Nguy cơ thiếu nước không đồng đều giữa các vùng
Theo bản tin phát ngày 15/9 của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, El Niño có khả năng đạt cường độ rất mạnh trong giai đoạn tháng 10–12/2026, với xác suất dự báo 98%. Trạng thái này có thể tiếp tục trong những tháng đầu năm 2027. Đây là dự báo về diễn biến khí hậu, không có nghĩa mọi địa phương đều sẽ thiếu nước ở cùng một mức độ.
Sự khác biệt giữa các vùng thể hiện rõ trong dự báo mưa. Tháng 10 và 11/2026, lượng mưa ở một số khu vực miền Trung và Cao nguyên Trung Bộ có thể thấp hơn trung bình nhiều năm 20–40%. Mùa mưa tại Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ cũng có khả năng kết thúc sớm. Sang tháng 1–3/2027, tình trạng ít mưa kết hợp nền nhiệt cao tại hai khu vực này có thể gây sức ép lớn lên nguồn nước phục vụ đời sống và sản xuất.
Ở quy mô toàn cầu, Tổ chức Khí tượng thế giới lưu ý cường độ El Niño không quyết định trực tiếp mức độ tác động tại từng địa phương. Vì vậy, phương án ứng phó cần dựa trên lượng mưa, dòng chảy, nước trong hồ chứa và nhu cầu sử dụng thực tế của mỗi lưu vực.
Áp lực lên cấp nước, nông nghiệp và thủy điện
Tại cuộc họp báo ngày 16/9, lãnh đạo Cục Quản lý tài nguyên nước cho biết các kịch bản tính toán cho thấy dòng chảy ở nhiều lưu vực thuộc miền Trung, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ có thể thiếu hụt khoảng 15–78% so với trung bình nhiều năm. Cơ quan này cũng cảnh báo khoảng 29 triệu người có thể đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng về nguồn nước và khoảng 800.000 ha đất sản xuất có khả năng chịu tác động. Những con số này phản ánh nguy cơ theo kịch bản, không phải số người hay diện tích đã thiếu nước tại thời điểm hiện nay.
Khi nước về sông và hồ chứa giảm, nhiều nhu cầu sẽ cùng chịu sức ép. Hệ thống cấp nước cần bảo đảm nước sinh hoạt; nông nghiệp cần nước đúng thời điểm gieo trồng; trong khi hồ thủy điện phải cân đối giữa phát điện và duy trì nước cho hạ du. Tại vùng ven biển, dòng chảy suy giảm còn có thể làm tăng nguy cơ xâm nhập mặn, đòi hỏi theo dõi sát chất lượng nguồn nước trước khi lấy nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt.
Tích nước từ mùa mưa, điều tiết theo từng lưu vực
Cục Quản lý tài nguyên nước đề xuất triển khai các giải pháp từ tháng 9/2026 và duy trì trong những tháng đầu năm 2027. Trọng tâm là xây dựng kịch bản nguồn nước để xác định lưu vực nào có nguy cơ thiếu nước, mức độ thiếu hụt ra sao và cần phân phối nước như thế nào khi nguồn cung suy giảm. Theo kế hoạch được công bố ngày 8/9, kịch bản đối với lưu vực sông Hồng và sông Mê Công dự kiến trình ban hành trong tháng 10/2026; các lưu vực còn lại trong tháng 11 và 12/2026.
Việc rà soát hồ chứa cần tiến hành ngay trong mùa mưa. Với hồ thủy lợi vừa và nhỏ, địa phương cần xác định rõ công trình nào có thể điều tiết, trữ nước và phạm vi cấp nước của từng hồ. Với các hồ lớn, phương án tích nước phải gắn với diễn biến mưa lũ, nhu cầu của hạ du và quy trình vận hành. Tích nước sớm giúp chuẩn bị cho mùa khô, song việc vận hành vẫn phải bảo đảm an toàn công trình và phù hợp điều kiện thực tế.
Ở những nơi có nguy cơ thiếu nước cao, kế hoạch sản xuất cũng cần bám sát khả năng cấp nước thay vì chỉ dựa vào lịch thời vụ thông thường. Rà soát diện tích gieo trồng, chọn cây trồng phù hợp, giảm thất thoát trên hệ thống dẫn nước và chuẩn bị nguồn cấp thay thế là những việc địa phương có thể tính toán từ sớm. Cùng lúc, đơn vị cấp nước và các cơ sở sử dụng nước lớn cần cập nhật nhu cầu để cơ quan quản lý có cơ sở điều hòa khi nguồn nước biến động.
Bảo đảm nước sinh hoạt là ưu tiên trong phương án ứng phó
Một mùa mưa vẫn có thể xuất hiện những đợt mưa lớn, nhưng điều đó không bảo đảm hồ chứa sẽ tích đủ nước cho toàn bộ mùa khô. Lượng mưa phân bố không đều theo thời gian và khu vực; nước về hồ, khả năng trữ nước và nhu cầu sử dụng ở từng nơi cũng khác nhau. Vì vậy, theo dõi nguồn nước thường xuyên quan trọng không kém việc đưa ra dự báo đầu mùa.
Nếu một lưu vực được xác định thiếu nước hoặc thiếu nước nghiêm trọng, Cục Quản lý tài nguyên nước dự kiến phối hợp xây dựng phương án điều hòa, phân phối riêng. Sự phối hợp giữa địa phương, đơn vị vận hành hồ chứa, ngành nông nghiệp, điện lực và đơn vị cấp nước sẽ quyết định khả năng bảo đảm các nhu cầu thiết yếu, trước hết là nước sinh hoạt, đồng thời hạn chế gián đoạn sản xuất trong mùa khô 2027.
