Thị trường mở rộng, sầu riêng tiếp tục đóng vai trò đầu tàu
Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam trong tháng 9/2026 ước đạt 1,19 tỷ USD, sau khi lần lượt đạt 1,12 tỷ USD trong tháng 7 và 1,37 tỷ USD trong tháng 8. Như vậy, ngành hàng này đã có ba tháng liên tiếp duy trì giá trị xuất khẩu trên 1 tỷ USD, tạo nền tảng thuận lợi để hướng tới mục tiêu 10 tỷ USD trong cả năm.
Lũy kế 9 tháng, kim ngạch xuất khẩu rau quả ước đạt gần 7,35 tỷ USD, tăng 19,9% so với cùng kỳ năm 2025. Một nguồn số liệu khác ghi nhận giá trị xuất khẩu đạt 7,28 tỷ USD, tăng 18,8%. Dù có sự chênh lệch giữa các thống kê, kết quả chung vẫn cho thấy ngành rau quả duy trì xu hướng tăng trưởng tích cực trong bối cảnh nhu cầu nhập khẩu tại nhiều thị trường tiếp tục gia tăng.
Tuy nhiên, diễn biến trong tháng 9 cũng cho thấy xuất khẩu chưa hoàn toàn ổn định. Theo số liệu thống kê khác, kim ngạch tháng này đạt 1,13 tỷ USD, giảm 17,8% so với tháng 8 và thấp hơn 13,9% so với cùng kỳ năm trước. Riêng thị trường Trung Quốc ghi nhận giá trị xuất khẩu 845,6 triệu USD, giảm 20,3% so với tháng liền trước. Những biến động này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải theo sát sức mua, chủ động điều chỉnh kế hoạch thu hoạch và tổ chức giao hàng phù hợp.
Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ rau quả lớn nhất của Việt Nam. Theo số liệu thống kê trong 9 tháng, thị trường này chiếm khoảng 63-64,8% tổng kim ngạch xuất khẩu, với giá trị tăng trưởng tích cực so với cùng kỳ năm 2025. Hoa Kỳ và Hàn Quốc lần lượt giữ vị trí tiếp theo, trong khi Nhật Bản tiếp tục là điểm đến quan trọng đối với các sản phẩm đáp ứng yêu cầu cao về chất lượng.
Đáng chú ý, trong 8 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc nhập khẩu rau, hoa, củ, quả và các sản phẩm chế biến với tổng trị giá 19,13 tỷ USD, tăng 6,2% so với cùng kỳ năm trước. Việt Nam đạt kim ngạch 4,04 tỷ USD, tăng 32,4%, nâng thị phần từ khoảng 17% lên 21,1%, đứng thứ hai sau Thái Lan. Tốc độ tăng trưởng cao hơn mức tăng chung của thị trường cho thấy rau quả Việt Nam đang có thêm cơ hội củng cố vị thế tại thị trường tỷ dân.
Ngoài các thị trường chủ lực, xuất khẩu sang Australia, Malaysia, Đức, Nga và Canada cũng ghi nhận những tín hiệu khả quan. Campuchia nổi bật với mức tăng trưởng mạnh, trong khi UAE và Thái Lan có thời điểm suy giảm. Tại EU, Việt Nam vươn lên vị trí nguồn cung rau quả ngoại khối thứ 23 trong nửa đầu năm 2026. Tốc độ nhập khẩu rau quả từ Việt Nam tăng 26%, đưa thị phần từ 0,81% lên 1%.
Những kết quả này cho thấy dư địa mở rộng thị trường vẫn còn đáng kể. Dù vậy, tỷ trọng xuất khẩu tập trung lớn vào Trung Quốc cũng khiến ngành hàng đối mặt với rủi ro khi nhu cầu, chính sách nhập khẩu hoặc nguồn cung tại thị trường này thay đổi.
Trong cơ cấu mặt hàng, sầu riêng tiếp tục giữ vai trò nổi bật. Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, xuất khẩu sầu riêng trong 9 tháng năm 2026 đạt khoảng 3,5 tỷ USD, tăng 52% so với cùng kỳ năm trước. Riêng Trung Quốc mang lại khoảng 3,3 tỷ USD, tăng 59%; các thị trường Hàn Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực.
