Sau khi tiếp thu ý kiến từ các cơ quan liên quan, Bộ Tài chính đã quyết định loại bỏ đề xuất yêu cầu ngân hàng và các tổ chức trung gian thanh toán cung cấp thông tin tài khoản người dùng cho cơ quan thuế trong dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế 2025. Động thái này thu hút sự quan tâm lớn bởi trước đó, quy định từng làm dấy lên nhiều tranh luận liên quan đến bảo mật dữ liệu khách hàng và tính khả thi trong quá trình thực hiện.
Hiện Bộ Tài chính đang hoàn thiện dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành Luật Quản lý thuế 2025, dự kiến áp dụng từ ngày 1/7/2026. Trong phiên bản dự thảo trước, cơ quan soạn thảo từng đề xuất giao trách nhiệm cho các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, đơn vị cung ứng dịch vụ thanh toán, trung gian thanh toán, ví điện tử và tổ chức thẻ quốc tế phải cung cấp thông tin tài khoản thanh toán của người nộp thuế cho cơ quan quản lý thuế khi được yêu cầu.
Không chỉ dừng ở việc chia sẻ dữ liệu tài khoản, dự thảo trước đó còn yêu cầu các tổ chức này phối hợp với cơ quan thuế trong trường hợp phát hiện các giao dịch bất thường liên quan đến nghĩa vụ thuế. Quy định được cho là nhằm tăng cường hiệu quả quản lý thuế trong bối cảnh hoạt động thương mại điện tử, thanh toán trực tuyến và giao dịch xuyên biên giới ngày càng phát triển mạnh.
Tuy nhiên, ở hồ sơ dự thảo mới nhất được gửi sang Bộ Tư pháp để thẩm định, toàn bộ nội dung liên quan đến trách nhiệm cung cấp thông tin tài khoản của ngân hàng và các đơn vị thanh toán đã được gỡ bỏ. Theo nhiều ý kiến đóng góp, quy định này có nguy cơ chồng chéo và xung đột với các quy định hiện hành về bảo mật thông tin khách hàng trong lĩnh vực ngân hàng.
Trong quá trình góp ý, Ngân hàng Nhà nước cho rằng việc buộc các tổ chức tín dụng và đơn vị thanh toán chia sẻ thông tin khách hàng với cơ quan thuế cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Theo cơ quan này, pháp luật hiện hành quy định ngân hàng chỉ được cung cấp thông tin tài khoản khi có sự đồng ý của khách hàng hoặc theo yêu cầu từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo đúng trình tự pháp luật.
Đáng chú ý, Ngân hàng Nhà nước cũng chỉ ra rằng Luật Quản lý thuế 2025 chưa có quy định cụ thể về trách nhiệm của tổ chức tín dụng, tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán hay trung gian thanh toán trong việc cung cấp dữ liệu cho cơ quan thuế. Điều này đồng nghĩa, nếu đưa thêm nghĩa vụ vào Nghị định hướng dẫn mà chưa được luật quy định rõ, có thể phát sinh vướng mắc trong quá trình áp dụng.
Bên cạnh yếu tố pháp lý, tính khả thi của quy định cũng được đặt dấu hỏi lớn. Theo phân tích của Ngân hàng Nhà nước, hệ thống thanh toán hiện nay xử lý khối lượng giao dịch khổng lồ với hàng triệu lượt mỗi ngày. Trong bối cảnh đó, việc yêu cầu ngân hàng tự động xác định các nhà cung cấp nước ngoài “chưa đăng ký, kê khai, nộp thuế” là nhiệm vụ gần như không khả thi về mặt kỹ thuật cũng như vận hành.
Ngoài ra, pháp luật về hoạt động thanh toán hiện cũng chưa đặt ra nghĩa vụ cho các đơn vị cung ứng dịch vụ thanh toán phải thu thập hay xác định thông tin về hàng hóa, dịch vụ mà khách hàng sử dụng. Vì vậy, việc yêu cầu các đơn vị này tổng hợp dữ liệu để phục vụ công tác quản lý thuế được cho là vượt ra ngoài phạm vi chức năng hiện tại.
Thực tế, việc cơ quan thuế tiếp cận dữ liệu tài khoản ngân hàng không phải vấn đề hoàn toàn mới. Trước khi Luật Quản lý thuế 2025 được ban hành vào cuối năm ngoái, cơ quan thuế từng có cơ sở yêu cầu cung cấp thông tin tài khoản theo quy định tại Luật Quản lý thuế 2019 và Nghị định 126/2020.
Theo các quy định trước đây, ngân hàng có thể cung cấp dữ liệu về giao dịch qua tài khoản, số dư hoặc các số liệu liên quan theo đề nghị của người đứng đầu cơ quan thuế nhằm phục vụ hoạt động thanh tra, kiểm tra nghĩa vụ nộp thuế. Khi tiếp nhận các thông tin này, cơ quan thuế phải có trách nhiệm bảo mật trong quá trình khai thác và lưu trữ dữ liệu của người nộp thuế.
