Trong nỗ lực tháo gỡ các “nút thắt” đô thị và tạo dư địa phát triển mới cho Thủ đô, Hà Nội đang đồng thời triển khai nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn, trong đó nổi bật là định hướng chỉnh trang, cải tạo và tái thiết khu vực phố cổ gắn với hệ thống đường sắt và các công trình di sản, đặc biệt là cầu Long Biên.
Ngày 6/1, Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội cho biết đã kiến nghị Bộ Xây dựng phối hợp bàn giao tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia đoạn từ ga Hà Nội đến ga Gia Lâm. Đây được xem là bước đi then chốt nhằm triển khai các dự án cải tạo, chỉnh trang không gian đô thị khu vực phố cổ, đồng thời hiện thực hóa các chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong quá trình phát triển đô thị hiện đại.
Theo đề xuất, việc bàn giao đoạn tuyến từ ga Gia Lâm đến ga Hà Nội dự kiến hoàn thành trong quý II/2026. Trên cơ sở đó, thành phố sẽ tổ chức tái thiết không gian lịch sử - văn hóa - kiến trúc mang tầm di sản ở khu vực phía Tây phố cổ Hà Nội và phía Đông Trung tâm Hoàng thành Thăng Long. Song song, Hà Nội cũng đặt yêu cầu nghiên cứu kỹ lưỡng phương án kiến trúc tuyến đường sắt đô thị số 1 đi qua khu phố cổ, khu phố cũ, bảo đảm không phá vỡ cấu trúc không gian và cảnh quan di sản.
Để phục vụ quá trình này, Bộ Xây dựng được đề nghị chỉ đạo điều chỉnh tổ chức chạy tàu trên đoạn tuyến Hà Nội - Gia Lâm. Theo phương án, các đoàn tàu khách phía Nam sẽ dừng tại ga Hà Nội, trong khi tàu khách phía Bắc kết thúc hành trình tại ga Gia Lâm. Công tác trung chuyển hành khách giữa hai ga sẽ do Sở Xây dựng Hà Nội cùng các đơn vị liên quan xây dựng và tổ chức thực hiện.
Không chỉ dừng ở khu vực nội đô lịch sử, Hà Nội còn hướng tới việc chuẩn hóa và tái cấu trúc mạng lưới đường sắt toàn thành phố. Trong đó, Bộ Xây dựng được đề nghị nghiên cứu phạm vi, mặt cắt ngang tuyến đường sắt cải dịch từ Tổ hợp ga Ngọc Hồi đến nút giao Đại Xuyên, đi song song với tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đồng thời bổ sung các nhánh kết nối vào tổ hợp công nghiệp đường sắt. Các nội dung này sẽ được cập nhật vào quy hoạch hệ thống tuyến, ga đường sắt đầu mối Hà Nội.
Cùng với đó, thành phố đặt mục tiêu đầu tư xây dựng tuyến đường sắt cải dịch Ngọc Hồi - Đại Xuyên đồng bộ với hàng loạt dự án lớn khác như tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đoạn qua Hà Nội, tuyến đường sắt Vành đai phía Đông, dự án mở rộng Quốc lộ 1A và Khu đô thị thể thao Olympic, phấn đấu hoàn thành trước năm 2030. Riêng tuyến đường sắt Vành đai phía Đông, Hà Nội đề nghị đẩy nhanh tiến độ để kết nối đồng bộ với tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, dự kiến hoàn tất vào năm 2030.
Trong bức tranh phát triển hạ tầng đó, cầu Long Biên tiếp tục được xác định là điểm nhấn di sản đặc biệt. Thành phố đã phối hợp với Cơ quan Kinh tế và Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam triển khai dự án nghiên cứu cải tạo cầu, bao gồm đánh giá hiện trạng, đề xuất giải pháp sửa chữa ngắn hạn bảo đảm an toàn giao thông và xây dựng các kịch bản khai thác lâu dài nhằm phát huy giá trị lịch sử - văn hóa của công trình hơn 100 năm tuổi này.
Song song, khu vực 131 ô vòm cầu đá trên tuyến đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng, dọc các phố Phùng Hưng - Gầm Cầu - cầu Long Biên, được định hướng phát triển thành không gian văn hóa, dịch vụ, du lịch đặc thù. Đây sẽ là điểm kết nối quan trọng giữa phía Tây phố cổ và phía Đông Hoàng thành Thăng Long, góp phần hình thành một “bảo tàng sống” gắn liền với ký ức đô thị Hà Nội.
Đáng chú ý, trong năm 2025, Hà Nội đã đồng loạt khởi công 7 cây cầu vượt sông Hồng gồm Tứ Liên, Ngọc Hồi, Vân Phúc, Hồng Hà, Mễ Sở, Thượng Cát và Trần Hưng Đạo. Việc triển khai cùng lúc nhiều dự án cầu lớn không chỉ thể hiện quyết tâm chính trị trong giải bài toán giao thông, mà còn mở ra không gian phát triển cân bằng hai bờ sông, tạo động lực tăng trưởng mới cho Thủ đô.
Theo Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội, tái phát triển đoạn tuyến từ ga Gia Lâm đến ga Hà Nội có ý nghĩa then chốt trong việc kết nối bảo tồn di sản với phát triển kinh tế đô thị. Việc hình thành các không gian văn hóa, thương mại, dịch vụ, du lịch gắn với cầu Long Biên và tuyến đường dẫn phía Nam cầu được kỳ vọng sẽ tạo sự hài hòa giữa gìn giữ giá trị lịch sử và nâng cao sức cạnh tranh, bản sắc của Hà Nội trong giai đoạn phát triển mới.
