Sau giai đoạn điều chỉnh nhập khẩu vào cuối năm 2025, thị trường gạo khu vực đã chứng kiến sự đảo chiều rõ rệt khi Philippines quay trở lại đẩy mạnh thu mua, tiếp tục giữ vai trò là khách hàng lớn nhất của Việt Nam. Đáng chú ý, chỉ trong những tháng đầu năm 2026, quốc gia này đã chiếm hơn một nửa tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam, qua đó tái khẳng định vị thế “đầu kéo” của mình đối với toàn ngành hàng lúa gạo.
Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh thị trường gạo Việt Nam bước vào giai đoạn phục hồi rõ nét trong tháng 4 và đầu tháng 5/2026. Giá lúa nội địa tăng trở lại, hoạt động xuất khẩu khởi sắc, trong khi nhu cầu từ Philippines tiếp tục bùng nổ sau thời gian ngắn siết nhập khẩu để bảo hộ sản xuất trong nước. Từ đầu năm 2026, quốc gia này đã đảo chiều chính sách, tăng tốc nhập hàng nhằm đảm bảo an ninh lương thực trong bối cảnh chịu tác động của El Niño, nguy cơ hạn hán và những biến động địa chính trị khó lường.
Sự trở lại mạnh mẽ của thị trường Philippines đã kéo theo những tín hiệu tích cực cho toàn chuỗi cung ứng gạo Việt Nam. Theo số liệu từ Cục Hải quan, riêng tháng 4/2026, Việt Nam xuất khẩu hơn 1,10 triệu tấn gạo, thu về khoảng 514 triệu USD, tăng gần 10% về sản lượng và hơn 7% về giá trị so với tháng trước đó. Lũy kế 4 tháng đầu năm, kim ngạch đạt 3,37 triệu tấn tương đương 1,58 tỷ USD, dù vẫn giảm nhẹ so với cùng kỳ do mặt bằng giá thế giới suy giảm.
Trong bức tranh chung đó, thị trường Philippines nổi lên như điểm sáng lớn nhất. Chỉ riêng tháng 4/2026, Việt Nam đã xuất sang thị trường này hơn 510 nghìn tấn gạo, trị giá khoảng 226 triệu USD, tăng gấp đôi về sản lượng so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 4 tháng đầu năm, lượng gạo xuất khẩu sang Philippines đạt khoảng 1,69 triệu tấn, tương đương 740 triệu USD, tiếp tục dẫn đầu toàn bộ các thị trường nhập khẩu gạo của Việt Nam.
Đáng chú ý, tỷ trọng của Philippines trong cơ cấu xuất khẩu gạo Việt Nam ngày càng áp đảo. Thị trường này chiếm hơn 50% tổng lượng và gần 47% tổng kim ngạch trong 4 tháng đầu năm 2026, vượt xa các đối tác truyền thống khác. Điều này cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng lớn của ngành gạo Việt Nam vào nhu cầu từ quốc gia Đông Nam Á này, bất chấp các tuyên bố trước đó về việc đa dạng hóa nguồn cung.
Không chỉ gia tăng về sản lượng, nhu cầu nhập khẩu mạnh từ Philippines còn tạo lực đẩy khiến thị trường nội địa Việt Nam biến động tích cực. Thời điểm cuối tháng 4, khi vụ Đông Xuân tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long kết thúc thu hoạch rộ, giá lúa gạo bắt đầu tăng trở lại. Các giống lúa chủ lực như OM18 và Đài Thơm 8 ghi nhận mức tăng 200-300 đồng/kg, trong khi giá gạo nguyên liệu cũng nhích thêm 300-500 đồng/kg. Trên thị trường xuất khẩu, gạo thơm Việt Nam tăng khoảng 15-20 USD/tấn, với gạo 5% tấm duy trì quanh mức 510-520 USD/tấn, thậm chí cao hơn một số sản phẩm cùng phân khúc của Thái Lan.
Ở chiều ngược lại, số liệu từ phía Philippines cho thấy sức mua đang tăng rất mạnh. Chỉ tính đến cuối tháng 4/2026, quốc gia này đã nhập khoảng 1,58 triệu tấn gạo, tăng hơn 11% so với cùng kỳ năm trước, trong đó gạo Việt Nam chiếm trên 81% thị phần. Tỷ lệ này trong những tháng đầu năm còn cao hơn, dao động 85-87%, vượt xa mức trung bình năm 2025, cho thấy sự phụ thuộc ngày càng rõ rệt vào nguồn cung từ Việt Nam.
Theo đánh giá của Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), nhu cầu thực tế của Philippines đang vượt xa kế hoạch ban đầu. Thay vì mức dự kiến chỉ khoảng 300.000 tấn trong giai đoạn đầu năm, quốc gia này đã nhập trên 1,6 triệu tấn từ Việt Nam. Nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn, tổng lượng nhập khẩu có thể đạt 2 triệu tấn trong nửa đầu năm và lên tới 5 triệu tấn trong cả năm 2026.
Động lực chính của xu hướng này đến từ tăng trưởng dân số, nhu cầu tiêu dùng lương thực ổn định và hạn chế trong sản xuất nội địa. Tuy nhiên, đây cũng là thị trường có đặc điểm thương mại khá đặc biệt khi thường xuyên ép giá và chỉ đẩy mạnh mua vào khi xuất hiện nguy cơ thiếu hụt nguồn cung hoặc biến động bất lợi trên thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh giá gạo tại Philippines tăng mạnh, áp lực lạm phát tại quốc gia này cũng leo thang, khiến chính phủ phải đẩy nhanh các giải pháp đảm bảo nguồn cung. Giá bán buôn gạo xay xát kỹ đã tăng lên mức cao nhất trong hơn một thập kỷ, trong khi giá bán lẻ cũng duy trì ở ngưỡng cao, tạo thêm áp lực lên chỉ số giá tiêu dùng.
Trước tình hình đó, Việt Nam và Philippines đã đạt được thỏa thuận cung ứng 1,5 triệu tấn gạo, kéo dài đến tháng 4/2027. Đây được xem là bước đi mang tính chiến lược, không chỉ đảm bảo ổn định nguồn cung dài hạn cho Philippines mà còn giúp Việt Nam củng cố vị thế nhà cung cấp gạo chủ lực trong khu vực. Thỏa thuận cũng góp phần tạo “điểm tựa” cho giá lúa gạo tại Đồng bằng sông Cửu Long, trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.
Nhìn chung, giai đoạn tháng 4 và đầu tháng 5/2026 đánh dấu bước ngoặt quan trọng của thị trường lúa gạo Việt Nam, khi nhu cầu từ Philippines bùng nổ trở lại, giá nội địa phục hồi và các thỏa thuận dài hạn được ký kết, tạo nền tảng ổn định hơn cho ngành hàng trong chu kỳ mới.
