Gần 40 năm gắn bó với nghề giữ rừng
Sáng sớm dịp đầu Xuân, ông Lê Ngọc Nghị, Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm Việt Hải trực thuộc Vườn quốc gia (VQG) Cát Bà, TP Hải Phòng, chuẩn bị trang thiết bị lái ca-nô tuần tra khu vực mặt biển thuộc địa bàn được phân công. Ông nghị chia sẻ, tuần tra bảo vệ rừng, biển là công việc quen thuộc suốt hơn 40 năm qua đối với bản thân. Tuy nhiên, mỗi chuyến đi lại có một tâm trạng, cảm xúc khác nhau. Có khi mừng vì rừng, biển yên bình, đôi khi lại bứt rứt, bồi hồi khi thấy vắng những con voọc Cát Bà - “báu vật” của Vườn.
Ông Nghị là một trong số những cán bộ kiểm lâm dành cả tuổi thanh xuân để bảo vệ, gìn giữ hệ sinh thái rừng - biển ở VQG Cát Bà. Ông kể lại: “Năm 1983, tôi vào làm công nhân tại Lâm trường Cát Bà. Đến năm 1986, khi VQG Cát Bà được thành lập, tôi về làm cán bộ kiểm lâm ở đây cho đến nay. Trải qua gần 40 năm, nhiều người cùng thời đã nghỉ hưu theo chế độ hay nghỉ do mất sức lao động, chỉ còn tôi là “của hiếm”.
Ông Nghị bộc bạch, khi mới thành lập, khó khăn lớn nhất là chuyển đổi từ đơn vị chuyên khai thác (Lâm trường Cát Bà) sang bảo vệ rừng (VQG Cát Bà). Đối với lực lượng Kiểm lâm của Vườn, khó khăn lại thêm chồng chất bởi mâu thuẫn với không ít người dân địa phương vốn có thói quen từ nhiều đời vào rừng khai thác củi, dược liệu, săn bắt thú...
Trong giai đoạn từ khi thành lập VQG Cát Bà đến đầu những năm 1990, ông Nghị không ít lần chạnh lòng bởi tình trạng người dân địa phương sống nhờ rừng thường xuyên “không nhìn mặt” các cán bộ kiểm lâm của Vườn khi bị ngăn cấm vào rừng mưu sinh.
Về sau, cuối những năm 1990 đến nay, mâu thuẫn trên dịu bớt và quay sang thân thiết. “Hiện nay, mỗi khi thấy các cán bộ kiểm lâm của Vườn, người dân các thôn vốn trước kia sống nhờ rừng đều tay bắt mặt mừng. Nhiều thợ săn “sát thủ” một thời còn trở thành các cộng tác viên bảo vệ rừng”, ông Nghị chia sẻ với đôi mắt lấp lánh niềm vui.
Lý giải về điều kể trên, ông Nghị “bật mí”, nhờ tích cực tuyên truyền, vận động nên nhiều người hiểu và thông cảm cho công việc của các cán bộ kiểm lâm. Đặc biệt, khi du lịch phát triển, nhiều người chuyển sang làm du lịch có được thu nhập cao nên họ từ bỏ, đoạn tuyệt hẳn với nghề đi rừng vốn vất vả, khó khăn, lại tiềm ẩn nhiều nguy hiểm trong khi thu nhập không ổn định.
“Chỉ còn vài ba tháng nữa tôi sẽ nghỉ hưu theo chế độ, nguyện vọng lớn nhất của tôi là các kiểm lâm trẻ sẽ tiếp nối làm tốt công việc giữ rừng. Bảo vệ được rừng cũng có nghĩa bảo vệ nguồn sống cho các thế hệ mai sau và nguồn gen quý giá”, ông chia sẻ.
