Theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, người lao động có thời gian tham gia bảo hiểm xã hội vượt ngưỡng theo quy định sẽ được hưởng thêm khoản trợ cấp một lần khi nghỉ hưu, bên cạnh lương hưu hằng tháng. Cụ thể, lao động nam có trên 35 năm đóng bảo hiểm xã hội và lao động nữ có trên 30 năm đóng bảo hiểm xã hội sẽ được hưởng khoản trợ cấp này theo Điều 68 của Luật.
Trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi, Bộ Nội vụ đã đề xuất điều chỉnh khoản 2 Điều 68 nhằm làm rõ cách xác định mức trợ cấp đối với nhóm người lao động đủ điều kiện nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động nhưng vẫn tiếp tục làm việc. Theo phương án được đưa ra, mức trợ cấp một lần khi nghỉ hưu sẽ được xác định theo mốc 0,5 năm hoặc 2 năm, tùy thuộc vào khoảng thời gian từ khi người lao động đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định đến thời điểm chính thức nghỉ hưu tương ứng với trường hợp quy định tại Điều 64 hoặc Điều 65 của Luật.
Theo Bộ Nội vụ, việc sửa đổi này nhằm tạo cơ sở thống nhất trong xác định thời điểm đủ điều kiện nghỉ hưu đối với từng nhóm đối tượng, qua đó thuận lợi hơn cho quá trình áp dụng chính sách trên thực tế. Dự thảo cũng bổ sung quy định xử lý thời gian đóng bảo hiểm xã hội có tháng lẻ đối với trường hợp người lao động có tháng lẻ ở cả giai đoạn trước và sau thời điểm nghỉ hưu. Cách xử lý này được xây dựng theo nguyên tắc tương tự quy định đang áp dụng khi giải quyết hưởng bảo hiểm xã hội một lần tại khoản 3 Điều 70 và khoản 2 Điều 102 của Luật.
Góp ý đối với nội dung trên, Bộ Tài chính đề nghị điều chỉnh lại cách tính trợ cấp một lần. Theo đó, trường hợp người lao động đã đủ điều kiện hưởng lương hưu theo điểm a khoản 1 Điều 64 và Điều 65 của Luật nhưng vẫn tiếp tục tham gia bảo hiểm xã hội thì khoản trợ cấp được xác định bằng hai lần mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội theo Điều 72 của Luật cho mỗi năm đóng vượt số năm quy định tại khoản 1 Điều 68, tính từ sau thời điểm đủ tuổi nghỉ hưu đến thời điểm nghỉ hưu thực tế theo quy định.
Bộ Tài chính cho rằng quy định hiện hành đã cho phép nhiều nhóm lao động được nghỉ hưu sớm nhằm bảo vệ sức khỏe, bao gồm người có ít nhất 15 năm làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; người làm việc tại khu vực có phụ cấp từ 0,7 trở lên hoặc vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; cùng với người bị suy giảm khả năng lao động theo kết luận của Hội đồng giám định y khoa.
Theo cơ quan này, nếu áp dụng cách tính trong dự thảo, có thể phát sinh tình trạng người lao động chỉ cần kéo dài thời gian làm việc thêm một khoảng rất ngắn sau khi đã đủ điều kiện hưởng lương hưu để nhận mức trợ cấp cao hơn đáng kể. Điều này, theo Bộ Tài chính, không phản ánh đúng mục tiêu và bản chất của chính sách bảo hiểm xã hội.
Để minh họa cho nhận định trên, Bộ Tài chính đưa ra trường hợp một lao động nữ sinh ngày 28/12/1968, có tổng thời gian đóng bảo hiểm xã hội 40 năm. Trong đó, người này có 34 năm 1 tháng làm việc tại nơi hưởng phụ cấp khu vực từ 0,7 trở lên và thêm 4 năm 8 tháng công tác tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Nếu áp dụng cách tính trong dự thảo, khoản trợ cấp sẽ được chia thành hai giai đoạn gồm thời gian trước và sau thời điểm đủ điều kiện hưởng lương hưu. Tổng số tiền trợ cấp người lao động được nhận lên tới 285.180.588 đồng, cao hơn rất nhiều so với mức 90.533.520 đồng nếu áp dụng theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014.
Một ví dụ khác cũng được Bộ Tài chính viện dẫn là trường hợp lao động nữ sinh ngày 25/2/1972, có 30 năm 5 tháng đóng bảo hiểm xã hội và nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động theo kết luận của Hội đồng giám định y khoa. Theo phương án của dự thảo, người này sẽ được nhận trợ cấp một lần 11.108.239 đồng, trong khi cách tính theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 chỉ tương ứng 2.221.648 đồng.
Đáng chú ý, Bộ Tài chính phân tích rằng trong trường hợp trên, người lao động chỉ cần tiếp tục đóng bảo hiểm xã hội thêm một tháng sau khi đã đủ điều kiện hưởng lương hưu. Với số tiền đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội là 3.985.080 đồng, mức trợ cấp một lần lại tăng thêm tới 7.123.159 đồng. Ngoài khoản trợ cấp này, một số trường hợp còn có thể được hưởng lợi về tỷ lệ lương hưu chỉ sau một tháng làm việc bổ sung do liên quan đến quy định giảm tỷ lệ hưởng lương hưu khi nghỉ trước tuổi.
Ngoài việc điều chỉnh cách tính trợ cấp, Bộ Tài chính còn kiến nghị bổ sung quy định về xử lý tháng lẻ khi tính thời gian tham gia bảo hiểm xã hội. Cụ thể, nếu cả giai đoạn trước và sau thời điểm đủ tuổi nghỉ hưu đều phát sinh tháng lẻ thì số tháng lẻ của giai đoạn trước sẽ được chuyển sang giai đoạn sau để tính hưởng. Theo Bộ Tài chính, giải pháp này sẽ khắc phục tình trạng làm tròn hai lần khi xác định mức hưởng và bảo đảm nguyên tắc chỉ làm tròn một lần đối với cùng một khoảng thời gian có tháng lẻ.
Liên quan đến các góp ý trên, Bộ Nội vụ cho biết đã tiếp thu đề xuất về phương thức xử lý tháng lẻ và bổ sung nội dung này vào dự thảo Luật. Tuy nhiên, đối với kiến nghị không áp dụng phương án tính trợ cấp như dự thảo đối với người nghỉ hưu theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội, Bộ Nội vụ hiện chưa tiếp thu. Theo cơ quan này, nội dung trên có tác động trực tiếp đến quyền lợi của người lao động nên cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá kỹ lưỡng trước khi quyết định phương án cuối cùng.
