Bẫy ảnh lần đầu ghi được mang Pù Hoạt cực kỳ nguy cấp tại rừng Nghệ An

Hệ thống bẫy ảnh tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt (Nghệ An) lần đầu ghi nhận hình ảnh mang Pù Hoạt, loài thú được Sách đỏ Việt Nam năm 2024 xếp ở mức cực kỳ nguy cấp. Loài này xuất hiện trước ống kính nhiều lần, từ đêm 27/8 đến ngày 25/10/2026.

Ngày 18/11/2026, Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt (tỉnh Nghệ An) cho biết, trong chương trình điều tra, đánh giá hiện trạng quần thể và bảo tồn các loài thú guốc chẵn năm 2026, hệ thống bẫy ảnh đặt trong rừng tự nhiên của khu bảo tồn đã lần đầu tiên ghi nhận được hình ảnh mang Pù Hoạt (tên khoa học Muntiacus puhoatensis). Đây là loài thú quý hiếm, được Sách đỏ Việt Nam năm 2024 xếp vào nhóm cực kỳ nguy cấp (CR), mức báo động cao nhất trong các bậc đe dọa.

Thông tin do ông Nguyễn Văn Sinh, Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, công bố trên trang thông tin điện tử của đơn vị và được nhiều cơ quan báo chí đồng loạt đưa tin trong ngày. Theo Ban Quản lý, đây là kết quả có ý nghĩa đặc biệt đối với nghiên cứu khoa học và công tác bảo tồn đa dạng sinh học, bởi tư liệu về mang Pù Hoạt ngoài tự nhiên từ trước đến nay rất hạn chế.

1-28-1280x720-1795004147.jpg
6-16-1280x720-1795004147.jpg
Hình ảnh Mang Pù Hoạt được ghi nhận tại nhiều thời điểm khác nhau trong năm 2026, cho thấy loài vẫn hiện diện trong các sinh cảnh rừng tự nhiên của Khu BTTN Pù Hoạt. (Ảnh: BQL Khu BTTN Pù Hoạt).

Mang Pù Hoạt xuất hiện nhiều lần trước ống kính bẫy ảnh

Theo Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, mang Pù Hoạt đã được ghi nhận ở nhiều máy ảnh, tại nhiều vị trí và vào các thời điểm, khung giờ khác nhau. Hình ảnh đầu tiên được ghi lại vào đêm 27/8/2026. Trong hai tháng tiếp theo, các máy ảnh tiếp tục ghi nhận loài này vào các ngày 3/9, 7/9 và 11/9/2026, sau đó là các ngày 3/10 và 25/10/2026. Những lần ghi hình sau lần đầu tiên đều diễn ra vào buổi sáng hoặc buổi chiều.

Việc loài thú này xuất hiện trước ống kính cả ban ngày lẫn ban đêm, tại nhiều điểm đặt máy khác nhau, cho thấy mang Pù Hoạt vẫn đang hiện diện trong các sinh cảnh rừng tự nhiên thuộc khu bảo tồn. Ban Quản lý đánh giá tần suất ghi nhận khá cao ở nhiều thời gian, địa điểm khác nhau, qua đó cho rằng quy mô và số lượng cá thể của loài tại Pù Hoạt có thể tương đối lớn.

Tuy vậy, lãnh đạo khu bảo tồn cũng thận trọng cho biết, với quy mô và nội dung của đợt nghiên cứu năm 2026, dữ liệu thu được hiện chưa đủ cơ sở để tính toán, ước đoán chính xác số lượng cá thể và quy mô quần thể mang Pù Hoạt tại Pù Hoạt. Những con số cụ thể chỉ có thể được đưa ra sau các đợt điều tra rộng hơn.

Theo puhoat.vn, đây là lần đầu tiên bằng phương pháp bẫy ảnh, khu bảo tồn ghi nhận được những hình ảnh về loài mang Pù Hoạt ngoài thực địa. Trong danh sách các loài thú lớn quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng cao được bẫy ảnh ghi nhận tại Pù Hoạt những năm gần đây, mang Pù Hoạt là cái tên mới nhất, xuất hiện năm 2026.

