Bộ Tài chính loại bỏ phương án dùng tài sản số, tài sản ảo để thế chấp vay vốn

Sau quá trình lấy ý kiến rộng rãi từ các địa phương, cơ quan chuyên môn và đại biểu Quốc hội, Bộ Tài chính đã quyết định không tiếp tục đưa nội dung cho phép sử dụng tài sản số, tài sản ảo làm tài sản bảo đảm tín dụng vào Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi). Động thái này được đưa ra sau hàng loạt ý kiến bày tỏ sự thận trọng trước những rủi ro pháp lý và khó khăn trong việc định giá loại tài sản còn nhiều tranh cãi này.

Trước đó, trong quá trình xây dựng dự thảo luật, Bộ Tài chính từng đề xuất mở rộng các hình thức bảo đảm tiền vay nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận nguồn vốn thuận lợi hơn. Theo phương án được đưa ra, ngoài bất động sản và các tài sản hữu hình truyền thống, doanh nghiệp có thể sử dụng quyền sở hữu trí tuệ, quyền tài sản, tài sản hình thành trong tương lai, tài sản số và thậm chí cả tài sản ảo để thế chấp vay vốn ngân hàng.

Đề xuất này được xây dựng trong bối cảnh khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa đang gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận tín dụng. Theo số liệu của Bộ Tài chính, nhóm doanh nghiệp này hiện chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp trong nền kinh tế, song chỉ tiếp cận được khoảng 19-20% tổng dư nợ tín dụng. Nhiều doanh nghiệp công nghệ, startup sở hữu giá trị lớn từ dữ liệu, phần mềm, thuật toán, thương hiệu hay các tài sản vô hình khác nhưng lại không đáp ứng được yêu cầu về tài sản bảo đảm theo tiêu chuẩn tín dụng truyền thống.

Mục tiêu của đề xuất là khơi thông nguồn lực cho khu vực kinh tế tư nhân, phù hợp với định hướng phát triển doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và startup công nghệ theo các chủ trương mới. Bên cạnh việc mở rộng loại hình tài sản bảo đảm, dự thảo còn khuyến khích các tổ chức tín dụng phát triển những sản phẩm tài chính linh hoạt như tài trợ chuỗi cung ứng, tài trợ theo đơn hàng, đồng đầu tư hoặc cho vay dựa trên dòng tiền, phương án kinh doanh và xếp hạng tín nhiệm của doanh nghiệp.

Nhiều địa phương lo ngại khoảng trống pháp lý và rủi ro tín dụng

Tuy nhiên, khi lấy ý kiến góp ý, đề xuất này đã nhận được nhiều phản hồi thận trọng từ các địa phương và cơ quan liên quan. Sở Tài chính Đà Nẵng cho rằng việc đưa tài sản số và tài sản ảo vào giao dịch bảo đảm tín dụng cần được nghiên cứu kỹ lưỡng hơn, đồng thời phải đánh giá đầy đủ tác động đối với hệ thống tài chính và ngân hàng.

Tại Gia Lai, cơ quan tài chính địa phương đề nghị loại bỏ khái niệm “tài sản ảo”, chỉ giữ lại “tài sản số” cùng các loại tài sản vô hình có thể định giá được theo quy định chuyên ngành. Quan điểm này nhằm bảo đảm tính chính xác về mặt pháp lý cũng như hạn chế rủi ro phát sinh trong quá trình triển khai.

Tương tự, Sở Tài chính Nghệ An cho rằng hệ thống pháp luật hiện hành chưa có quy định cụ thể về “tài sản ảo”, vì vậy đề nghị thay thế bằng thuật ngữ “tài sản số”. Trong khi đó, Sở Tài chính Quảng Ngãi nhấn mạnh nếu tiếp tục giữ quy định này thì cần làm rõ nguyên tắc thực hiện, điều kiện áp dụng, cơ chế quản lý cũng như trách nhiệm của các cơ quan liên quan nhằm bảo đảm an toàn cho hoạt động tín dụng.

Những băn khoăn này cũng được chia sẻ bởi nhiều địa phương khác như Tuyên Quang, Gia Lai, Phú Thọ cùng các đoàn đại biểu Quốc hội. Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh nhận định việc thiếu cơ sở pháp lý rõ ràng đang khiến quá trình định giá tài sản vô hình, tài sản số hay tài sản ảo gặp nhiều trở ngại. Đồng thời, chưa có hành lang pháp lý đầy đủ để bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia giao dịch khi xảy ra tranh chấp hoặc rủi ro.

Bộ Tài chính rút đề xuất, tập trung hoàn thiện khung hỗ trợ doanh nghiệp

Trên cơ sở tiếp thu các ý kiến góp ý, Bộ Tài chính cho biết đã rà soát lại toàn bộ nội dung dự thảo và quyết định không đưa quy định liên quan đến tài sản số, tài sản ảo vào Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi).

Quyết định này cho thấy cơ quan soạn thảo lựa chọn cách tiếp cận thận trọng trước khi mở rộng phạm vi các loại tài sản được chấp nhận trong hoạt động bảo đảm tín dụng. Trong bối cảnh hệ thống pháp luật về tài sản số vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, việc loại bỏ nội dung này được xem là bước đi nhằm giảm thiểu rủi ro đối với hệ thống tài chính và tín dụng.

Dù vậy, mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận nguồn vốn vẫn được duy trì thông qua nhiều cơ chế khác trong dự thảo luật. Việc sửa đổi luật lần này không chỉ nhằm tháo gỡ các vướng mắc sau 8 năm thi hành mà còn hướng tới đồng bộ hóa với các quy định mới về đầu tư, kinh doanh, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh.

Theo kế hoạch, Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026. Nếu được thông qua, luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, tạo nền tảng pháp lý mới cho khu vực doanh nghiệp đang được xem là động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế.