Tại Hội thảo khoa học “Vai trò của sở hữu trí tuệ trong phát triển sản phẩm OCOP và ngành nghề truyền thống địa phương” do Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Cần Thơ tổ chức vào ngày 7/8, các chuyên gia đến từ Cục Sở hữu trí tuệ, các cơ quan quản lý, Trường Kinh tế - Đại học Cần Thơ, doanh nghiệp và các tổ chức tư vấn sở hữu trí tuệ đã phân tích thực trạng quản lý, khai thác tài sản trí tuệ đối với sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, góp phần phát triển thương hiệu và thúc đẩy xuất khẩu.
Theo TS. Nguyễn Quốc Nghi, Giảng viên Trường Kinh tế, Đại học Cần Thơ, hội nhập kinh tế quốc tế mang đến nhiều cơ hội để sản phẩm OCOP tiếp cận các thị trường mới, song cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn sản xuất và đặc biệt là bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Nếu không xây dựng và bảo vệ được thương hiệu, sản phẩm sẽ khó tạo dựng lợi thế cạnh tranh và khó tham gia bền vững vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Ở góc độ quản lý nhà nước, ThS. Trịnh Thu Hải, Phó Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Tư vấn Sở hữu trí tuệ, Cục Sở hữu trí tuệ cho biết, nhiều sản phẩm đặc sản của các địa phương đã được bảo hộ dưới hình thức chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể và nhãn hiệu chứng nhận. Tuy nhiên, hiệu quả khai thác các tài sản trí tuệ này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Một số địa phương còn lúng túng trong tổ chức quản lý, việc kiểm soát chất lượng và khai thác thương mại chưa đồng bộ. Đặc biệt, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc xác định chủ thể quản lý và duy trì hoạt động của các tổ chức quản lý quyền sở hữu trí tuệ cần sớm được kiện toàn để bảo đảm tính liên tục và hiệu quả trong quản lý, khai thác các tài sản trí tuệ đã được bảo hộ.
Từ thực tiễn tư vấn cho nhiều địa phương và doanh nghiệp, ThS. Nguyễn Trần Hải Đăng, Trưởng Phòng Pháp chế và Phát triển, Công ty TNHH Luật ALIAT nhận định, không ít chủ thể vẫn xem việc được cấp văn bằng bảo hộ là đích đến cuối cùng. Trong khi đó, giá trị của quyền sở hữu trí tuệ chỉ thực sự được phát huy khi được quản trị, khai thác và thương mại hóa hiệu quả. Ông đề xuất cần chuyển từ tư duy “đăng ký bảo hộ” sang “quản trị tài sản trí tuệ”, xây dựng hệ thống kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển thương hiệu và tổ chức khai thác nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý theo hướng chuyên nghiệp để tạo giá trị gia tăng cho sản phẩm.
Một trong những nội dung được các đại biểu đặc biệt quan tâm là bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ tại thị trường nước ngoài. Theo ThS. Nguyễn Trần Hải Đăng, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã gặp khó khăn khi nhãn hiệu bị đăng ký trước tại các quốc gia nhập khẩu hoặc không đủ cơ sở pháp lý để xử lý tranh chấp. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng chiến lược đăng ký bảo hộ tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm ngay từ khi phát triển sản phẩm, đồng thời lựa chọn hình thức bảo hộ phù hợp nhằm bảo vệ thương hiệu, nâng cao uy tín và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu.
Để khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ trong thời gian tới, các chuyên gia thống nhất cần hoàn thiện cơ chế quản lý các đối tượng sở hữu trí tuệ sau sắp xếp đơn vị hành chính; tăng cường vai trò của các hiệp hội, hợp tác xã và tổ chức đại diện cộng đồng trong quản lý, kiểm soát chất lượng và khai thác thương hiệu; đẩy mạnh hỗ trợ doanh nghiệp đăng ký bảo hộ tại thị trường nước ngoài; đồng thời kết hợp bảo hộ sở hữu trí tuệ với truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và xúc tiến thương mại để nâng cao giá trị sản phẩm OCOP.
Những nội dung được trao đổi tại hội thảo cho thấy, trong bối cảnh hội nhập, sở hữu trí tuệ không còn là thủ tục pháp lý mang tính hình thức mà đã trở thành công cụ quan trọng để phát triển kinh tế địa phương. Chỉ khi quyền sở hữu trí tuệ được bảo hộ, quản trị và khai thác hiệu quả, các sản phẩm OCOP mới có thể nâng cao giá trị, xây dựng thương hiệu bền vững và từng bước chinh phục các thị trường xuất khẩu, góp phần khẳng định vị thế của đặc sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
