Hiểu quyền lợi để chủ động khi việc làm gián đoạn
Luật Việc làm năm 2025 quy định bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) gồm các chế độ tư vấn, giới thiệu việc làm; hỗ trợ người lao động đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề; trợ cấp thất nghiệp; hỗ trợ người sử dụng lao động đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm.
Đáng chú ý, người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có thể được hỗ trợ đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề. Đây là điểm có ý nghĩa đối với những ngành có yêu cầu kỹ năng thay đổi theo công nghệ và phương thức sản xuất, trong đó có xây dựng.
Bà Dương Thị Minh Châu, Trưởng phòng Tuyên truyền và Hỗ trợ người tham gia, Bảo hiểm xã hội TP Hà Nội, cho biết chính sách BHTN ngày càng gắn với yêu cầu giúp người lao động thích ứng với sự chuyển dịch của thị trường lao động. Theo bà, thay vì chỉ tìm kiếm những công việc tương tự sau khi mất việc, người lao động có thể được tư vấn, định hướng và hỗ trợ chi phí để học nghề mới phù hợp với nhu cầu xã hội.
Với lao động xây dựng, chính sách này có ý nghĩa khi công việc thường gắn với từng dự án, doanh nghiệp và yêu cầu kỹ thuật cụ thể. Khi một công trình kết thúc hoặc doanh nghiệp thu hẹp hoạt động, người lao động có thể phải chuyển sang công việc khác, thậm chí thay đổi nghề nghiệp nếu kỹ năng cũ không còn phù hợp.
Để hưởng trợ cấp thất nghiệp, người lao động phải đáp ứng các điều kiện theo luật, trong đó có yêu cầu về thời gian đóng BHTN và thời hạn nộp hồ sơ. Với hợp đồng lao động từ đủ một tháng đến dưới 12 tháng, người lao động phải đóng BHTN từ đủ 12 tháng trở lên trong thời gian 36 tháng trước khi chấm dứt hợp đồng. Hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp phải được nộp trong thời hạn 3 tháng kể từ ngày chấm dứt hợp đồng lao động.
Những quy định này cho thấy quyền lợi BHTN luôn gắn với trách nhiệm chủ động của người lao động. Nếu không theo dõi thời gian đóng, không nắm được quy định về hồ sơ hoặc không thực hiện thủ tục đúng hạn, người lao động có thể gặp khó khăn khi tiếp cận chính sách.
Đối với lao động xây dựng, việc chủ động kiểm tra quá trình tham gia BHTN càng cần thiết khi thay đổi công trình hoặc doanh nghiệp. Người lao động cần quan tâm không chỉ đến mức tiền lương thực nhận mà cả các quyền lợi được xác lập từ hợp đồng và quá trình đóng bảo hiểm.
Tuân thủ từ người lao động đến doanh nghiệp
Ở chiều ngược lại, trách nhiệm tuân thủ cũng đặt ra với doanh nghiệp. Theo Luật Việc làm, người lao động đóng tối đa 1% tiền lương tháng vào Quỹ BHTN, trong khi người sử dụng lao động đóng tối đa 1% quỹ tiền lương tháng của những người lao động tham gia BHTN.
Khi người lao động hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình, quan hệ lao động có điều kiện trở nên minh bạch hơn. Người lao động có thể chủ động yêu cầu hợp đồng đúng quy định, kiểm tra việc tham gia bảo hiểm và phản ánh khi phát hiện quyền lợi bị ảnh hưởng. Doanh nghiệp cũng có thêm động lực thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp.
Đặc biệt, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 xác định hành vi không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia BHTN, hoặc không đóng, đóng không đầy đủ theo quy định trong những trường hợp luật định, có thể bị coi là trốn đóng.
Điều này cho thấy việc tuân thủ BHTN không chỉ là trách nhiệm của doanh nghiệp mà cần sự chủ động từ cả hai phía. Với người lao động, hiểu chính sách là cơ sở để biết mình được hưởng gì và phải thực hiện những nghĩa vụ nào. Với doanh nghiệp, thực hiện đầy đủ việc giao kết hợp đồng, đăng ký và đóng bảo hiểm giúp hạn chế rủi ro pháp lý, đồng thời tạo dựng quan hệ lao động ổn định.
Từ góc độ thị trường lao động, nâng cao hiểu biết về BHTN vì thế không chỉ nhằm giúp người lao động nhận được trợ cấp khi thất nghiệp. Quan trọng hơn, chính sách góp phần hình thành thói quen làm việc trong khuôn khổ pháp luật, từ giao kết hợp đồng, tham gia bảo hiểm đến thực hiện trách nhiệm khi quan hệ lao động chấm dứt.
Trong ngành xây dựng, nơi lao động thường xuyên dịch chuyển theo dự án, một lực lượng lao động có ý thức pháp luật sẽ giúp doanh nghiệp quản lý nhân sự hiệu quả hơn, giảm nguy cơ tranh chấp và tạo dựng quan hệ lao động ổn định.
Khi quyền lợi được bảo đảm song hành với nghĩa vụ được thực hiện, BHTN không chỉ là chính sách hỗ trợ khi người lao động mất việc mà còn góp phần xây dựng thị trường lao động chính thức, minh bạch và bền vững hơn.
