Biến sự mặc cảm thành động lực
Là nạn nhân chất độc da cam thế hệ thứ 2 nên chị Đặng Thị Kim Oanh (32 tuổi, trú xã Nam Đàn, Nghệ An) không được lành lặn, khỏe mạnh như những người bạn cùng trang lứa. Vóc dáng nhỏ bé, chỉ cao 1m, sống tự ti, sống khép mình.
Trưởng thành, chị Oanh nhận ra nếu cứ mãi thu mình, sự mặc cảm sẽ trở thành rào cản lớn nhất đối với tương lai. Từ suy nghĩ ấy, chị quyết định chọn con đường học tập để thay đổi cuộc đời.
Bằng quyết tâm, Oanh thi đậu ngành Công tác xã hội tại một trường đại học ở Hà Nội. Những năm tháng rời quê ra thủ đô học tập, nhờ sự hỗ trợ của bạn bè cùng ký túc xá và những chuyến đi thực tế đã giúp nữ sinh khuyết tật có thêm trải nghiệm về cuộc sống của những người yếu thế. Càng tiếp xúc, Oanh càng tin rằng mình đã lựa chọn đúng ngành học.
Năm 2016, Oanh ra trường, bắt đầu hành trình mưu sinh. Tuy nhiên, việc tìm một công việc phù hợp với thể trạng không hề dễ dàng. Chị thử sức với nhiều công việc khác nhau, từ bán hàng online đến sáng tạo nội dung trên mạng xã hội.
Sau 3 năm ở Hà Nội, Oanh quyết định trở về quê. Ở gần gia đình, chị cũng có điều kiện tiếp xúc nhiều hơn với những người khuyết tật tại địa phương. Có người còn sức lao động nhưng không biết bắt đầu từ đâu; có người muốn làm ăn nhưng thiếu vốn. Có gia đình chỉ cần được hỗ trợ một khoản nhỏ để mua con giống, dụng cụ sản xuất là có thể tạo ra thu nhập.
Từ những điều mắt thấy, tai nghe ấy, Oanh dần hình thành suy nghĩ: hỗ trợ người khuyết tật không nên chỉ dừng ở việc động viên hay trao những phần quà ngắn hạn. Quan trọng hơn là giúp họ có một sinh kế phù hợp để tự tạo thu nhập.
Gieo sinh kế, gieo cả niềm tin
Năm 2025, chị cùng các thành viên nòng cốt thành lập Câu lạc bộ (CLB) Người khuyết tật Tự Lực Nam Đàn. Từ đây, những ý tưởng hỗ trợ sinh kế bắt đầu được cụ thể hóa.
Sau quá trình khảo sát, nhóm lựa chọn chăn nuôi gia cầm bởi mô hình này phù hợp với điều kiện sức khỏe và hoàn cảnh của nhiều hội viên. Tháng 10/2025, những đàn gà, đàn vịt đầu tiên được trao cho 7 hộ gia đình.
“Điểm đặc biệt của mô hình là nguồn hỗ trợ không dừng lại ở một lần trao tặng. Người nhận chăm sóc đàn gia cầm, bán sản phẩm rồi hoàn trả phần vốn ban đầu để CLB tiếp tục hỗ trợ những hoàn cảnh khác.
Cách làm ấy tạo ra một vòng quay sinh kế. Người nhận hỗ trợ hôm nay có thể trở thành người trao cơ hội cho người khác vào ngày mai”, chị Oanh chia sẻ.
Từ 7 hộ ban đầu, đến tháng 7/2026, mô hình đã trải qua 10 đợt triển khai, hỗ trợ 116 hộ với gần 150 suất sinh kế tại nhiều địa bàn ở Nghệ An và Hà Tĩnh.
Oanh đặc biệt vui khi chứng kiến những trường hợp sau khi bán được đàn gia cầm đã chủ động chia con giống cho một hộ khác rồi tiếp tục tái đàn. Khi ấy, theo chị, ý nghĩa của chương trình đã vượt ra ngoài giá trị của một khoản hỗ trợ.
“Họ không còn chỉ là người nhận mà đã trở thành người trao cơ hội cho người khác”, Oanh chia sẻ.
Để các mô hình không rơi vào cảnh “trao rồi thôi”, chị Oanh còn chủ động kết nối doanh nghiệp, nhà hảo tâm để tìm kiếm nguồn lực lâu dài. Chị đồng thời tìm hướng tiêu thụ sản phẩm nhằm giúp người khuyết tật yên tâm sản xuất.
“Với tôi, mỗi đàn gà lớn lên, mỗi lứa vịt bán được không chỉ tạo thêm một khoản thu nhập. Điều tôi mong muốn hơn là người khuyết tật nhìn thấy khả năng của chính mình. Có việc để làm, có thu nhập và tự quyết định cuộc sống của mình”, chị Oanh chia sẻ thêm.
Những năm gần đây, sức khỏe suy giảm khiến chị phải gắn bó với xe lăn. Có những lúc mệt mỏi, việc di chuyển, kết nối và triển khai các chương trình trở nên khó khăn hơn. Nhưng chiếc xe lăn chưa bao giờ khiến chị dừng lại.
Ông Đặng Văn Thành (70 tuổi, bố của chị Oanh), cho biết “từ nhỏ con gái đã chịu nhiều thiệt thòi hơn bạn bè nhưng chưa bao giờ than vãn hay bỏ cuộc. Nhìn con cố gắng từng ngày, tự lập rồi lại giúp đỡ người khác, gia đình vừa thương vừa tự hào”.
Những nỗ lực của Oanh cũng đã được ghi nhận khi chị được vinh danh trong Top 20 gương mặt tiêu biểu tham gia Chương trình “Lãnh đạo nữ khuyết tật Việt Nam 2025”.
Từ một cô gái từng mặc cảm vì những khiếm khuyết của cơ thể, Đặng Thị Kim Oanh đang chọn một cách khác để viết tiếp câu chuyện của mình. Chị không chỉ tự tìm đường vượt qua nghịch cảnh mà còn cố gắng mở thêm những con đường để người khuyết tật khác có thể bước đi./.
