Từ quyết tâm làm giàu trên đồng đất quê hương
Trong hành trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng, không ít nông dân đã mạnh dạn từ bỏ phương thức canh tác truyền thống để tìm kiếm những loại cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn. Bùi Văn Dương là một trong những người lựa chọn con đường ấy. Thay vì chỉ trông chờ vào những cây trồng quen thuộc, anh tìm hiểu thị trường, nghiên cứu điều kiện thổ nhưỡng và quyết định đầu tư phát triển mô hình trồng dưa vàng. Đó không đơn thuần là sự thay đổi một loại cây trồng, mà còn là bước chuyển trong tư duy làm nông nghiệp: sản xuất phải gắn với nhu cầu thị trường, chất lượng sản phẩm và hiệu quả kinh tế.
Bỏ việc làm công nhân, vay vốn khởi nghiệp từ hai bàn tay trắng
Sinh năm 1992, là người dân tộc Mường, quê ở xã Sao Vàng, Thanh Hóa, Bùi Văn Dương từng có thời gian làm công nhân tại Khu nông nghiệp công nghệ cao Lam Sơn. Công việc ấy giúp anh có thu nhập và quan trọng hơn là cơ hội tiếp xúc với kỹ thuật sản xuất nông nghiệp hiện đại, đặc biệt là quy trình trồng dưa trong nhà màng.
Những ngày làm việc tại đây đã gieo trong anh ý tưởng khởi nghiệp. Anh nhận ra rằng, nếu biết ứng dụng khoa học kỹ thuật, kiểm soát tốt quy trình chăm sóc và lựa chọn đúng sản phẩm thị trường cần, người nông dân hoàn toàn có thể tạo ra giá trị kinh tế cao trên diện tích đất không quá lớn.
Sau thời gian tìm hiểu, anh bắt đầu thử nghiệm trồng dưa tại khu vườn nhỏ quanh nhà. Những kiến thức tích lũy từ thực tế sản xuất, kết hợp với việc tự học hỏi, nghiên cứu đã giúp anh có thêm niềm tin vào hướng đi mới.
Năm 2019, Dương quyết định nghỉ việc, mạnh dạn vay vốn ngân hàng để đầu tư trồng dưa lưới. Khởi đầu với diện tích khoảng 2.000m², tổng mức đầu tư khoảng 350.000 đồng/m², anh phải đối mặt với không ít áp lực. Nguồn vốn chủ yếu là tiền vay, kinh nghiệm quản lý sản xuất còn hạn chế, trong khi thị trường tiêu thụ chưa thực sự ổn định.
Quyết định của anh từng vấp phải sự lo lắng, thậm chí phản đối từ gia đình. Với nhiều người, bỏ công việc đang có thu nhập để bước vào một lĩnh vực sản xuất đòi hỏi vốn đầu tư lớn là lựa chọn đầy rủi ro. Nhưng Dương tin rằng, nếu chỉ làm theo lối cũ thì khó tạo ra bước đột phá về kinh tế.
Những vụ dưa đầu tiên chính là khoảng thời gian thử thách bản lĩnh của người khởi nghiệp trẻ. Từ việc chuẩn bị nhà màng, lựa chọn giống, chăm sóc cây, điều tiết nước và dinh dưỡng đến phòng trừ sâu bệnh, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự cẩn trọng. Anh vừa làm vừa rút kinh nghiệm, tìm nguyên nhân khi cây sinh trưởng không như mong muốn, kiên trì hoàn thiện quy trình sản xuất. Điều đáng quý ở Dương là không xem khó khăn như lý do để dừng lại. Anh hiểu rằng, làm nông nghiệp công nghệ cao không chỉ cần tiền đầu tư mà còn cần kiến thức, sự kiên nhẫn và khả năng thích ứng với thị trường.
1,7ha dưa lưới và bước chuyển trong tư duy sản xuất
Sau những năm đầu tích lũy kinh nghiệm, mô hình trồng dưa của Bùi Văn Dương dần đi vào ổn định. Từ diện tích ban đầu khoảng 2.000m², đến nay quy mô sản xuất đã mở rộng lên khoảng 1,7ha.