Nghề kiểm lâm “cha truyền, con nối”
Cùng với ông Lê Ngọc Nghị, ông Nguyễn Huy Cầm, Phó Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm Eo Bùa thuộc Hạt Kiểm lâm VQG Cát Bà, là người hết sức đặc biệt. Bởi, ông Cầm được nhiều người biết đến với biệt danh “Người gác voọc Cát Bà”. Đây là loài linh trưởng quý hiếm bậc nhất thế giới chỉ có ở VQG Cát Bà. Có thời gian, voọc Cát Bà đối mặt với hiểm họa tuyệt chủng khi chỉ còn hơn 40 cá thể. Sau nhiều năm nỗ lực của VQG Cát Bà, sự hỗ trợ của TP Hải Phòng và Trung ương, đến nay số cá thể voọc Cát Bà tăng lên gần 100 con.
Ông Cầm thông tin, ông làm kiểm lâm tại VGQ Cát Bà từ năm 1994. Khi VQG Cát Bà thành lập Khu bảo tồn voọc Cát Bà tại khu vực Giỏ Cùng, ông được cử ra bám trụ tại đây. Sau đó, ông trở thành “đặc phái viên” của VQG Cát Bà hợp tác, giúp đỡ Dự án bảo tồn voọc Cát Bà do tổ chức phi chính phủ tài trợ.
Gần đây, do gia đình khó khăn, ông Cầm mới đề xuất lãnh đạo VQG Cát Bà được về công tác tại Trạm Kiểm lâm Eo Bùa để tiện chăm sóc người thân. “Trong suốt thời gian gắn bó với voọc Cát Bà, có 2 chuyện làm tôi buồn và nhớ mãi. Chuyện thứ nhất xảy ra vào mùa Đông năm 2019, khi đang đi tuần tra trên biển, tôi thấy con voọc Cát Bà đực tấn công đàn khác. Sau đó, nó cắn con voọc mới sinh văng xuống biển. Mặc dù trời lạnh, tôi vẫn nhảy xuống biển cứu con non đưa về trung tâm VQG Cát Bà.
Sau đó, con voọc non này được Trung tâm cứu hộ động vật thuộc VQG Cúc Phương đưa về chữa trị. Tuy nhiên, do vết thương quá nặng, nó đã chết trên đường đi.
Chuyện thứ hai xảy ra sau đó một thời gian, tôi tận mắt chứng kiến con voọc Cát Bà đực cướp đàn cắn chết 5 cá thể con non mới sinh. Sau khi quan sát kỹ, tôi thấy 1 xác con non nổi lên trên mặt biển vẫn còn hấp hối. Khi tôi đưa về trung tâm VQG Cát Bà, con non này cũng không qua khỏi", ông Nguyễn Huy Cầm kể lại với đôi mắt rơm rớm nước.
Một Điều đặc biệt khác, tình yêu với rừng, với voọc Cát Bà đã được ông Nguyễn Huy Cầm truyền lại cho con trai của mình là anh Nguyễn Huy Thành, sinh năm 1998. Anh Nguyễn Huy Thành chính thức trở thành cán bộ kiểm lâm VQG Cát Bà từ ngày 1/10/2024.
“Từ khi còn nhỏ, mỗi khi có dịp, tôi lại cùng bố đi rừng. Tôi yêu rừng qua câu chuyện của bố cũng như các chú, bác làm kiểm lâm, nhất là những hình ảnh về đàn voọc Cát Bà được bố tôi chụp lại và nâng niu trân trọng. Vì thế, dù có cơ hội làm việc tại các doanh nghiệp với mức thu nhập cao gấp 3, 4 lần, nhưng tôi vẫn chọn nối nghiệp bố làm kiểm lâm để giữ rừng, bảo vệ voọc Cát Bà”, anh Nguyễn Huy Thành tâm sự.
Tròng trành Giỏ Cùng
Trong chuyến công tác tại VQG Cát Bà, chúng tôi có dịp đến Trạm Kiểm lâm Giỏ Cùng, trạm kiểm lâm nổi đầu tiên của nước ta. Ngồi trò chuyện với khách giữa nhịp sóng nước, ông Phạm Hồng Sơn, Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm Giỏ cùng, cho biết, trước khi đến công tác tại đây, anh đã trải qua quá trình công tác 7/11 Trạm Kiểm lâm trực thuộc Hạt Kiểm lâm của VQG Cát Bà trong suốt 33 năm.
