Doanh nghiệp nhỏ và vừa trước yêu cầu bảo mật dữ liệu và quản trị rủi ro số

Chuyển đổi số mở ra cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhưng cũng kéo theo những nguy cơ về an ninh mạng, rò rỉ dữ liệu và trách nhiệm pháp lý. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn bảo mật ngày càng khắt khe, nâng cao năng lực quản trị rủi ro số không chỉ là yêu cầu bảo vệ hoạt động kinh doanh mà còn trở thành lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp.
doanh-nghiep-1795014333.webp
Quản trị dữ liệu và tuân thủ pháp luật: Bài toán đặt ra với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Rủi ro số gia tăng, doanh nghiệp không thể đứng ngoài cuộc

Sáng 17/11/2026, tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Tổng Công ty Bảo hiểm PVI tổ chức hội thảo “Quản trị rủi ro số và kết nối thị trường quốc tế: Giải pháp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa”, thu hút hơn 100 doanh nghiệp tham dự. Tại đây, các chuyên gia tập trung phân tích những nguy cơ an ninh mạng, cập nhật quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, đồng thời đề xuất giải pháp giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa, ứng phó sự cố và nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.

Phát biểu tại hội thảo, bà Trần Thị Thanh Tâm, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (VCCI) nhận định, quá trình chuyển đổi số đang tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hoạt động kinh doanh, tiếp cận khách hàng và tìm kiếm đối tác vượt ra ngoài phạm vi thị trường trong nước. Ngay cả những doanh nghiệp có quy mô khiêm tốn cũng có thể giới thiệu sản phẩm, cung cấp dịch vụ và tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu thông qua nền tảng công nghệ.

vcci-1795014390.jpg
Bà Trần Thị Thanh Tâm - Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (VCCI) phát biểu khai mạc hội thảo.

Tuy nhiên, cùng với những cơ hội đó, mức độ phụ thuộc vào hệ thống số cũng khiến doanh nghiệp đối diện nhiều nguy cơ mới. Dữ liệu khách hàng, thông tin kinh doanh, hệ thống vận hành và uy tín thương mại đều có thể trở thành mục tiêu bị khai thác, đánh cắp hoặc phá hoại. Chỉ một sự cố công nghệ cũng có khả năng làm gián đoạn hoạt động, ảnh hưởng đến dòng tiền và gây tổn thất đối với quan hệ hợp tác.

Theo Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, tính đến ngày 31/12/2025, doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa chiếm khoảng 98% trong tổng số 1.017.056 doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam. Với vai trò quan trọng trong tạo việc làm, thúc đẩy sản xuất và phát triển kinh tế địa phương, khu vực này được xem là một trong những động lực của nền kinh tế. Dù vậy, hạn chế về tài chính, nhân lực và trình độ chuyên môn khiến nhiều doanh nghiệp chưa đủ khả năng đầu tư đồng bộ cho hệ thống bảo mật.

Mức độ đáng lo ngại của vấn đề được thể hiện qua số liệu từ Hiệp hội An ninh mạng quốc gia. Trong năm 2025, Việt Nam ghi nhận khoảng 552.000 vụ tấn công mạng; 52,3% doanh nghiệp tham gia khảo sát cho biết từng chịu thiệt hại và khoảng 25,5 triệu tài khoản bị lộ lọt thông tin, tăng 76% so với năm trước.

Đáng chú ý, phương thức tấn công ngày càng khó nhận diện và có thể gây hậu quả trực tiếp đến hoạt động kinh doanh. Một email giả danh đối tác có thể khiến nhân viên chuyển tiền vào tài khoản của đối tượng lừa đảo. Trong khi đó, việc hệ thống bán hàng bị xâm nhập hoặc ngừng hoạt động có thể làm đình trệ giao dịch, ảnh hưởng tiến độ giao hàng và khiến doanh nghiệp mất đi những cơ hội hợp tác.

Từ thực tế này, bà Trần Thị Thanh Tâm cho rằng doanh nghiệp cần xác định những nguy cơ có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng nhất để phân bổ nguồn lực phòng ngừa phù hợp, thay vì đầu tư dàn trải. Bà nhấn mạnh: “Tuân thủ pháp luật và quản trị rủi ro phải được nhìn nhận như một khoản đầu tư vào năng lực phát triển, chứ không phải một chi phí tuân thủ”.

Theo bà Tâm, năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế không còn chỉ được quyết định bởi chất lượng sản phẩm hay giá bán. Một doanh nghiệp dù có sản phẩm tốt, giá cả hợp lý nhưng thiếu minh bạch, không kiểm soát được dữ liệu và không đáp ứng yêu cầu của đối tác vẫn khó tạo dựng quan hệ hợp tác lâu dài. Ngược lại, khả năng bảo vệ thông tin, duy trì hoạt động ổn định và chứng minh mức độ tuân thủ sẽ giúp doanh nghiệp củng cố niềm tin, tạo lợi thế khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Hoàn thiện năng lực bảo mật và tuân thủ để hạn chế rủi ro

Một trong những vấn đề được các chuyên gia đặc biệt lưu ý là nhiều nguy cơ an ninh mạng không bắt nguồn từ những cuộc tấn công có quy mô lớn mà xuất phát ngay trong quy trình làm việc hằng ngày. Ông Ngô Việt Khôi, chuyên gia đào tạo an toàn thông tin và rủi ro trực tuyến, Công ty Cổ phần An ninh Dữ liệu Việt Nam (VNDS) cho biết, không ít doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn cho rằng quy mô hoạt động hạn chế đồng nghĩa với việc ít có khả năng trở thành mục tiêu của tin tặc.

doanh-nghiep-nho-1795014477.jpeg
Doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn đối mặt với nguy cơ bị tin tặc tấn công do hạn chế trong năng lực bảo mật.

Tuy nhiên, các công cụ tự động hiện nay cho phép đối tượng xấu rà quét lỗ hổng, dò mật khẩu và phát tán thư điện tử giả mạo trên diện rộng mà không cần lựa chọn từng doanh nghiệp cụ thể. “Doanh nghiệp nhỏ và vừa không bị chọn vì lớn, mà bị chọn vì dễ”, ông Ngô Việt Khôi cảnh báo.

Theo chuyên gia, những điểm yếu thường gặp tại nhóm doanh nghiệp này bao gồm thiếu nhân sự chuyên trách an toàn thông tin, ngân sách bảo mật chưa được ưu tiên, quy trình vận hành phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân, sử dụng chung thiết bị và tài khoản giữa công việc với hoạt động riêng tư. Ngoài ra, việc phụ thuộc vào nhà cung cấp dịch vụ bên ngoài nhưng thiếu cơ chế giám sát và chưa xây dựng phương án ứng phó khi xảy ra sự cố cũng làm gia tăng nguy cơ mất an toàn dữ liệu.

Đặc biệt, việc sử dụng một mật khẩu cho nhiều tài khoản có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền khi thông tin đăng nhập bị lộ. Đối tượng xấu từ đó có thể tiếp tục truy cập các hệ thống liên quan, khai thác dữ liệu khách hàng, giả mạo lãnh đạo hoặc thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản. Vì vậy, kiểm soát quyền truy cập, tách biệt tài khoản cá nhân và công việc, đào tạo nhân viên nhận diện lừa đảo cần được đưa vào quy trình quản trị thường xuyên.

Bên cạnh giải pháp kỹ thuật, việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ pháp lý cũng là yêu cầu cấp thiết. Đại úy, ThS. Nguyễn Tiến Đức, cán bộ Phòng Tham mưu tổng hợp, Cục An ninh mạng, Bộ Công an lưu ý doanh nghiệp cần chủ động rà soát hệ thống thông tin, xác định cấp độ bảo vệ, hoàn thiện hồ sơ theo quy định và phân công rõ bộ phận hoặc cá nhân chịu trách nhiệm về an ninh mạng.

Đáng chú ý, doanh nghiệp cần lưu tâm hai thời hạn quan trọng: hoàn thành thẩm định, phê duyệt cấp độ bảo vệ hệ thống thông tin theo Nghị định số 85/2016/NĐ-CP trước ngày 1/1/2027 và đáp ứng đầy đủ điều kiện, tiêu chuẩn, biện pháp bảo vệ theo cấp độ theo Nghị định số 331/2026/NĐ-CP trước ngày 1/7/2027.

