Mới đây, tại TP.HCM, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam (VICRAFTS) chỉ đạo Viện Nghiên cứu Thị trường – Truyền thông Quốc tế (IMRIC) phối hợp cùng Viện IRLIE tổ chức chương trình “Nhận diện vai trò – Tài nguyên làng nghề trong xây dựng thương hiệu công nghiệp văn hóa quốc gia”. Sự kiện thu hút hơn 100 đại biểu là lãnh đạo các cơ quan Trung ương, đại diện sở, ban, ngành TP.HCM, chuyên gia, nhà khoa học, giảng viên, nhà thiết kế, startup trẻ cùng đông đảo nghệ nhân, chủ cơ sở sản xuất đến từ TP.HCM và các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long.
Trong bối cảnh cả nước có hơn 5.400 làng nghề và làng có nghề, trong đó hơn 1.800 làng nghề truyền thống được công nhận, câu chuyện phát triển không còn dừng ở bảo tồn, mà chuyển sang yêu cầu cao hơn: nâng tầm giá trị, chuẩn hóa chất lượng, xây dựng thương hiệu và gia tăng sức cạnh tranh trong nền kinh tế sáng tạo.
Phát biểu khai mạc, TS. Hồ Minh Sơn – Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, Viện trưởng IMRIC cho biết, chương trình xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của cộng đồng doanh nghiệp và các làng nghề phía Nam. Theo ông, để các cơ sở tham gia sâu hơn vào Chương trình OCOP, mở rộng thị trường, đặc biệt trong du lịch và thương mại điện tử, cần một cách tiếp cận bài bản từ nhận diện tài nguyên đến xây dựng chiến lược thương hiệu.
“Mỗi nghề truyền thống là một giá trị sống, là phần hồn của cộng đồng và là minh chứng cho sự bền bỉ của văn hóa Việt giữa lòng đô thị hóa. Giữ nghề là giữ ký ức; phát triển nghề là tạo sinh kế; tôn vinh nghề là tiếp nối tinh thần dân tộc”, TS. Hồ Minh Sơn nhấn mạnh.
Ông cũng nhắc lại dấu mốc ngày 20/2/1959 khi Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm làng gốm Bát Tràng, động viên các làng nghề đẩy mạnh sản xuất và gìn giữ nghề truyền thống. Từ ý nghĩa đó, Ban tổ chức bày tỏ mong muốn đề xuất lấy ngày 20/2 hằng năm làm Ngày Truyền thống Làng nghề Việt Nam.
Không gian chương trình được mở đầu bằng hoạt động tham quan khu trưng bày sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Nhiều sản phẩm tinh xảo, giàu bản sắc được giới thiệu, cho thấy nỗ lực đổi mới mẫu mã, cải tiến quy trình sản xuất theo hướng thân thiện môi trường, đáp ứng thị hiếu thị trường và yêu cầu “chuẩn xanh”.
Phát biểu chỉ đạo, Nhà giáo ưu tú Trịnh Quốc Đạt khẳng định hệ thống làng nghề là cấu phần quan trọng của hệ sinh thái văn hóa quốc gia, đóng góp trực tiếp vào tiến trình phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam.
Điểm nhấn chuyên môn của chương trình là phiên trao đổi với chủ đề “Tạo ‘phần hồn’ cho di sản: Nhịp cầu kết nối và truyền tải kho tàng di sản văn hóa dân tộc đến với thế hệ trẻ và cuộc sống đương đại”. Các ý kiến tập trung phân tích thực trạng, tiềm năng và thách thức của hệ thống làng nghề; đồng thời đề xuất thống nhất khái niệm và phương pháp nhận diện tài nguyên làng nghề, xây dựng chiến lược thương hiệu bài bản, chuyển hóa giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể và nguồn lực con người thành sản phẩm sáng tạo, bền vững.
Đáng chú ý, TS. Nguyễn Thị Mỹ Dung – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hùng Vương TP.HCM cho rằng, đã đến lúc thay đổi cách nhìn về làng nghề. Theo bà, nếu tiếp tục xem làng nghề chỉ là khu vực sản xuất thủ công, chúng ta sẽ tự giới hạn tương lai. Thay vào đó, cần tái định vị làng nghề như một hệ sinh thái kinh tế – văn hóa – sáng tạo, nơi hội tụ sản xuất, thiết kế, du lịch trải nghiệm và kết nối thị trường toàn cầu.
Từ góc nhìn giáo dục và phát triển bền vững, TS. Mỹ Dung nhấn mạnh ba “tài nguyên cốt lõi” của làng nghề: con người – những nghệ nhân với kỹ năng được tích lũy qua nhiều thế hệ; tri thức bản địa – các bí quyết, quy trình sản xuất độc bản; và không gian văn hóa – bao gồm lễ hội, tín ngưỡng, câu chuyện nghề tạo nên “linh hồn” sản phẩm. Chính sự kết hợp này giúp sản phẩm làng nghề vượt khỏi giá trị vật chất, trở thành một câu chuyện văn hóa có khả năng chinh phục thị trường quốc tế.
Trong khuôn khổ chương trình, Ban tổ chức trao Bằng khen cho ba đơn vị đồng hành gồm Công ty TNHH Long Vũ 168 (Làng nghề mộc Đông Giao), Công ty AQUABAY và Công ty TNHH Công nghệ cao Trương Lê. Dịp này, nghệ nhân Võ Dương trao tặng bức tranh thư pháp; ông Henry Vân Thanh – Đại sứ Hòa bình Châu Á gửi tặng tác phẩm “Mã đáo thành công”, thể hiện sự trân trọng đối với giá trị truyền thống.
Ngoài ra, sự kiện diễn ra sôi nổi với nhiều chia sẻ thực tiễn từ nghệ nhân, doanh nghiệp, sinh viên, làm rõ hơn yêu cầu chuyển đổi theo hướng “chuẩn xanh”, nâng cao chất lượng, hoàn thiện khung pháp lý, huy động nguồn lực tài chính và thúc đẩy khởi nghiệp trẻ trong lĩnh vực làng nghề.
Khép lại chương trình, TS. Hồ Minh Sơn khẳng định vai trò tiên phong của Hiệp hội Làng nghề Việt Nam trong việc kết nối các nguồn lực, đồng hành cùng địa phương và cộng đồng sản xuất. Sự kiện không chỉ đánh giá thực trạng khu vực phía Nam mà còn hướng tới mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030, đồng thời hình thành 5–10 thương hiệu quốc gia mang tầm vóc quốc tế.
Hơn nữa, chương trình mở ra kỳ vọng về một hành trình mới – nơi các làng nghề truyền thống từng bước chuẩn hóa, nâng cao chất lượng, củng cố thương hiệu và lan tỏa sâu rộng giá trị văn hóa Việt trong đời sống đương đại.