Đây là bước phát triển đáng chú ý đối với một người trẻ khởi nghiệp từ hai bàn tay trắng. Không chỉ mở rộng diện tích, anh còn từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tổ chức sản xuất có quy trình, có kế hoạch và chú trọng chất lượng sản phẩm. Theo thông tin được công bố về mô hình, Dương tham gia Hợp tác xã Điền Trạch từ năm 2022, hướng sản xuất dưa theo tiêu chuẩn OCOP, ưu tiên phương pháp canh tác hữu cơ, hạn chế và không sử dụng hóa chất trong quy trình được giới thiệu.
Việc tham gia HTX có ý nghĩa quan trọng. Bởi trong sản xuất nông nghiệp hiện đại, người nông dân không thể chỉ quan tâm đến năng suất tại ruộng vườn mà cần chú trọng cả quá trình tổ chức sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, xây dựng thương hiệu và tiêu thụ sản phẩm.
Mỗi lứa dưa trên diện tích 1,7ha đem lại doanh thu trung bình gần 1 tỷ đồng. Với khoảng ba vụ mỗi năm, mô hình có doanh thu đáng kể; tỷ suất lợi nhuận ròng được thông tin ở mức khoảng 40-50%. Đây là kết quả cho thấy tiềm năng của việc chuyển đổi từ cây trồng truyền thống sang sản xuất dưa lưới có đầu tư kỹ thuật và tổ chức bài bản.
Dưa vàng, dưa lưới không đơn thuần là loại trái cây có hình thức bắt mắt. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, độ ngọt, độ an toàn và nguồn gốc sản phẩm. Vì thế, muốn đứng vững trên thị trường, người trồng phải kiểm soát chặt chẽ từ khâu giống, chăm sóc đến thu hoạch, bảo quản và phân phối.
Đưa nông sản lên không gian số, mở rộng thị trường tiêu thụ
Một trong những điểm đáng chú ý trong cách làm của Bùi Văn Dương là không chỉ tập trung vào sản xuất mà còn chủ động tìm kiếm thị trường. Đây là vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với các mô hình nông nghiệp hàng hóa, bởi sản phẩm dù đạt chất lượng tốt nhưng thiếu đầu ra ổn định thì người sản xuất vẫn khó phát triển lâu dài.
Từ kinh nghiệm thực tế, Dương từng bước xây dựng mạng lưới khách hàng, kết nối với các đầu mối phân phối và tận dụng nền tảng số để quảng bá sản phẩm. Nhờ đó, dưa lưới của mô hình đã được tiêu thụ tại nhiều địa phương, trong đó có Nam Định (cũ), Hải Phòng, Bắc Ninh, Hưng Yên và Đà Nẵng.
Cách tiếp cận này cho thấy sự thay đổi đáng kể trong tư duy của người nông dân trẻ. Nếu trước đây sản xuất nông nghiệp thường phụ thuộc vào thương lái và thị trường tại chỗ thì nay, với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, người sản xuất có thể chủ động giới thiệu sản phẩm, tiếp cận khách hàng và mở rộng mạng lưới tiêu thụ.
Đặc biệt, việc tham gia HTX Điền Trạch tạo thêm điều kiện để mô hình gắn với định hướng xây dựng sản phẩm OCOP. Đây không chỉ là câu chuyện nâng giá trị một loại trái cây mà còn là quá trình hình thành thương hiệu nông sản địa phương, tạo niềm tin với người tiêu dùng thông qua chất lượng và quy trình sản xuất.
Khi sản phẩm được tiêu thụ ổn định, quy mô sản xuất mở rộng cũng đồng nghĩa với nhu cầu lao động tăng lên. Mô hình của Dương hiện tạo việc làm thường xuyên cho hàng chục lao động địa phương, góp phần tăng thu nhập và tạo thêm cơ hội việc làm ngay trên quê hương. Đây là một ý nghĩa xã hội quan trọng của mô hình. Nông nghiệp công nghệ cao không chỉ giúp một hộ gia đình vươn lên làm giàu mà còn có thể tạo ra những công việc mới, hạn chế tình trạng người lao động phải rời quê đi làm ăn xa.
