Hội thảo trên do UBND tỉnh Cà Mau tổ chức ngày 26/4/2026 đã trở thành diễn đàn quan trọng nhằm đánh giá thực trạng, tháo gỡ điểm nghẽn và đề xuất giải pháp phát triển bền vững ngành hàng lúa gạo. Sự kiện thu hút sự tham gia của các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học và Công nghệ của tỉnh, qua đó khẳng định vai trò của ngành lúa gạo trong chiến lược phát triển kinh tế nông nghiệp hiện đại và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Liên kết chuỗi giá trị – “chìa khóa” nâng tầm hạt gạo Cà Mau
Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Văn Sử - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau nhấn mạnh, yêu cầu cấp thiết phải xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, coi đây là nền tảng để nâng cao giá trị gia tăng, ổn định đầu ra và thúc đẩy chuyển dịch từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp.
Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, việc tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị được xem là giải pháp căn cơ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành hàng lúa gạo, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho người dân nông thôn.
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, tỉnh hiện có hơn 185.000 ha diện tích sản xuất lúa, với sản lượng bình quân khoảng 1,8 triệu tấn mỗi năm, trong đó mô hình lúa – tôm chiếm tỷ lệ đáng kể và trở thành hướng đi đặc thù thích ứng với biến đổi khí hậu. Những năm gần đây, công tác liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trên địa bàn đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực, góp phần hình thành các chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững gắn với mục tiêu tăng trưởng xanh.
Đáng chú ý, tỉnh đã chủ động tham gia Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đến năm 2030, với mục tiêu tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, áp dụng quy trình canh tác bền vững, giảm chi phí và nâng cao thu nhập cho người trồng lúa, đồng thời góp phần thực hiện cam kết giảm phát thải khí nhà kính của Việt Nam.
Thực tiễn triển khai cho thấy các mô hình sản xuất theo hướng an toàn, VietGAP và hữu cơ đã giúp giảm chi phí đầu vào, nâng cao năng suất và gia tăng lợi nhuận cho nông dân. Việc ứng dụng cơ giới hóa, thiết bị bay không người lái và quy trình canh tác tiết kiệm nước cũng góp phần giảm lượng giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, qua đó nâng cao hiệu quả kinh tế trên mỗi đơn vị diện tích canh tác.
Theo ông Huỳnh Văn Thòn, Chủ tịch Tập đoàn Lộc Trời, chia sẻ: để ngành lúa gạo Việt Nam phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, doanh nghiệp phải giữ vai trò trung tâm, đóng vai trò “nhạc trưởng” trong tổ chức chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ. Theo ông, mô hình sản xuất manh mún, thiếu liên kết sẽ khó đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải. Do đó, ngành lúa gạo cần chuyển mạnh sang phương thức sản xuất theo chuỗi liên kết đồng bộ, chuẩn hóa quy trình từ giống, canh tác, thu hoạch đến chế biến và xuất khẩu, bảo đảm kỷ luật hợp đồng và minh bạch trong phân chia lợi ích giữa các bên tham gia.
Chủ tịch Tập đoàn Lộc Trời cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn, doanh nghiệp cần chủ động đầu tư xây dựng vùng nguyên liệu lớn, ứng dụng khoa học – công nghệ và chuyển đổi số nhằm nâng cao năng suất, giảm chi phí và gia tăng giá trị cho hạt gạo Việt Nam. Đồng thời, ông nhấn mạnh liên kết chuỗi giá trị phải được xây dựng trên nền tảng niềm tin và cam kết dài hạn; nông dân cần được đào tạo kỹ năng sản xuất theo tiêu chuẩn thị trường; doanh nghiệp cần thực hiện trách nhiệm bao tiêu sản phẩm; và chính quyền địa phương cần hoàn thiện cơ chế chính sách để thúc đẩy hợp tác công – tư trong phát triển nông nghiệp.
Những đề xuất này được đánh giá là phù hợp với định hướng tái cơ cấu ngành nông nghiệp vùng ĐBSCL, hướng tới xây dựng các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành lúa gạo Việt Nam trên thị trường toàn cầu.
Tháo gỡ điểm nghẽn chính sách, nâng cao năng lực hợp tác xã
Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực trong phát triển liên kết sản xuất, quá trình triển khai các dự án theo Nghị định 98/2018/NĐ-CP vẫn còn không ít rào cản cần được tháo gỡ. Theo các chuyên gia, thủ tục hành chính còn phức tạp, thiếu định mức kinh tế – kỹ thuật cho một số ngành hàng đặc thù, năng lực quản trị của hợp tác xã còn hạn chế và tình trạng phá vỡ hợp đồng khi giá thị trường biến động là những thách thức lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến tính bền vững của các mô hình liên kết sản xuất.
Thực tế cho thấy, chính sách liên kết theo chuỗi giá trị đã tạo ra những chuyển biến tích cực cho ngành nông nghiệp. Sau hơn 6 năm triển khai, cả nước đã phê duyệt gần 3.000 dự án/kế hoạch liên kết, thu hút hơn 160.000 hộ nông dân cùng trên 1.000 hợp tác xã và doanh nghiệp tham gia, góp phần hình thành các vùng nguyên liệu tập trung và nâng cao thu nhập cho nông dân từ 20–30%. Những kết quả này khẳng định vai trò ngày càng rõ nét của kinh tế hợp tác trong tổ chức sản xuất, ký kết hợp đồng và giám sát chất lượng sản phẩm nông nghiệp theo chuỗi giá trị.
