Bức tranh thương mại hàng hóa trong ba tháng đầu năm 2026 ghi nhận gam màu tăng trưởng rõ nét khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 249,5 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm trước. Tuy vậy, đà tăng không đồng đều giữa xuất khẩu và nhập khẩu đã khiến cán cân thương mại đảo chiều sang trạng thái nhập siêu 3,64 tỷ USD, trái ngược với mức xuất siêu cùng kỳ năm ngoái.
Động lực tăng trưởng được thể hiện rõ trong tháng 3 khi tổng trị giá xuất nhập khẩu vọt lên 93,55 tỷ USD, tăng tới 39,2% so với tháng trước và cao hơn 23,9% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu đạt 46,44 tỷ USD, tăng hơn 40% so với tháng trước, phản ánh sự phục hồi mạnh của các đơn hàng quốc tế. Tuy nhiên, xét theo khu vực, sự phân hóa vẫn rất rõ rệt: khu vực kinh tế trong nước chỉ đạt 8,96 tỷ USD, trong khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm ưu thế tuyệt đối với 37,48 tỷ USD.
Tính chung cả quý, kim ngạch xuất khẩu đạt 122,93 tỷ USD, tăng 19,1% so với cùng kỳ. Khu vực doanh nghiệp trong nước tiếp tục gặp khó khi giảm 16,6%, chỉ chiếm chưa tới 20% tổng kim ngạch xuất khẩu. Ngược lại, khu vực FDI tiếp tục đóng vai trò trụ cột với mức tăng 33,3%, chiếm hơn 80%. Điều này cho thấy sự phụ thuộc lớn của hoạt động xuất khẩu vào khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Về cơ cấu hàng hóa, nhóm công nghiệp chế biến vẫn giữ vị trí chủ lực khi đóng góp gần 90% tổng kim ngạch xuất khẩu, đạt hơn 110 tỷ USD. Các nhóm còn lại như nông, lâm sản và thủy sản chiếm tỷ trọng nhỏ hơn, lần lượt đạt 7,6% và 2,2%. Nhóm nhiên liệu và khoáng sản gần như không đáng kể. Đáng chú ý, có tới 20 mặt hàng xuất khẩu vượt mốc 1 tỷ USD, trong đó 5 mặt hàng đạt trên 5 tỷ USD, cho thấy sự tập trung cao vào một số ngành hàng chủ lực.
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, trở thành nguyên nhân chính khiến cán cân thương mại thâm hụt. Riêng trong tháng 3, kim ngạch nhập khẩu đạt 47,11 tỷ USD, tăng 38,2% so với tháng trước và tăng 27,8% so với cùng kỳ. Trong đó, khu vực FDI tiếp tục dẫn dắt với mức tăng hơn 47%, trong khi khu vực trong nước lại giảm nhẹ.
Lũy kế quý I, tổng kim ngạch nhập khẩu đạt 126,57 tỷ USD, tăng 27% so với cùng kỳ năm trước. Khu vực doanh nghiệp trong nước ghi nhận mức giảm 4,3%, còn khu vực có vốn đầu tư nước ngoài tăng mạnh tới 45,3%. Sự chênh lệch này tiếp tục phản ánh xu hướng phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu của khối FDI.
Xét về cơ cấu, phần lớn hàng nhập khẩu là tư liệu sản xuất, chiếm tới 93,9% tổng kim ngạch, trong đó máy móc, thiết bị và phụ tùng chiếm hơn một nửa. Nguyên, nhiên vật liệu cũng chiếm tỷ trọng lớn, phục vụ cho hoạt động sản xuất trong nước. Hàng tiêu dùng chỉ chiếm khoảng 6,1%, cho thấy nhập khẩu chủ yếu nhằm phục vụ sản xuất và xuất khẩu.
Về thị trường, Hoa Kỳ tiếp tục là điểm đến xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 39 tỷ USD, trong khi Trung Quốc giữ vị trí là thị trường nhập khẩu lớn nhất với 50,1 tỷ USD. Việt Nam duy trì xuất siêu lớn sang Hoa Kỳ, đạt gần 34 tỷ USD, đồng thời tiếp tục xuất siêu sang EU và Nhật Bản. Tuy nhiên, mức nhập siêu từ Trung Quốc, Hàn Quốc và ASEAN đều tăng mạnh, góp phần làm gia tăng áp lực lên cán cân thương mại chung.
Tổng thể, cán cân thương mại trong tháng 3 ghi nhận nhập siêu 0,67 tỷ USD, kéo theo mức nhập siêu lũy kế 3,64 tỷ USD trong quý I. Đáng chú ý, khu vực kinh tế trong nước chịu mức nhập siêu lớn, lên tới 10,73 tỷ USD, trong khi khu vực FDI vẫn duy trì xuất siêu hơn 7 tỷ USD. Điều này tiếp tục cho thấy sự mất cân đối giữa các khu vực kinh tế, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực sản xuất và xuất khẩu của doanh nghiệp nội địa trong thời gian tới.
