Cuối Thu, đầu Đông, khi những cơn gió mang hơi lạnh tràn về, người dân làng Tú Đôi, xã Nghi Dương, TP Hải Phòng, lại mài sắc cuốc, thuổng, chuẩn bị giỏ đựng để ra đồng bắt chuột. Đây là thời điểm chuột bắt đầu se Đông (tích lớp mỡ dày để chống chọi cái lạnh của mùa Đông) nên thịt đặc biệt thơm ngon, béo ngậy.
Thời điểm này, trên các cánh đồng thuộc xã Nghi Dương và các địa phương lân cận, dễ bắt gặp cảnh người ta xúm năm, tụm ba xem bắt chuột. Mỗi khi thợ đào chuột bắt được chú chuột béo mầm bỏ vào giỏ, lại vang lên những lời hò reo cùng ánh mắt trầm trồ, thích thú.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí Doanh nghiệp và Kinh tế xanh, anh Phạm Văn Bình, ở xã Nghi Dương, TP Hải Phòng, chia sẻ, theo các bậc cao niên trong vùng, người làng Tú Đôi có truyền thống bắt chuột và ăn thịt chuột từ hơn 100 năm qua. Thời gian đầu, do kinh tế khó khăn, người dân nơi đây dùng thịt chuột để cải thiện bữa cơm trong gia đình. Sau đó, dù kinh tế khá giả, nhiều người vẫn thích ăn bởi mê cái béo ngậy, đậm đà của thịt chuột.
Người làm nghề ở làng Tú Đôi không bắt chuột quanh năm, mà chỉ từ khoảng tháng 9 đến đầu tháng 11 Âm lịch, khi chuột tìm đến những ruộng lúa chín ăn thóc tích mỡ để chống chọi với cái lạnh giá của mùa Đông (chuột se Đông). Hiện cả làng Tú Đôi có gần 20 nhóm thợ chuyên đi bắt chuột làm thịt bán tại chợ và theo đơn đặt hàng. Mỗi ngày, làng Tú Đôi cung cấp ra thịt trường khoảng 400-500 kg thịt chuột luộc hoặc làm sẵn với mức giá ngang ngửa thịt bò (250.000 - 280.000 đồng/kg).
Khác với nhiều “làng thịt chuột” khác trong cả nước, người làng Tú Đôi chỉ chế biến duy nhất món chuột luộc. Chuột sau khi bắt về làm sạch lông, bỏ hoi, bỏ ruột (giữ lại phần gan béo ngậy) rồi cuộn tròn luộc trong nồi gang, bên dưới có lót lớp lá ré (loại cây mọc nhiều ở các vùng nông thôn, về hình dáng giống cây riềng). Sau khi để ráo nước, chuột được đưa đi bán tại chợ chiều Tú Đôi.
Thịt chuột sau khi mua về, chỉ cần chặt nhỏ, rắc lớp lá chanh thái chỉ, chấm với muối cộc (muối hạt to) rang khô giã chung với ớt xanh, hạt tiêu xay nhuyễn, là có thể thưởng thức. Những miếng thịt chuột béo ngậy, thơm mùi thóc mới khiến nhiều thực khách trong và ngoài xã Nghi Dương mê mẩn. Từ món ăn cải thiện bữa cơm trong gia đình nhà nghèo, đến nay, thịt chuột đã trở thành “món đinh” của một số nhà hàng sang trọng trong khu vực.
Trước đây, người dân Tú Đôi chỉ chế biến món thịt chuột luộc. Nay, đáp ứng nhu cầu của thực khách, họ bán cả thịt chuột làm sẵn để người mua có thể chế biến thành nhiều món khác nhau, như chuột chiên vàng, nướng, nấu xôi (giống xôi chim), nấu giả cầy.
Chuột đồng là món ăn nổi tiếng của người dân làng Tú Đôi cũng như nét độc đáo trong văn hóa ẩm thực của người dân địa phương được nhiều khách du lịch ưa thích mà tìm đến trong mỗi vụ bắt chuột se Đông.
Không chỉ góp phần bảo vệ mùa màng trước “giặc chuột”, nghề săn bắt chuột đồng ở làng Tú Đôi còn đem lại thu nhập đáng kể cho người dân địa phương. Với gần 20 nhóm thợ chuyên đi bắt chuột, trung bình mỗi ngày cung cấp ra thị trường 400 - 500 kg thịt chuột làm sẵn hoặc thịt chuột luộc/ngày với mức giá 250.000 đồng, mỗi vụ thịt chuột kéo dài khoảng hơn 60 ngày, “kinh tế thịt chuột” đem lại khoản thu nhập tiền tỷ cho người dân địa phương.
Làng Tú Đôi trước đây thuộc xã Kiến Quốc, huyện Kiến Thụy. Món thịt chuột của người dân nơi đây nổi tiếng đến mức đã được đưa vào cuốn sách “Kiến Thụy xưa và nay”.
Theo sách, với món thịt chuột ép khô ở làng Tú Đôi, chuột để làm thịt phải là chuột đồng khoảng 0,2 - 0,3 kg. Sau khi làm sạch lông, bỏ hoi thì cho vào nồi luộc với nước mưa. Sau khi chín, thịt chuột được xếp ra phên tre, nứa lót lớp lá chuối bánh tẻ, để cho rút mỡ hoặc ép khô mới ăn. Khi thưởng thức, chấm cùng muối trắng trộn ớt, lá chanh và bánh đa nướng…/.
