Theo số liệu được công bố tại hội nghị, tính đến hết ngày 15/3/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,74 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch 826,2 triệu USD. So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng tăng 2,3% nhưng giá trị giảm 8,7%, giá xuất khẩu bình quân đạt 477,6 USD/tấn, giảm 10,7%. Diễn biến này cho thấy xuất khẩu gạo đang đối mặt với áp lực giảm giá trong khi chi phí sản xuất và logistics có xu hướng gia tăng.
Về thị trường, Philippines tiếp tục là đối tác nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm gần 56% tổng lượng xuất khẩu. Một số thị trường như Malaysia, Úc ghi nhận tăng trưởng tích cực, trong khi nhiều thị trường châu Phi có xu hướng sụt giảm. Cơ cấu sản phẩm tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực, với tỷ trọng gạo chất lượng cao và gạo thơm ngày càng tăng.
Phát biểu tại hội nghị, ông Vương Quốc Nam- Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ, nhấn mạnh vai trò của thành phố Cần Thơ trong chuỗi giá trị lúa gạo vùng Đồng bằng sông Cửu Long. “Cần Thơ không chỉ là nơi sản xuất mà còn là đầu mối thu gom, chế biến và phân phối lúa gạo chủ lực của cả khu vực ra thị trường quốc tế.” ông Nam cho biết.
Theo ông Nam, với diện tích gieo trồng khoảng 720.000 ha và sản lượng hơn 4,65 triệu tấn mỗi năm, Cần Thơ đóng góp khoảng 23% tổng lượng gạo xuất khẩu của cả nước. Thành phố đang đẩy mạnh cơ giới hóa, phát triển mô hình cánh đồng lớn, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, đồng thời triển khai sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo định hướng bền vững.
Tại hội nghị, nhiều ý kiến đề xuất cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người sản xuất, đặc biệt là phát triển vùng nguyên liệu, tăng khả năng tiếp cận vốn và đẩy mạnh xúc tiến thương mại. Đồng thời, cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do.
Đáng chú ý, hội nghị cũng ghi nhận nhiều ý kiến thẳng thắn từ các cơ quan quản lý, đại diện Sở Công Thương các tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cùng cộng đồng doanh nghiệp kinh doanh, xuất khẩu gạo. Các ý kiến tập trung phản ánh những khó khăn thực tế trong tổ chức thu mua, liên kết chuỗi, chi phí logistics tăng cao và đặc biệt là những vướng mắc trong tiếp cận nguồn vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh.
Nổi bật trong các kiến nghị là vấn đề tín dụng khi “room” còn hạn chế trong khi lãi suất vẫn ở mức cao, khiến doanh nghiệp khó xoay vòng vốn thu mua theo mùa vụ và thực hiện hợp đồng xuất khẩu. Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đề xuất hoàn thiện cơ chế pháp lý, tháo gỡ điểm nghẽn trong khâu thu mua và tăng cường liên kết chuỗi, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng thương hiệu để tránh tình trạng gạo Việt bị giảm giá trị khi xuất khẩu.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Thành Nguyện- Giám đốc Công ty TNHH MTV an toàn lương thực sạch Miền Tây cho biết, với nền tảng là doanh nghiệp có truyền thống nhiều năm trong lĩnh vực lúa gạo tại Đồng bằng sông Cửu Long, công ty đã từng bước xây dựng được chỗ đứng vững chắc trên thị trường nội địa và đang định hướng mở rộng sang xuất khẩu.
Theo ông Nguyện, quá trình chuyển hướng này không chỉ xuất phát từ nhu cầu phát triển của doanh nghiệp mà còn từ tâm huyết nâng tầm giá trị hạt gạo Việt Nam. Doanh nghiệp đã đầu tư bài bản vào vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng ngay từ khâu sản xuất và từng bước xây dựng thương hiệu, hướng đến các tiêu chuẩn cao hơn của thị trường quốc tế.
Đánh giá về hội nghị, ông cho rằng đây là dịp quan trọng để doanh nghiệp tiếp cận thông tin chính thống về thị trường, chính sách điều hành cũng như xu hướng thương mại gạo toàn cầu. “Hội nghị giúp doanh nghiệp nắm rõ hơn về thị trường xuất khẩu, từ đó định hướng lại chiến lược, không chỉ chạy theo sản lượng mà hướng đến những thị trường có giá trị cao hơn.” ông Nguyện chia sẻ.
Ông Nguyện cho biết thêm, việc được lắng nghe chia sẻ từ cơ quan quản lý, các địa phương và doanh nghiệp khác cũng giúp doanh nghiệp có thêm kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình chuẩn bị xuất khẩu, đặc biệt trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc chuyển hướng từ “tăng sản lượng” sang “nâng cao giá trị” được xác định là giải pháp then chốt để ngành lúa gạo Việt Nam phát triển bền vững và giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế. Khi hạt gạo không chỉ được đo bằng tấn mà còn bằng chất lượng, thương hiệu và giá trị kinh tế mang lại, đó cũng là lúc chuỗi sản xuất – xuất khẩu thực sự tạo ra lợi ích hài hòa cho doanh nghiệp và người nông dân.