Từ câu chuyện cá nhân đến hướng phát triển nông nghiệp xanh
Nhìn từ mô hình của Bùi Văn Dương, có thể thấy cây dưa vàng, dưa lưới đang mở ra một hướng chuyển đổi sản xuất đáng quan tâm tại Thanh Hóa. Tuy nhiên, giá trị lớn hơn không chỉ nằm ở doanh thu của một vụ mùa mà còn ở cách tiếp cận nông nghiệp mới: lấy khoa học kỹ thuật làm nền tảng, lấy chất lượng làm tiêu chí và lấy thị trường làm định hướng.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp, mô hình nhà màng có những ưu thế nhất định. Hệ thống này giúp hạn chế ảnh hưởng trực tiếp của mưa gió, nắng nóng, giảm một số nguy cơ sâu bệnh và tạo điều kiện kiểm soát môi trường sinh trưởng của cây trồng. Nếu kết hợp hệ thống tưới tiết kiệm, dinh dưỡng phù hợp và chế phẩm sinh học, người sản xuất có thể nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm tác động đến môi trường.
Dẫu vậy, đây không phải mô hình có thể nhân rộng một cách tự phát. Chi phí đầu tư nhà màng, hệ thống tưới, giống và vật tư ban đầu tương đối lớn. Người trồng cũng cần được đào tạo kỹ thuật, có khả năng quản lý tài chính và đặc biệt phải tính toán đầu ra trước khi mở rộng diện tích.
Một vấn đề khác là cần xây dựng quy trình sản xuất thống nhất, kiểm soát dư lượng hóa chất, bảo đảm an toàn thực phẩm và minh bạch nguồn gốc. Sản phẩm muốn phát triển bền vững phải tạo dựng được niềm tin lâu dài, chứ không chỉ dựa vào hình thức đẹp hay những đợt tiêu thụ thuận lợi.
Với những người trẻ như Bùi Văn Dương, sự đồng hành của chính quyền địa phương, HTX và doanh nghiệp có thể tạo thêm động lực để phát triển. Trong đó, HTX giữ vai trò tổ chức sản xuất, hỗ trợ kỹ thuật và liên kết tiêu thụ; doanh nghiệp tham gia phân phối, xây dựng thương hiệu; còn người nông dân là chủ thể trực tiếp tạo ra sản phẩm.
Câu chuyện khởi nghiệp của Bùi Văn Dương cũng gợi mở một hướng đi cho thanh niên nông thôn: không nhất thiết phải rời quê mới có thể lập nghiệp. Trên chính mảnh đất quê hương, nếu biết tìm kiếm lợi thế, mạnh dạn đổi mới và ứng dụng khoa học công nghệ, người trẻ vẫn có thể tạo dựng sự nghiệp.
Từ một công nhân tại khu nông nghiệp công nghệ cao Lam Sơn đến người tổ chức sản xuất trên 1,7ha dưa lưới, hành trình của Dương là minh chứng cho sức mạnh của ý chí và tinh thần đổi mới. Những trái dưa vàng không chỉ mang lại nguồn thu nhập cho gia đình anh mà còn góp phần tạo việc làm, thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu cây trồng và lan tỏa cách làm nông nghiệp hiện đại.
Đổi đời từ dưa vàng, xét cho cùng, không chỉ là câu chuyện làm giàu của một cá nhân. Đó còn là câu chuyện về khát vọng làm chủ đồng đất, về thế hệ nông dân mới biết kết hợp kinh nghiệm thực tiễn với công nghệ, thị trường và tư duy kinh doanh. Khi những người trẻ dám nghĩ, dám làm như Bùi Văn Dương ngày càng nhiều, nông nghiệp xứ Thanh sẽ có thêm động lực để chuyển mình theo hướng xanh, hiện đại và bền vững./.
