Chuyển từ khai thác ngắn ngày sang đầu tư dài hạn
Thời gian qua, tỉnh Bắc Ninh tập trung chỉ đạo và triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm phát triển rừng trồng gỗ lớn, đồng thời chuyển hóa diện tích rừng trồng kinh doanh gỗ nhỏ sang kinh doanh gỗ lớn. Đây được xem là hướng đi quan trọng để từng bước nâng cao năng suất, chất lượng cũng như giá trị kinh tế của rừng trồng.
Thực hiện kế hoạch phát triển rừng trồng sản xuất gỗ lớn giai đoạn 2024-2030 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Tỉnh ủy, UBND tỉnh Bắc Giang trước đây, nay là tỉnh Bắc Ninh, đã ban hành nhiều chủ trương, cơ chế, chính sách thúc đẩy trồng rừng gỗ lớn và chuyển hóa rừng gỗ nhỏ sang kinh doanh gỗ lớn.
Theo định hướng đề ra, đến năm 2025, địa phương phấn đấu có khoảng 16 nghìn ha rừng trồng gỗ lớn; đến năm 2030 nâng diện tích lên 24 nghìn ha trở lên. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc tăng diện tích, mà còn hướng tới hình thành các vùng rừng sản xuất tập trung theo hướng thâm canh, nâng cao năng suất và chất lượng gỗ.
Trên cơ sở kế hoạch được giao, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động tham mưu, ban hành các văn bản hướng dẫn, đôn đốc địa phương và các đơn vị triển khai thực hiện. Công tác tuyên truyền về hiệu quả kinh tế, môi trường của rừng gỗ lớn cũng được đẩy mạnh, cùng với việc phổ biến các chính sách hỗ trợ của Nhà nước tới người dân và chủ rừng.
Những kết quả đạt được cho thấy việc chuyển hướng phát triển lâm nghiệp đang có những chuyển biến rõ nét. Đến nay, tổng diện tích trồng rừng gỗ lớn và chuyển hóa rừng trồng kinh doanh gỗ nhỏ sang kinh doanh gỗ lớn trên địa bàn tỉnh đạt 19.150 ha. Con số này bằng 207% chỉ tiêu Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao tại Quyết định số 31/QĐ-BNN-LN ngày 3/1/2024, đồng thời đạt 79,8% mục tiêu đến năm 2030 theo Nghị quyết số 401-NQ/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy.
Riêng từ năm 2024 đến nay, toàn tỉnh đã trồng mới 7.858,6 ha rừng trồng gỗ lớn. Trong đó, năm 2024 đạt 1.739 ha; năm 2025 đạt 4.795 ha và 7 tháng đầu năm 2026 đạt 1.324,6 ha. Song song với việc trồng mới, Bắc Ninh đã chuyển hóa 5.870,5 ha rừng trồng kinh doanh gỗ nhỏ sang kinh doanh gỗ lớn. Diện tích chuyển hóa năm 2024 là 2.238 ha, năm 2025 đạt 1.893 ha và trong 7 tháng đầu năm 2026 đạt 1.739,5 ha.
Năm 2026, tỉnh dự kiến tiếp tục trồng khoảng 1.300 ha rừng gỗ lớn và chuyển hóa khoảng 1.850 ha rừng trồng kinh doanh gỗ nhỏ sang kinh doanh gỗ lớn. Việc phát triển rừng gỗ lớn không đơn thuần là câu chuyện tăng thêm diện tích rừng. Điều quan trọng hơn là sự thay đổi trong tư duy sản xuất lâm nghiệp, từ khai thác ngắn ngày sang đầu tư dài hạn; từ bán nguyên liệu giá trị thấp sang hướng tới nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm rừng.