Đối với hoạt động hợp tác quốc tế, doanh nghiệp cũng cần kiểm soát chặt các thỏa thuận bảo mật, quy trình thông báo sự cố, hoạt động chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới và trách nhiệm của từng bên trong quá trình xử lý thông tin. Việc lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ an ninh mạng, quản lý tài khoản trên các nền tảng trực tuyến và lưu trữ nhật ký hệ thống cũng cần được thực hiện theo yêu cầu pháp luật.

Ở khía cạnh bảo vệ dữ liệu cá nhân, ThS.LS. Lưu Xuân Vĩnh, Luật sư điều hành Công ty Luật Asia Legal, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) cho rằng, nhiều doanh nghiệp chưa nhận diện đầy đủ nghĩa vụ pháp lý phát sinh từ những hoạt động tưởng chừng rất thông thường như thu thập thông tin khách hàng, lưu trữ dữ liệu nhân sự hay sử dụng thông tin phục vụ marketing.

vcci-1-1795014567.jpg
ThS.LS. Lưu Xuân Vĩnh, Luật sư điều hành Công ty Luật Asia Legal, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) lưu ý doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức và tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Những sai sót như thu thập dữ liệu vượt quá mục đích ban đầu, phân quyền truy cập thiếu chặt chẽ hoặc không kiểm soát được nơi lưu trữ thông tin đều có thể dẫn đến vi phạm. Do đó, doanh nghiệp cần kiểm kê và phân loại dữ liệu, xác định rõ nguồn gốc, mục đích sử dụng, phạm vi truy cập cũng như cơ sở pháp lý cho từng hoạt động xử lý thông tin.

Đối với những đơn vị có nguồn lực hạn chế, việc bảo vệ dữ liệu nên bắt đầu từ các biện pháp thiết thực như giới hạn quyền tiếp cận thông tin khách hàng và dữ liệu tài chính, mã hóa dữ liệu nhạy cảm, chỉ thu thập những thông tin thực sự cần thiết. Đặc biệt, doanh nghiệp cần thận trọng khi sử dụng phần mềm quản trị quan hệ khách hàng (CRM), trí tuệ nhân tạo (AI) hoặc các nền tảng có máy chủ đặt ở nước ngoài, bởi những hoạt động này có thể phát sinh nghĩa vụ liên quan đến chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới.

Ngoài năng lực phòng ngừa, khả năng phục hồi sau sự cố cũng được đặt ra như một yêu cầu trong quản trị doanh nghiệp. Bà Đặng Ngọc Liên, chuyên gia bảo hiểm an ninh mạng, Tổng Công ty Bảo hiểm PVI cho biết, bảo hiểm có thể hỗ trợ doanh nghiệp bổ sung nguồn lực tài chính để kiểm tra, khôi phục dữ liệu, thuê chuyên gia xử lý sự cố và giải quyết các trách nhiệm pháp lý thuộc phạm vi bảo hiểm.

Tại hội thảo, PVI giới thiệu sản phẩm bảo hiểm an ninh mạng PVI Cyber Shield SME dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây được xem là một giải pháp chuyển giao một phần rủi ro tài chính, giúp doanh nghiệp giảm áp lực chi phí khi xảy ra sự cố. Tuy nhiên, bảo hiểm không thể thay thế việc xây dựng hệ thống bảo mật, kiểm soát nội bộ và thực hiện các nghĩa vụ pháp lý.

Thông qua hội thảo, các chuyên gia thống nhất rằng quản trị rủi ro số cần được triển khai như một bộ phận trong chiến lược phát triển, thay vì chỉ được quan tâm khi sự cố xảy ra. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, bắt đầu từ việc nhận diện tài sản dữ liệu, kiểm soát quy trình nội bộ, nâng cao nhận thức nhân viên và tuân thủ pháp luật sẽ là nền tảng để tăng khả năng chống chịu trước các mối đe dọa. Đây cũng là điều kiện quan trọng để củng cố uy tín, đáp ứng tiêu chuẩn của đối tác và mở rộng cơ hội tham gia thị trường quốc tế.

Đăng ký đặt báo