Theo TS. Trần Minh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), kiêm Phó Chủ tịch Ngành hàng lúa gạo Việt Nam, cho biết: phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị đang trở thành giải pháp căn cơ cho những thách thức cố hữu của nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt là tình trạng “được mùa, rớt giá” và sự thiếu gắn kết giữa sản xuất với thị trường tiêu thụ. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và yêu cầu tiêu chuẩn chất lượng ngày càng cao, việc củng cố năng lực quản trị của hợp tác xã và xây dựng cơ chế liên kết ổn định giữa nông dân, doanh nghiệp và thị trường được xem là yếu tố then chốt để nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản.
Các chuyên gia cũng cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách hỗ trợ liên kết sản xuất, đồng thời tận dụng hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026–2030 nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về vốn, hạ tầng và nguồn nhân lực. Theo quy định của Nghị định 98/2018/NĐ-CP, các dự án liên kết có thể được ngân sách nhà nước hỗ trợ đến 30% chi phí đầu tư máy móc, thiết bị và hạ tầng phục vụ sản xuất, sơ chế và bảo quản nông sản, qua đó tạo động lực thúc đẩy hình thành chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững.
Trong bối cảnh chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn, việc nâng cao năng lực quản trị hợp tác xã, phát triển mô hình liên kết theo lợi thế từng vùng sinh thái và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý chuỗi giá trị được xác định là hướng đi chiến lược. Đây không chỉ là giải pháp tháo gỡ những điểm nghẽn hiện hữu của ngành nông nghiệp mà còn là nền tảng quan trọng để xây dựng nền sản xuất hiện đại, hiệu quả và thích ứng với biến đổi khí hậu trong giai đoạn phát triển mới.
Xây dựng thương hiệu gạo chất lượng cao gắn với truy xuất nguồn gốc
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, ngành lúa gạo Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị và phát triển bền vững. Các thị trường nhập khẩu hiện không chỉ đòi hỏi tiêu chuẩn cao về chất lượng mà còn yêu cầu minh bạch thông tin, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ các tiêu chí môi trường trong toàn bộ chuỗi giá trị.
Tại Cà Mau, lúa gạo tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp, đặc biệt gắn với các mô hình sản xuất đặc thù như lúa – tôm và lúa sinh thái thích ứng với biến đổi khí hậu. Những năm gần đây, địa phương đã đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu giống theo hướng chất lượng cao như ST24, ST25 và Đài Thơm 8, đồng thời triển khai các quy trình sản xuất tiên tiến nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và gia tăng giá trị sản phẩm.
Tuy nhiên, việc xây dựng thương hiệu gạo địa phương vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là thiếu các thương hiệu mạnh có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Đây là thách thức lớn trong bối cảnh nhiều quốc gia đã định vị thành công các thương hiệu gạo đặc trưng gắn với chất lượng và uy tín lâu dài.
Theo Anh hùng Lao động Hồ Quang Cua, người sáng lập thương hiệu gạo ST 25 nhận định, việc đăng ký bảo hộ thương hiệu chính là “lá chắn pháp lý” mang tính sống còn đối với doanh nghiệp lúa gạo trong bối cảnh hội nhập. Nếu không chủ động bảo hộ thương hiệu tại thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp có thể mất quyền sử dụng chính thương hiệu của mình ở nước ngoài, dẫn đến thiệt hại lớn về kinh tế và uy tín.
Ông Hồ Quang Cua cho rằng việc xây dựng thương hiệu gạo cần được triển khai đồng bộ từ khâu giống, sản xuất đến chế biến và tiêu thụ, trong đó thương hiệu không chỉ là tên gọi của sản phẩm mà còn là cam kết về chất lượng, uy tín và trách nhiệm đối với người tiêu dùng. Đồng thời, việc ứng dụng khoa học – công nghệ, nghiên cứu và lai tạo các giống lúa có khả năng chịu mặn, chịu hạn và thích ứng với biến đổi khí hậu được xem là giải pháp chiến lược để nâng cao giá trị gia tăng và bảo đảm phát triển bền vững ngành lúa gạo trong dài hạn.
Hướng tới nền nông nghiệp xanh, hiện đại và thích ứng biến đổi khí hậu
Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt và yêu cầu giảm phát thải ngày càng cao, việc xây dựng chuỗi liên kết bền vững không chỉ là giải pháp nâng cao giá trị hạt gạo mà còn là nền tảng quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển nông nghiệp hiện đại tại địa phương.
Trong tiến trình tái cơ cấu nông nghiệp gắn với phát triển bền vững, nhiều địa phương tại Cà Mau đang từng bước khẳng định vị thế là vùng sản xuất lúa gạo trọng điểm, đóng góp quan trọng vào bảo đảm an ninh lương thực và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn. Các mô hình sản xuất theo hướng sinh thái, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải đang được nhân rộng, phù hợp với xu thế phát triển nông nghiệp xanh trên thế giới.
Tại Hội thảo, đại diện các doanh nghiệp và hợp tác xã cũng đã ký kết nhiều biên bản ghi nhớ hợp tác và hợp đồng bao tiêu sản phẩm, tạo tiền đề quan trọng để mở rộng liên kết sản xuất – tiêu thụ lúa gạo trong thời gian tới.
Tỉnh Cà Mau xác định tiếp tục củng cố vai trò của kinh tế tập thể, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào vùng nguyên liệu, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ. Đây được xem là hướng đi chiến lược nhằm nâng tầm giá trị ngành hàng lúa gạo, góp phần xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, thông minh và thích ứng với điều kiện phát triển mới.
Với sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, ngành hàng lúa gạo Cà Mau đang từng bước chuyển mình theo hướng hiện đại, bền vững, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và nâng cao đời sống người dân nông thôn trong giai đoạn tới.
