Phát triển nhà ở xã hội theo hướng phát thải các-bon thấp đang đặt ra yêu cầu hài hòa giữa mục tiêu giảm tác động đến môi trường, bảo đảm chất lượng công trình và kiểm soát chi phí đầu tư, vận hành.
Tại Hội thảo “Nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp - Định hướng và giải pháp cho Việt Nam” do Viện Khoa học công nghệ xây dựng (Bộ Xây dựng) phối hợp với Sở Xây dựng tỉnh Bắc Ninh tổ chức, nhiều giải pháp đã được đưa ra, tập trung từ khâu thiết kế, lựa chọn vật liệu đến sử dụng năng lượng và tổ chức không gian sống.
TS Nguyễn Hồng Hải, Viện trưởng Viện Khoa học công nghệ xây dựng - Bộ Xây dựng, cho rằng nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp không bắt đầu từ việc “cộng thêm” công nghệ xanh, mà cần được triển khai từ việc thiết kế đúng, chuẩn hóa đúng và kiểm chứng đúng.
Theo ông Hải, khung tiêu chí nhà ở xã hội các-bon thấp cần được xây dựng theo hướng linh hoạt, tránh biến mục tiêu xanh thành gánh nặng về thủ tục. Các công trình trước hết phải đáp ứng đầy đủ quy chuẩn Việt Nam hiện hành về quy hoạch, nhà chung cư, phòng cháy chữa cháy, hạ tầng, năng lượng, tiếp cận và vật liệu.
Trên cơ sở đó, các giải pháp được khuyến khích tập trung vào việc tối ưu thiết kế thụ động, vỏ công trình, chiếu sáng và thông gió nhằm giảm mức tiêu thụ năng lượng trong quá trình vận hành.
Viện trưởng Viện Khoa học công nghệ xây dựng đề xuất ba hướng triển khai. Thứ nhất, xây dựng bộ tiêu chí kỹ thuật nhà ở xã hội các-bon thấp dựa trên hệ thống QCVN, TCVN hiện hành và chuyển thành các checklist thiết kế, kiểm chứng dễ áp dụng.
Thứ hai, tích hợp yêu cầu về chất lượng không khí trong nhà, đưa TCVN 13521, TCVN 5687 và TCVN 10736 vào hướng dẫn thiết kế, nghiệm thu và vận hành.
Thứ ba, thực hiện thí điểm, đo lường và chuẩn hóa thông qua các dự án mẫu để đánh giá mức tiêu thụ năng lượng, chất lượng không khí trong nhà (IAQ), phát thải vật liệu và chi phí vận hành trước khi nhân rộng.
Từ những định hướng này, ông Trần Phương, Trưởng phòng Công trình xanh và tiết kiệm năng lượng, Viện Khoa học công nghệ xây dựng (Bộ Xây dựng), giới thiệu tài liệu “Hướng dẫn thiết kế nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp”, tập trung vào các giải pháp có thể triển khai mà không làm tăng chi phí đầu tư. Trong thiết kế, công trình được khuyến nghị ưu tiên hình khối gọn, giảm tác động bất lợi từ hướng Tây và Đông, bố trí vùng đệm phù hợp. Việc kiểm soát diện tích cửa theo hướng, sử dụng lô gia, ban công chìm và các cấu tạo che nắng được xem là những giải pháp giúp hạn chế hấp thụ nhiệt.
Việc chuẩn hóa căn hộ và mô-đun kỹ thuật cũng được đặt ra nhằm rút ngắn hệ thống đường ống, tập trung các khu vực kỹ thuật và giảm xung đột trong quá trình thi công. Về kết cấu, cần hạn chế các nhịp bất hợp lý, giảm sàn chuyển và tối ưu tính lặp lại của cấu kiện.
Đối với hệ thống kỹ thuật, việc tính toán công suất theo tải thực tế, tránh lựa chọn dư công suất đối với bơm, quạt, điều hòa và nguồn điện dự phòng có thể góp phần giảm chi phí đầu tư và mức tiêu thụ năng lượng.
Các chi tiết về chống thấm, độ kín công trình, làm mẫu và bảo trì phòng ngừa cũng cần được chú trọng nhằm hạn chế sửa chữa và kéo dài tuổi thọ công trình.
Theo Kiến trúc sư Đỗ Xuân Thủy, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư tỉnh Bắc Ninh, giảm phát thải cần gắn với hiệu quả kinh tế. “Công trình xanh khác với công trình đắt tiền. Để giảm chi phí xây dựng và chi phí vận hành trong thiết kế và xây dựng cần chọn hướng nhà hợp lý, giảm kính không cần thiết, che nắng và tăng thông gió tự nhiên, tận dụng ánh sáng ban ngày, bố trí cây xanh đúng vị trí, chọn vật liệu bền, dễ bảo trì", ông Thủy nói.
Về vật liệu, ông Thủy lưu ý việc ưu tiên sử dụng vật liệu sản xuất tại địa phương và trong khu vực có thể giúp giảm quãng đường vận chuyển, đồng thời thuận lợi hơn trong bảo trì và thay thế. Các công trình cũng cần hạn chế những cấu tạo hoàn thiện phức tạp, nhanh xuống cấp và phải thay thế nhiều lần.
Song song với việc kiểm soát phát thải trong quá trình vận hành, lượng các-bon hàm chứa trong vật liệu và hoạt động xây dựng cũng cần từng bước được quan tâm.
Ở góc độ tổng thể, một khu nhà ở xã hội cần được xem xét đồng thời các yếu tố về khí hậu, công trình, đô thị và bản sắc. Theo đó, việc tính toán mật độ, tầng cao, khoảng thoáng và hệ thống tiện ích cần được thực hiện ngay từ giai đoạn quy hoạch và chuẩn bị dự án.
Bên cạnh các giải pháp về thiết kế và vật liệu, chất lượng không khí trong nhà cũng được đặt ra như một yêu cầu quan trọng. Đại diện Panasonic Electric Works Vietnam cho rằng cư dân nhà ở xã hội thường bao gồm các gia đình có thu nhập thấp, trẻ em và người cao tuổi - những nhóm có thể chịu ảnh hưởng lớn hơn từ ô nhiễm không khí.
Theo ông Nguyễn Quốc Ân, Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Bắc Ninh, mục tiêu của nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp là tạo ra những công trình có thiết kế hợp lý, sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên, hạn chế phát sinh chất thải, ưu tiên vật liệu có mức phát thải thấp, đồng thời bảo đảm thông gió và chất lượng không khí trong nhà. Quan trọng hơn, quá trình này phải kiểm soát tốt tổng mức đầu tư, giá bán, chi phí vận hành và bảo trì trong suốt vòng đời công trình.
Đối với người lao động và người có thu nhập thấp, một căn hộ được thiết kế hợp lý, giảm hấp thụ nhiệt, tận dụng thông gió và chiếu sáng tự nhiên, sử dụng thiết bị hiệu suất cao không chỉ góp phần giảm phát thải mà còn giúp giảm chi phí tiền điện hằng tháng.
