nguồn nước và giám sát khai thác tài nguyên.
Đối với lĩnh vực môi trường, kế hoạch ưu tiên phát triển công nghệ xử lý chất thải, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, quan trắc thông minh, kiểm kê phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon.
Trong khi đó, lĩnh vực khí tượng thủy văn sẽ được hiện đại hóa thông qua ứng dụng AI, radar, vệ tinh, IoT và các mô hình số trị nhằm nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo đa thiên tai. Riêng lĩnh vực biển và hải đảo sẽ tập trung hoàn thiện cơ sở khoa học và công nghệ phục vụ quản lý tổng hợp tài nguyên biển, phát triển năng lượng tái tạo ngoài khơi và ứng dụng công nghệ số trong quan trắc, giám sát môi trường biển.
Bên cạnh các định hướng chuyên ngành, Bộ cũng xác định xây dựng hạ tầng số và hệ sinh thái dữ liệu là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Theo đó, cơ sở dữ liệu, bản đồ số, bản sao số cùng các công nghệ như AI, Big Data, blockchain và điện toán đám mây sẽ được ứng dụng rộng rãi nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng cung cấp dịch vụ công.
Cơ chế triển khai cũng sẽ được đổi mới theo hướng đặt hàng các nhiệm vụ xuất phát từ những bài toán lớn của ngành, gắn với sản phẩm đầu ra và địa chỉ ứng dụng cụ thể. Đồng thời, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) sẽ được nghiên cứu để tạo điều kiện cho các công nghệ mới được thử nghiệm, hoàn thiện trước khi triển khai trên diện rộng.
Đáng chú ý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ thí điểm mô hình "ngân sách nhà nước dẫn dắt, xã hội cùng đầu tư". Theo đó, Nhà nước tập trung đầu tư hạ tầng số và cơ sở dữ liệu cốt lõi, trong khi doanh nghiệp tham gia đầu tư thiết bị, công nghệ và các nền tảng ứng dụng, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong toàn ngành.