5-17-1280x720-1795004147.jpg
Mang Pù Hoạt có kích thước cơ thể nhỏ, bộ lông màu nâu đậm; cá thể đực có gạc ngắn, không phân nhánh. (Ảnh: BQL Khu BTTN Pù Hoạt).

Loài mang nhỏ từng bị nghi đã tuyệt chủng

Mang Pù Hoạt, còn được xác định với tên gọi khác là mang Roosevelt (Muntiacus rooseveltorum), là loài động vật có vú thuộc họ Hươu nai, bộ Guốc chẵn. Theo Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, loài này lần đầu tiên được mô tả vào năm 1929 bởi Kermit Roosevelt, và hiện chỉ có bộ mẫu vật duy nhất về loài M. rooseveltorum được lưu giữ tại Bảo tàng Field (Mỹ).

Tại Việt Nam, thông tin về Muntiacus puhoatensis rất ít. Hiện chỉ có một số tài liệu đề cập đến tên loài Muntiacus puhoatensis Le, 1997 (Bình Châu, 1997), song mô tả loài mới này chưa được công bố trên tạp chí khoa học. Trong các chương trình điều tra, đánh giá đa dạng sinh học khu hệ động vật, các nhà khoa học và chuyên gia luôn rất thận trọng khi đề cập đến sự tồn tại ngoài tự nhiên của loài. Tư liệu về mang Pù Hoạt trong tự nhiên lâu nay rất hạn chế và loài thú này từng bị nghi đã tuyệt chủng.

Về hình thái, mang Pù Hoạt có kích thước cơ thể nhỏ, trọng lượng chỉ khoảng 15 - 20 kg. Bộ lông mượt màu nâu đậm, vùng má và mũi sẫm màu hơn, lông dưới cằm dày và rậm hơn so với các loài mang khác. Con đực có bộ gạc ngắn hơn mang thường và không phân nhánh, đế sừng cũng thấp hơn. Đuôi ngắn, phần lông trên đuôi màu nâu đậm, phía dưới màu trắng nhạt.

Về tập tính, mang Pù Hoạt thường sống ở những sinh cảnh rừng kín thường xanh với nhiều cây gỗ lớn, ở độ cao trên 700 m, ưa thích các khu rừng cây gỗ lớn có thực bì dưới tán thưa. Điều này khác với mang thường, loài ưa thích các khu vực rừng thứ sinh, vùng xen lẫn với trảng cỏ. Theo các dữ liệu khoa học được Ban Quản lý dẫn, ở Việt Nam, mang Pù Hoạt phân bố trong vùng sinh thái rất hẹp, đến nay mới ghi nhận ở Nghệ An (Pù Hoạt) và Thanh Hóa (Xuân Liên, Pù Luông).

Theo Sách đỏ Việt Nam năm 2024, mang Pù Hoạt được xếp hạng ở mức CR (Critically Endangered - Cực kỳ nguy cấp). Ở mức này, loài đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng ngoài tự nhiên cực kỳ cao hoặc có thể biến mất trong thời gian rất ngắn nếu không có các biện pháp bảo vệ khẩn cấp. Theo VnExpress dẫn, số lượng mang Pù Hoạt tại Việt Nam ước tính dưới 250 cá thể, mỗi tiểu quần thể có chưa đến 50 cá thể trưởng thành. Sinh cảnh bị thu hẹp, suy thoái do mất rừng và nạn săn bắt là những nguy cơ đe dọa sự tồn tại của loài.

Trước Pù Hoạt, loài mang này từng được ghi nhận bằng bẫy ảnh tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên (Thanh Hóa, nay là Vườn Quốc gia Xuân Liên). Ngày 12/1/2025, Khu Bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên thông báo kết quả điều tra thực địa trên tuyến, điểm và bằng bẫy ảnh đã xác định được 11 cá thể mang Pù Hoạt cùng 36 ghi nhận khác về loài mang thường. Qua phân tích, so sánh 42 mẫu di truyền của các loài mang thu thập tại đây, kết hợp so sánh hộp sọ với các mẫu trong bảo tàng, các nhà khoa học khẳng định sự tồn tại của cả hai loài mang ở khu vực này. Khi đó, các thông tin, mẫu sọ và hình ảnh của mang Pù Hoạt tại Xuân Liên được mô tả là ghi nhận chính thức đầu tiên về sự có mặt của loài ở Việt Nam với đầy đủ mẫu sọ và hình ảnh thực tế.

Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt liên tục ghi nhận loài thú quý hiếm

Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt nằm ở phía Tây Bắc tỉnh Nghệ An, trên sườn Bắc của dãy Trường Sơn, trải rộng trên địa bàn 9 xã thuộc huyện Quế Phong trước đây, gồm Tri Lễ, Tiền Phong, Thông Thụ, Hạnh Dịch, Nậm Giải, Đồng Văn, Nậm Nhoóng, Cắm Muộn và Châu Thôn. Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt được thành lập ngày 2/4/2013 theo Quyết định số 1109/QĐ-UBND của UBND tỉnh Nghệ An, trên cơ sở chuyển đổi từ Ban Quản lý rừng phòng hộ Quế Phong.

Hiện khu bảo tồn quản lý hơn 85.700 ha rừng và đất lâm nghiệp. Đây là một trong ba vùng lõi của Khu Dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An, nơi đã ghi nhận khoảng 800 loài thực vật cùng hàng trăm loài động vật có xương sống.

7-960x587-1795004147.jpg
Sinh cảnh rừng tự nhiên tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt – môi trường sống quan trọng của nhiều loài động vật hoang dã quý hiếm.

Những năm gần đây, hệ thống bẫy ảnh tại Pù Hoạt liên tục ghi nhận sự tái xuất của nhiều loài thú lớn quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng cao, như mèo gấm (các năm 2024, 2025 và 2026), sói lửa (năm 2024), beo lửa (năm 2025) và nay là mang Pù Hoạt (năm 2026). Trong đó, hình ảnh beo lửa được khu bảo tồn công bố ngày 18/12/2025, là kết quả của chương trình điều tra, giám sát động vật hoang dã triển khai từ tháng 10/2025, với 120 bẫy ảnh được lắp đặt tại 60 điểm khác nhau trong khu bảo tồn.

Theo Ban Quản lý, chuỗi ghi nhận này cho thấy Pù Hoạt đang chứa đựng những giá trị đa dạng sinh học rất lớn, đồng thời phản ánh hiệu quả và nỗ lực của đơn vị trong công tác quản lý, bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học. Việc ghi nhận được hình ảnh mang Pù Hoạt ngoài thực địa còn cho thấy sinh cảnh rừng tự nhiên của khu bảo tồn vẫn giữ được những nét nguyên sơ, phù hợp với điều kiện sinh trưởng, phát triển của những loài quý hiếm có yêu cầu khắt khe về sinh cảnh tồn tại.

Mở rộng bẫy ảnh, phân tích ADN để bảo vệ mang Pù Hoạt

Từ kết quả ban đầu, Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt cho biết thời gian tới sẽ tiếp tục mở rộng phạm vi điều tra bằng hệ thống bẫy ảnh, kết hợp phân tích ADN từ các mẫu thu thập ngoài hiện trường. Mục tiêu là đánh giá đầy đủ hơn sự phân bố, hiện trạng quần thể mang Pù Hoạt, từ đó xây dựng phương án và đề xuất các giải pháp bảo vệ loài.

Theo ông Nguyễn Văn Sinh, để tiếp tục điều tra, đánh giá toàn diện những giá trị đa dạng sinh học của khu bảo tồn, rất cần xây dựng những chương trình nghiên cứu toàn diện hơn, trong đó mở rộng điều tra bằng bẫy ảnh và kết hợp phân tích ADN hiện trường. Đây được xem là việc làm cần thiết để đánh giá các giá trị đa dạng sinh học của khu bảo tồn và có những giải pháp bảo vệ, bảo tồn phù hợp, đặc biệt đối với những loài đặc biệt quý hiếm.

Theo Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, sự xuất hiện trở lại của mang Pù Hoạt trong rừng Pù Hoạt không chỉ là một phát hiện khoa học, mà còn là cơ hội hiếm có để Việt Nam bảo vệ một loài động vật gần như chỉ được biết đến qua những dấu vết rời rạc trong quá khứ, trước khi quá muộn.

Đăng ký đặt báo