Chuẩn hóa vùng trồng, thúc đẩy chế biến sâu để tăng sức cạnh tranh
Triển vọng những tháng cuối năm vẫn được đánh giá tích cực nhờ nguồn cung trong nước và nhu cầu mua sắm dịp lễ, Tết tại Trung Quốc, Đông Bắc Á, châu Âu và Bắc Mỹ. Tháng 9 và tháng 10 là thời điểm sầu riêng Tây Nguyên bước vào giai đoạn thu hoạch rộ cuối vụ, trong khi nguồn cung từ một số quốc gia cạnh tranh suy giảm theo mùa. Sang tháng 11 và tháng 12, nhu cầu đối với dừa tươi, chanh leo, bưởi, thanh long, xoài và rau quả chế biến được kỳ vọng tăng lên, góp phần bù đắp sự giảm sút của nguồn cung sầu riêng tươi.
Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho biết bên cạnh sầu riêng, các mặt hàng như dừa, thanh long, chanh leo và sản phẩm chế biến đang đóng góp tích cực vào tăng trưởng chung của ngành. Nhu cầu tại Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và các thị trường Âu - Mỹ được kỳ vọng tiếp tục gia tăng trong mùa mua sắm cuối năm.
Tuy nhiên, khả năng tận dụng cơ hội không chỉ phụ thuộc vào sản lượng mà còn nằm ở việc đáp ứng các tiêu chuẩn nhập khẩu. Doanh nghiệp cần kiểm soát chất lượng từ vùng nguyên liệu, tuân thủ quy định về mã số vùng trồng, chuẩn hóa cơ sở đóng gói và bảo đảm hồ sơ truy xuất nguồn gốc đầy đủ. Các yêu cầu này phải được thực hiện xuyên suốt quá trình sản xuất, thu hoạch, sơ chế, bảo quản và vận chuyển, thay vì chỉ tập trung hoàn thiện thủ tục trước khi xuất hàng.
Theo ông Lê Anh Dũng, Tổng Giám đốc Tổng Công ty Rau quả, nông sản Việt Nam, phát triển các sản phẩm sầu riêng đông lạnh, puree (thịt sầu riêng xay nhuyễn đông lạnh), sấy và chế biến sâu sẽ giúp kéo dài thời gian bảo quản, giảm áp lực tiêu thụ trong mùa thu hoạch rộ và hạn chế rủi ro do biến động nguồn cung. Hướng đi này cũng có thể áp dụng với dừa, chanh leo, xoài và thanh long, góp phần nâng cao giá trị nguyên liệu, giảm tổn thất sau thu hoạch và đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu.
Cơ hội gia tăng giá trị còn đến từ xu hướng sử dụng các thành phần tự nhiên trong thực phẩm, đồ uống pha sẵn và thực phẩm chức năng. Thị trường tinh chất cam quýt toàn cầu được dự báo tăng từ 17,94 tỷ USD năm 2025 lên 18,77 tỷ USD năm 2026, trước khi đạt 23,72 tỷ USD vào năm 2031, tương ứng tốc độ tăng trưởng kép hằng năm 4,8% trong giai đoạn 2026-2031. Nhu cầu về nguyên liệu có chất lượng ổn định, thông số kỹ thuật rõ ràng và đáp ứng xu hướng nhãn sạch mở ra hướng phát triển mới cho doanh nghiệp chế biến nông sản Việt Nam.
Kinh nghiệm từ Philippines cũng cho thấy công nghệ bảo quản có thể giúp nông sản tiếp cận những thị trường xa hơn. Đối với Việt Nam, đầu tư công nghệ chế biến cần đi đôi với xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, liên kết giữa doanh nghiệp và người sản xuất, đồng thời phát triển hệ thống phân phối ổn định. Việc lựa chọn công nghệ phải phù hợp với đặc tính từng loại nông sản, yêu cầu của thị trường mục tiêu và hiệu quả đầu tư, tránh tình trạng mở rộng công suất nhưng thiếu nguyên liệu đạt chuẩn hoặc đầu ra bền vững.
Về dài hạn, bên cạnh việc duy trì thị trường Trung Quốc, doanh nghiệp cần khai thác tốt hơn cơ hội tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và EU, đồng thời tìm kiếm khách hàng ở Trung Đông, Nam Á, châu Phi và Mỹ Latinh. Đa dạng hóa thị trường, nâng tỷ trọng sản phẩm giá trị gia tăng và xây dựng thương hiệu sẽ giúp ngành rau quả giảm sự phụ thuộc vào mùa vụ, hạn chế rủi ro khi thị trường biến động và cải thiện hiệu quả xuất khẩu.