Gỡ những “nút thắt” để rừng gỗ lớn phát triển tương xứng tiềm năng
Dù đạt được những kết quả tích cực, con đường phát triển rừng gỗ lớn vẫn còn không ít trở ngại. Khác với rừng trồng khai thác ngắn ngày, rừng gỗ lớn thường có chu kỳ kinh doanh từ 10 năm trở lên. Điều đó đồng nghĩa với việc người trồng rừng phải duy trì nguồn vốn để đầu tư, chăm sóc và bảo vệ rừng trong thời gian dài nhưng chưa có nguồn thu thường xuyên.
Trong suốt chu kỳ đó, chủ rừng cũng phải đối mặt với nhiều rủi ro như thiên tai, cháy rừng, sâu bệnh hay biến động của thị trường gỗ. Một khó khăn khác là diện tích đất lâm nghiệp của nhiều hộ gia đình, cá nhân vẫn nhỏ lẻ và phân tán. Trong khi đó, không ít khu vực có địa hình dốc, bị chia cắt; hệ thống giao thông lâm nghiệp và cơ sở chế biến chưa đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất quy mô lớn.
Phần lớn chủ rừng hiện nay vẫn có quy mô sản xuất nhỏ, khả năng tích lũy và huy động vốn còn hạn chế. Đây là một trong những nguyên nhân khiến việc đầu tư theo chu kỳ dài của rừng gỗ lớn chưa thực sự trở thành lựa chọn dễ dàng đối với người dân. Bên cạnh đó, mức hỗ trợ hiện nay được đánh giá chưa tương xứng với chi phí đầu tư và đặc thù chu kỳ sản xuất dài của rừng gỗ lớn. Đặc biệt, cơ chế hỗ trợ riêng cho việc chuyển hóa rừng trồng gỗ nhỏ sang gỗ lớn vẫn còn hạn chế.
Một vấn đề khác cũng đặt ra là đầu ra của sản phẩm. Trên địa bàn tỉnh hiện chưa có nhiều cơ sở, nhà máy tiêu thụ gỗ lớn với quy mô lớn và ổn định. Vì vậy, liên kết giữa người trồng rừng với doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ sản phẩm chưa thực sự bền vững. Những yếu tố này đang phần nào khiến diện tích rừng gỗ lớn phát triển chưa tương xứng với tiềm năng.
Theo đồng chí Phí Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, thời gian tới, ngành sẽ tiếp tục kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu, ban hành chính sách hỗ trợ riêng, mang tính đặc thù đối với rừng trồng gỗ lớn, phù hợp với chu kỳ sản xuất dài.
Đồng thời, cần kéo dài thời gian và đa dạng hóa các hình thức hỗ trợ, nhất là đối với hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư và hợp tác xã tại những vùng còn nhiều khó khăn. Cùng với việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, Bắc Ninh sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, xây dựng các mô hình rừng gỗ lớn hiệu quả để người dân có thêm cơ sở thực tiễn trong quá trình đầu tư và chuyển đổi.
Một hướng đi khác được tỉnh xác định là thúc đẩy liên kết giữa chủ rừng với doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Khi đầu ra được kết nối ổn định, người trồng rừng sẽ có thêm động lực để gắn bó với chu kỳ sản xuất dài của rừng gỗ lớn. Về lâu dài, mục tiêu đặt ra là từng bước hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh, từ sản xuất giống, trồng và chăm sóc rừng, đến khai thác, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Hơn 19 nghìn ha rừng gỗ lớn và diện tích rừng đang được chuyển hóa là kết quả đáng ghi nhận. Nhưng để những cánh rừng thực sự trở thành nguồn sinh kế bền vững và mang lại giá trị kinh tế cao hơn cho người dân, Bắc Ninh vẫn cần tiếp tục giải bài toán vốn, cơ chế hỗ trợ và thị trường tiêu thụ.
Phát triển rừng gỗ lớn, vì thế, không chỉ là câu chuyện trồng thêm cây, mà là hành trình thay đổi cách làm lâm nghiệp theo hướng dài hạn, bền vững và tạo ra nhiều giá trị hơn từ mỗi hecta rừng.
