Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tái định hình sâu sắc mọi lĩnh vực, từ sản xuất, thương mại đến giáo dục, y tế và truyền thông. Sự bùng nổ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Internet vạn vật khiến khoảng cách giữa các quốc gia, doanh nghiệp, thậm chí giữa các cá nhân, được đo bằng tốc độ thích ứng và đổi mới. Ai chậm một nhịp có thể bị bỏ lại phía sau. Vì vậy, “tốc độ” không còn chỉ là hình ảnh ẩn dụ của con ngựa, mà đã trở thành tinh thần của thời đại.
Ở Việt Nam, tinh thần “phi mã” thể hiện rõ trong hơn ba thập kỷ đổi mới. Từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những nền kinh tế năng động của khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Tốc độ tăng trưởng kinh tế duy trì ở mức khá cao trong thời gian dài, xuất khẩu mở rộng mạnh mẽ, nhiều ngành công nghiệp hiện đại như điện tử, chế tạo, công nghệ thông tin từng bước khẳng định vị thế.
Cùng với đó, hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng tái tạo và đô thị thông minh được đầu tư, mở ra những “đường đua” mới của thời đại số. Cao tốc, cảng biển, mạng viễn thông, hạ tầng số không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn gia tăng tốc độ lưu chuyển của hàng hóa, vốn, tri thức và cơ hội phát triển.
Tuy nhiên, tốc độ phi mã không chỉ nằm ở những con số tăng trưởng. Nó còn thể hiện ở tư duy chuyển đổi, ở tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám đi nhanh để đón đầu cơ hội. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã chứng minh bản lĩnh ấy: từ các tập đoàn công nghệ phát triển nền tảng số, ngân hàng đẩy mạnh số hóa dịch vụ, đến các hợp tác xã và nông dân ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp. Tất cả đang “cưỡi ngựa sắt” tiến về phía trước trong dòng chảy đổi mới.
Trong đời sống xã hội, “tốc độ” cũng dần trở thành một nét văn hóa mới. Con người hiện đại sống nhanh hơn, làm việc nhanh hơn, tiếp cận thông tin, tri thức và cơ hội chỉ trong vài cú chạm. Mạng xã hội, thương mại điện tử và các nền tảng số tạo ra một “thế giới phẳng”, nơi người nông dân có thể bán nông sản qua livestream, học sinh học trực tuyến, doanh nhân ký kết hợp đồng từ xa. Mọi hoạt động đều diễn ra trong nhịp điệu nhanh chưa từng có.
Song, đi cùng với tốc độ phi mã là những thách thức không nhỏ. Khi con ngựa phi quá nhanh mà thiếu định hướng, nguy cơ vấp ngã là điều khó tránh. Phát triển nóng có thể dẫn tới bất ổn: kinh tế tăng trưởng nhưng môi trường suy thoái; công nghệ bùng nổ nhưng con người chịu áp lực ngày càng lớn; xã hội giàu lên nhưng những giá trị văn hóa, đạo đức bị thử thách.
Trong cuộc đua toàn cầu, tốc độ cần song hành với bản lĩnh, định hướng và hệ giá trị vững chắc – đó chính là “dây cương” của thời đại số.
Năm Ngọ, người Việt thường chúc nhau “mã đáo thành công”. Nhưng thành công hôm nay không chỉ được đo bằng đích đến, mà còn bằng cách chúng ta đi đến đó. Một quốc gia, một doanh nghiệp hay một cá nhân nếu chỉ mải chạy nhanh mà quên kiểm soát, quên đi giá trị nhân văn, thì sớm muộn cũng sẽ mỏi gối, chồn chân. Tốc độ bền vững phải được dẫn dắt bởi tri thức, sáng tạo, kỷ luật và đạo đức.
Vì vậy, trong nền kinh tế hiện đại, “tốc độ phi mã” cần đi cùng “chất lượng bền vững”. Muốn tăng trưởng nhanh phải đầu tư cho đổi mới sáng tạo, giáo dục và phát triển nguồn nhân lực. Muốn xã hội tiến nhanh phải chú trọng công bằng, an sinh và bảo vệ môi trường – những nền tảng của phát triển lâu dài. Ngựa có thể phi nhanh, nhưng chỉ khi chạy đúng hướng và đồng lòng mới vượt qua được “sa mạc” của thời đại.
Thông điệp của năm Ngọ vì thế không chỉ là “hãy chạy nhanh hơn”, mà là “hãy chạy thông minh hơn”. Tốc độ là sức mạnh, nhưng hướng đi mới là trí tuệ.
Khi tốc độ được điều tiết bằng đạo lý, văn hóa và con người, “phi mã” sẽ không còn là thách thức, mà trở thành động lực giúp đất nước và con người Việt Nam vươn xa trên con đường hội nhập và phát triển bền vững.
Thông điệp của năm Ngọ không chỉ là “hãy chạy nhanh hơn”, mà là “hãy chạy thông minh hơn”. Tốc độ là sức mạnh, nhưng hướng đi mới là trí tuệ. khi tốc độ được điều tiết bằng đạo lý, văn hóa và con người, “phi mã” sẽ không còn là thách thức, mà trở thành động lực.
TS. Đỗ Hằng (Đại học Đại Nam)