Chỉ tay vào bè nổi tan hoang cạnh đó, ông Sơn cho biết, bão Yagi đổ bộ đầu tháng 9/2024 đã san phẳng trạm cũ. Sau khi bão qua, có cơ sở nuôi cá lồng bè tốt bụng tặng lại bè nuôi cá, mọi người chung tay sửa chữa thành trạm mới.
Ở Giỏ Cùng xa xôi, cái gì cũng thiếu, nhất là sóng điện thoại. Để bắt được sóng điện các cán bộ kiểm lâm nghĩ ra cách cho điện thoại vào các chai nhựa để “chắt sóng”.
Ông Sơn cho biết, Trạm Kiểm lâm Giỏ Cùng phụ trách quản lý hàng trăm ha diện tích rừng và mặt nước với 10 tuyến tuần tra (7 tuyến trên đảo, 3 tuyến dưới nước). Tuần tra mặt biển còn có ca-nô hỗ trợ, còn tuần tra các tuyến đường rừng, công cụ hỗ trợ chỉ có đôi tay và đôi chân. Vì thế, trên tay và đôi chân các cán bộ kiểm lâm chằng chịt những sẹo là sẹo do gai cây rừng, đá tai mèo gây ra. Vết cũ chưa lành, vết mới đã chồng lên.
Ông Sơn tâm sự “Sự an ủi, động viên lớn nhất với chúng tôi là nhiều năm nay, không xuất hiện tình trạng người dân vào rừng khai thác cây dược liệu, săn thú, xuống biển đánh bắt cá, bẻ san hô (vụng Giỏ Cùng nằm ở khu vực lõi VQG Cát Bà, cấm người dân khai thác, đánh bắt hải sản, cấm cả khách du lịch). Đặc biệt, đàn voọc Cát Bà quý hiếm không những được bảo vệ, mà ngày càng phát triển. Từ số lượng trên dưới 20 con hơn 10 năm trước, nay tăng lên hơn 40 con (trong tổng số gần 100 cá thể toàn VQG Cát Bà).
Ở trạm Giỏ Cùng, nắng khổ một, mưa vất vả mười. Nắng hầm hập cháy da, cháy thịt. Mưa xối xả khiến trong trạm ướt như ngoài sảnh do dột. Khi mưa, vừa phải lo che chăn chiếu, quần áo tư trang cho khỏi ướt, còn phải đặt, phải xếp tất cả những gì có thể để hứng nước mưa. Tiêu chuẩn mỗi người 1 tháng chỉ có 1,5 m3 nước. Hết thì bỏ tiền túi ra mua. Mà mua nước phải đi ca-nô vào bến tàu Việt Hải. Mỗi thùng nước phải cộng thêm hơn 200 nghìn đồng mua xăng.
“Khi chứng kiến những cánh rừng luôn xanh tốt, những loài động vật yên bình kiếm ăn và tìm bạn tình, bao khó khăn, vất vả của anh em trong trạm bỗng nhiên nhẹ bẫng”, ông Sơn tâm sự.
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Văn Thịu, Giám đốc VQG Cát Bà, cho biết, VQG Cát Bà có tổng diện tích hơn 17.000 ha. Hiện Vườn có tổng cộng 11 trạm kiểm lâm trực thuộc, trong đó có 2 trạm nổi là Ba Đình và Giỏ Cùng.
Trước thực trạng nhiều trạm xuống cấp, hư hỏng, vừa qua, TP Hải Phòng đầu tư hơn 190 tỷ đồng xây mới 7 trạm, gồm: Trà Báu, Khoan Cao, Vạn Tà, Việt Hải, Phù Long, Eo Bùa và Áng Kê. Hai trạm kiểm lâm nổi (Ba Đình, Giỏ Cùng) cũng được xây dựng mới, mỗi trạm có diện tích bè 245 m2 và diện tích xây dựng gần 150 m2.
“Hiện đơn vị chủ đầu tư đang gấp rút hoàn thành các trạm để sớm đưa vào sử dụng nhằm giúp cải thiện điều kiện làm việc của các cán bộ kiểm lâm, qua đó nâng cao hiệu quả hơn nữa trong bảo vệ, bảo tồn rừng và các loài động, thực vật quý”, ông Thịu thông tin.
