Dòng tiền bị “soi” chặt, cơ quan thuế cảnh báo nhiều chiêu né nghĩa vụ tài chính
Tại hội thảo “Quản lý thuế theo dòng tiền: Dòng tiền rõ ràng, kinh doanh an tâm, thuế minh bạch” do Báo Tiền Phong phối hợp cùng Cục Thuế tổ chức ngày 20/5, lãnh đạo ngành thuế cho biết việc quản lý thuế theo dòng tiền đang trở thành xu hướng tất yếu trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh. Sự bùng nổ của thương mại điện tử, kinh tế nền tảng và các mô hình kinh doanh trực tuyến khiến phương thức sản xuất, tiêu dùng và thanh toán thay đổi nhanh chóng, kéo theo nhiều thách thức mới trong công tác quản lý thuế.
Ông Đặng Ngọc Minh, Phó Cục trưởng Cục Thuế, nhận định các giao dịch hiện nay ngày càng được thực hiện trên môi trường số với tốc độ nhanh, quy mô lớn và có yếu tố xuyên biên giới. Dòng tiền không còn lưu chuyển chủ yếu bằng tiền mặt mà thông qua hệ thống ngân hàng, ví điện tử, cổng thanh toán trực tuyến cùng nhiều nền tảng công nghệ khác. Trong khi đó, nếu chỉ quản lý bằng phương thức truyền thống dựa trên kê khai thuế, hồ sơ kế toán và hậu kiểm thì nhiều trường hợp chưa phản ánh đúng bản chất giao dịch kinh tế thực tế phát sinh.
Theo lãnh đạo Cục Thuế, hóa đơn điện tử đã tạo ra kho dữ liệu lớn về hoạt động giao dịch của nền kinh tế. Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại nhiều tổ chức, cá nhân phát sinh giao dịch thường xuyên với giá trị lớn qua tài khoản ngân hàng, nền tảng số hoặc đơn vị trung gian thanh toán nhưng không xuất hóa đơn điện tử hoặc kê khai chưa đầy đủ. Đây là khoảng trống khiến nguy cơ thất thu ngân sách gia tăng.
Trong thời gian tới, cơ quan thuế sẽ lấy dữ liệu hóa đơn điện tử làm trung tâm để đối chiếu với dòng tiền phát sinh qua ngân hàng, ví điện tử, nền tảng số và các kênh thanh toán khác. Từ việc so sánh, phân tích này, ngành thuế sẽ xác định nghĩa vụ thuế thực tế, đánh giá rủi ro và tiến hành kiểm tra khi cần thiết. Ông Đặng Ngọc Minh nhấn mạnh dữ liệu phục vụ quản lý phải đáp ứng yêu cầu “Đúng - Đủ - Sạch - Sống” thì mới trở thành nền tảng hiệu quả cho công tác quản lý thuế hiện đại.
Nhiều thủ thuật chuyển lợi nhuận, che giấu doanh thu bị cơ quan thuế điểm tên
Bên cạnh việc cảnh báo nguy cơ thất thu từ hoạt động kinh doanh trên môi trường số, đại diện Cục Thuế cũng chỉ ra hàng loạt phương thức mà doanh nghiệp và cá nhân đang sử dụng nhằm giảm nghĩa vụ nộp thuế. Ông Nguyễn Tiến Trung, Trưởng ban Kiểm tra thuế thuộc Cục Thuế, cho biết một trong những hình thức phổ biến là điều chuyển dòng tiền nội bộ thông qua hợp đồng vay vốn giữa công ty mẹ và công ty con. Có trường hợp doanh nghiệp cho vay với lãi suất cao bất thường hoặc ngược lại gần như không tính lãi nhằm mục đích điều tiết doanh thu, chi phí và chuyển lợi nhuận sang đơn vị có lợi thế về thuế, qua đó giảm phần lợi nhuận phải chịu thuế.
Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp còn thực hiện giao dịch mua bán nội bộ với mức giá bất hợp lý. Chẳng hạn công ty mẹ bán hàng cho công ty con với giá bất thường để chuyển lợi nhuận, hoặc công ty con mua các dịch vụ quản lý, tư vấn, giám sát từ công ty mẹ với chi phí cao nhằm tăng chi phí đầu vào, giảm thu nhập chịu thuế doanh nghiệp và tăng khấu trừ thuế giá trị gia tăng.
Một phương thức khác được cơ quan thuế lưu ý là việc ký kết các hợp đồng hợp tác đầu tư, góp vốn nhưng phân chia lợi nhuận không tương xứng với tỷ lệ góp vốn thực tế. Theo ông Trung, đây là cách để doanh nghiệp chuyển lợi nhuận sang các đơn vị đang được hưởng ưu đãi thuế nhằm giảm nghĩa vụ tài chính.
Cơ quan thuế cũng phát hiện tình trạng doanh nghiệp chuyển tiền qua lại giữa công ty mẹ và công ty con hoặc chuyển cho cá nhân dưới dạng tạm ứng kéo dài, tài trợ phi thương mại nhưng không chứng minh được mục đích rõ ràng. Những giao dịch này tiềm ẩn nguy cơ che giấu bản chất dòng tiền thực tế.
Đáng chú ý, khu vực hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh thương mại điện tử cũng được đánh giá có nhiều rủi ro về thuế. Theo đại diện Cục Thuế, không ít trường hợp phát sinh doanh thu lớn qua bán hàng online nhưng không đăng ký, kê khai và nộp thuế theo quy định. Một số cá nhân dù đã đăng ký kinh doanh vẫn chia nhỏ doanh thu vào nhiều tài khoản khác nhau, thậm chí sử dụng tài khoản không đăng ký với cơ quan thuế để phân tán dòng tiền và giảm nghĩa vụ kê khai.
Để triển khai hiệu quả quản lý thuế theo dòng tiền, ông Đặng Ngọc Minh cho rằng cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thuế với Ngân hàng Nhà nước, ngân hàng thương mại, đơn vị trung gian thanh toán và các doanh nghiệp vận chuyển. Việc chia sẻ dữ liệu cần được thực hiện thường xuyên, tự động và theo thời gian thực nhằm hình thành hệ sinh thái dữ liệu đầy đủ về dòng tiền của người nộp thuế.
Theo lãnh đạo Cục Thuế, khi hệ thống dữ liệu được kết nối đồng bộ, cơ quan quản lý không chỉ phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro và chống thất thu ngân sách mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch của nền kinh tế, tạo môi trường cạnh tranh công bằng và lành mạnh hơn cho hoạt động kinh doanh.
