Là người tham gia mô hình ngay từ giai đoạn đầu, ông Nguyễn Văn Diệu (khu vực 18, phường Vị Tân, thành phố Cần Thơ) từng là một nông dân canh tác theo tập quán phổ biến, phụ thuộc nhiều vào phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật.
Tuy nhiên, bước ngoặt đến khi ông tiếp cận với chế phẩm vi sinh thông qua sự kết nối của ngành khuyến nông và doanh nghiệp. “Trước đây tôi canh tác theo tập quán của nông dân, chủ yếu sử dụng phân và thuốc hóa học. Khi được giới thiệu về chế phẩm vi sinh, ban đầu tôi chỉ thử nghiệm, nhưng đến nay thấy hiệu quả rõ rệt”, ông Diệu chia sẻ.
Từ việc xử lý rơm rạ, cải tạo đất, ông từng bước chuyển sang áp dụng đồng bộ quy trình sinh học trên diện tích 1 ha lúa trong vụ Đông Xuân 2025–2026.
Điểm đáng chú ý là hiệu quả của mô hình không chỉ được ghi nhận bởi người trong cuộc mà còn được kiểm chứng qua nhiều đợt tham quan thực tế của nông dân trong vùng. “Mới vụ đầu tiên nhưng tôi thấy mô hình này hiệu quả rõ rệt, bà con đến tham quan đều công nhận kết quả tốt hơn so với cách làm truyền thống”, ông nói.
Trên cánh đồng, sự khác biệt thể hiện ở cây lúa cứng cáp, đồng đều, ít sâu bệnh và đặc biệt giảm sự phụ thuộc vào hóa chất.
Một trong những lợi ích rõ nét nhất là bài toán chi phí. Theo ông Diệu, việc áp dụng chế phẩm vi sinh đã giúp giảm đáng kể lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. “Áp dụng chế phẩm vi sinh giúp giảm phân, giảm thuốc hóa học, lợi nhuận tăng khoảng 3–3,5 triệu đồng mỗi héc-ta so với trước đây”.
Nếu như trước đây nông dân thường sử dụng từ 50–60 kg phân cho 1.300 m² thì hiện nay chỉ còn khoảng 35 kg, thậm chí thấp hơn ở một số giai đoạn. Việc cắt giảm đầu vào nhưng vẫn đảm bảo sinh trưởng tốt cho thấy hướng đi này không chỉ tiết kiệm mà còn hiệu quả.
Song song đó, năng suất và chất lượng lúa cũng là điểm cộng đáng kể. Theo đánh giá tại mô hình, năng suất đạt khoảng 8 tấn/ha, trong khi chất lượng hạt được cải thiện, mở ra cơ hội nâng giá trị sản phẩm nếu tham gia các chuỗi liên kết tiêu thụ. “Năng suất lúa trong mô hình cao hơn bên ngoài, đặc biệt chất lượng hạt có xu hướng tốt hơn”, ông Diệu nhận định.
Không dừng lại ở quy mô thử nghiệm, ông đang lên kế hoạch mở rộng diện tích lên khoảng 18 ha trong vụ Hè Thu 2026, đồng thời vận động bà con cùng tham gia để hình thành vùng sản xuất tập trung.
Đứng phía sau mô hình là vai trò đồng hành của doanh nghiệp trong việc chuyển giao công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật. Ông Trần Lê Tuấn, Giám đốc Công ty Cổ phần Hữu cơ Sinh học Phương Đông cho biết, doanh nghiệp định hướng phát triển các giải pháp sinh học nhằm giải quyết bài toán chi phí và môi trường cho nông dân. “Công ty xác định cây lúa là cây chủ lực để đồng hành cùng nông dân, với mục tiêu giảm chi phí và nâng cao lợi nhuận”, ông Tuấn nói.
Theo ông, chế phẩm Bio Lacto EM là tập hợp các vi sinh vật lợi khuẩn có khả năng thích nghi linh hoạt, hoạt động trong cả điều kiện háo khí và yếm khí, từ đó giúp cải tạo đất, tăng sức đề kháng cho cây và hạn chế sâu bệnh.
Hiệu quả thực tế từ mô hình đã phần nào chứng minh hướng đi này. “Nông dân đã giảm khoảng 40% lượng phân bón vô cơ, năng suất đạt khoảng 8 tấn/ha và đặc biệt không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật”, ông Tuấn nhấn mạnh. Đây không chỉ là lợi ích về kinh tế mà còn là bước tiến quan trọng trong việc giảm phát thải, bảo vệ môi trường và sức khỏe người sản xuất.
Một điểm đáng chú ý khác là cách doanh nghiệp tiếp cận nông dân theo hướng chia sẻ rủi ro. “Chúng tôi cung cấp sản phẩm, hướng dẫn kỹ thuật đến cuối vụ, sau khi thu hoạch nông dân mới thanh toán”, ông Tuấn cho biết. Mô hình này giúp nông dân yên tâm áp dụng kỹ thuật mới mà không chịu áp lực vốn đầu tư ban đầu, đồng thời tạo dựng niềm tin trong quá trình chuyển đổi.
Từ những kết quả bước đầu, mô hình đang nhận được sự ủng hộ từ chính quyền địa phương và ngành khuyến nông, với định hướng nhân rộng trong thời gian tới. Tuy nhiên, theo ông Diệu, để mô hình phát triển bền vững, cần gắn với đầu ra sản phẩm. “Làm lúa sạch thì giá phải cao hơn, còn nếu tiếp tục phụ thuộc thuốc hóa học thì nông dân rất khó có lợi nhuận”, ông bày tỏ, đồng thời kỳ vọng có sự liên kết chặt chẽ hơn giữa doanh nghiệp và nông dân trong tiêu thụ sản phẩm.
Có thể thấy, từ một mô hình thử nghiệm trên diện tích nhỏ, việc ứng dụng chế phẩm sinh học Bio Lacto EM đang mở ra hướng đi mới cho sản xuất lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long. Không chỉ dừng lại ở việc tăng năng suất hay giảm chi phí, mô hình còn góp phần thay đổi tư duy canh tác, hướng nông dân đến nền nông nghiệp xanh, an toàn và bền vững – nơi hạt lúa không chỉ là sản phẩm, mà còn là giá trị của cả một hệ sinh thái được chăm sóc đúng cách.
