Đề xuất khung chính sách mới nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách trọng tâm liên quan đến quản lý, khai thác và bảo vệ tài nguyên biển, đảo, với mục tiêu hình thành nền tảng pháp lý đồng bộ cho phát triển kinh tế biển theo hướng xanh, hiện đại và bền vững. Đây được xem là bước đi quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chiến lược phát triển kinh tế biển gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh và thích ứng biến đổi khí hậu.

Theo thông tin từ ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, quá trình xây dựng dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) được triển khai nghiêm túc, bám sát chỉ đạo của Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ và lãnh đạo Bộ. Việc nghiên cứu được thực hiện trên cơ sở tổng hợp các định hướng lớn trong Văn kiện Đại hội Đảng, đồng thời rà soát toàn diện hệ thống pháp luật hiện hành, tổng kết thực tiễn quản lý biển đảo trong nhiều năm qua và tham khảo kinh nghiệm quốc tế nhằm bảo đảm tính khả thi, hiện đại và hội nhập.

Trong quá trình xây dựng, cơ quan soạn thảo đã xác định rõ các nhóm chính sách trọng tâm, đồng thời tiến hành đánh giá tác động một cách toàn diện. Hồ sơ dự án luật được tổ chức lấy ý kiến rộng rãi từ các bộ, ngành, địa phương, tổ chức và cá nhân liên quan. Cùng với đó, công tác truyền thông chính sách cũng được đẩy mạnh nhằm tạo sự đồng thuận xã hội. Trước khi trình Bộ Tư pháp thẩm định, hồ sơ đã được Vụ Pháp chế góp ý, đồng thời được đưa ra hội nghị tham vấn chính sách tổ chức vào ngày 11/3/2026. Song song với đó, dự thảo cũng được công khai trên Cổng thông tin điện tử của Bộ để tiếp nhận ý kiến đóng góp từ cộng đồng.

Trên cơ sở tiếp thu ý kiến của Bộ Tư pháp cùng các cơ quan chuyên môn, đến nay hồ sơ chính sách đã được chỉnh lý và hoàn thiện theo hướng tập trung vào bốn nhóm nội dung lớn, tạo cấu trúc chính sách tương đối toàn diện cho lĩnh vực biển và hải đảo.

Trước hết, một trong những định hướng quan trọng là xây dựng hệ thống cơ chế, chính sách ưu đãi có tính đặc thù nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế biển theo hướng xanh, tuần hoàn và giảm phát thải. Nhóm chính sách này hướng tới việc khuyến khích các ngành kinh tế biển có giá trị gia tăng cao, đồng thời hình thành các mô hình phát triển mới như đặc khu kinh tế biển, khu đô thị lấn biển hay trung tâm thương mại tự do.

Bên cạnh đó, chính sách cũng chú trọng khai thác hợp lý tài nguyên chiến lược và tài nguyên biển sâu, đẩy mạnh thu hút nguồn lực xã hội, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực biển.

Song song với định hướng phát triển kinh tế, việc hoàn thiện cơ chế quản lý và sử dụng không gian biển cũng được đặt ra như một nội dung then chốt. Dự thảo luật nhấn mạnh yêu cầu phân định rõ trách nhiệm quản lý giữa các cơ quan, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước, đồng thời bảo đảm gắn kết chặt chẽ với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Các quy định mới hướng đến xử lý hiệu quả tình trạng chồng lấn, xung đột trong khai thác không gian biển, đồng thời hoàn thiện cơ chế giao, cho thuê khu vực biển theo hướng minh bạch, từng bước áp dụng đấu giá quyền sử dụng. Hệ thống đăng ký, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển và quản lý công trình trên biển cũng được nghiên cứu xây dựng nhằm nâng cao tính công khai, minh bạch trong quản lý.

Một nội dung quan trọng khác liên quan trực tiếp đến quyền lợi của các tổ chức, cá nhân là quy định về quyền và nghĩa vụ khi sử dụng khu vực biển. Theo đó, các quyền như chuyển nhượng, cho thuê, thế chấp hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng khu vực biển được làm rõ hơn về điều kiện và phạm vi áp dụng. Đồng thời, dự thảo cũng quy định cụ thể các trường hợp hạn chế quyền nhằm bảo đảm lợi ích quốc gia, quốc phòng, an ninh. Bên cạnh quyền lợi, nghĩa vụ tài chính cũng được xác định rõ ràng thông qua cơ chế thu, miễn, giảm tiền sử dụng hoặc thuê khu vực biển, góp phần tạo môi trường pháp lý minh bạch và công bằng.

Ở góc độ môi trường, dự thảo luật đặc biệt chú trọng đến việc kiểm soát ô nhiễm biển và hải đảo theo hướng toàn diện và chặt chẽ hơn. Các quy định tập trung vào kiểm soát nguồn thải từ đất liền, quản lý rác thải nhựa đại dương, ứng phó sự cố môi trường và phục hồi hệ sinh thái biển.

Đồng thời, công tác phòng chống xói lở bờ biển, kiểm soát sinh vật ngoại lai xâm hại và tăng cường cơ chế bồi thường thiệt hại do ô nhiễm dầu cũng được bổ sung. Việc nội luật hóa và thực thi các cam kết quốc tế về bảo tồn đa dạng sinh học biển tiếp tục được nhấn mạnh như một yêu cầu tất yếu trong giai đoạn mới.

Việc hoàn thiện bốn nhóm chính sách nêu trên được kỳ vọng sẽ tạo ra hành lang pháp lý thống nhất, minh bạch và phù hợp thực tiễn, góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng to lớn của biển, đảo Việt Nam, đồng thời bảo đảm sự hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và giữ vững an ninh quốc gia trong dài hạn.